Αισθητική ιατρική σε εφήβους: κάτω των 18, ποιες θεραπείες είναι ιατρικές και ποιες μπορούν να περιμένουν;

Γιατί η αισθητική ιατρική στους νέους είναι ξεχωριστό θέμα;

Η εφηβεία είναι μια περίοδος κατά την οποία το σώμα και το πρόσωπο αλλάζουν γρήγορα και η εικόνα που έχει κανείς για τον εαυτό του διακυμαίνεται με την ίδια ταχύτητα. Σε αυτές τις ηλικίες το άγχος για την εμφάνιση είναι συχνό και συνήθως αποτελεί φυσιολογικό μέρος της ανάπτυξης. Την ίδια περίοδο οι νέοι περνούν χρόνο σε ένα διαδικτυακό περιβάλλον γεμάτο φιλτραρισμένα πρόσωπα και διαφημίσεις αισθητικών θεραπειών.

Μια πρόσφατη αξιολόγηση που δημοσιεύθηκε στον χώρο της δερματολογίας εφιστά την προσοχή στην αύξηση των θεραπειών αλλαγής της εμφάνισης στους εφήβους και αναφέρει ότι στις κατευθυντήριες οδηγίες των επαγγελματικών φορέων βήματα όπως η ψυχολογική εκτίμηση, η δομημένη ενημέρωση και ο χρόνος σκέψης συχνά δεν είναι υποχρεωτικά. Οι συγγραφείς προτείνουν ένα κοινό ηθικό πλαίσιο που περιλαμβάνει αξιολόγηση της ιατρικής ανάγκης, ενίσχυση της γονικής συγκατάθεσης και ψυχολογικό έλεγχο. Τα δεδομένα αυτά αφορούν κυρίως άλλες χώρες· για την Τουρκία, απ' όσο γνωρίζουμε, δεν έχουν δημοσιευθεί αντίστοιχα στοιχεία.

Το άρθρο αυτό δεν έχει σκοπό να αποτρέψει έναν νέο άνθρωπο από το να πάει σε γιατρό. Το αντίθετο: η εξέταση για ένα δερματικό πρόβλημα που μπορεί να θεραπευτεί είναι το σωστό βήμα. Ο σκοπός είναι να ξεχωρίσει η θεραπεία από την κοσμητική επιθυμία και να βοηθηθεί η απόφαση ώστε να μη ληφθεί βιαστικά.

Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στην ιατρική ανάγκη και την κοσμητική επιθυμία;

Ιατρική ανάγκη είναι η θεραπεία μιας νόσου ή μιας απώλειας λειτουργίας: υπάρχει πόνος, ουλή, λοίμωξη, ένα σύμπτωμα που περιορίζει την καθημερινή ζωή ή σημαντική ψυχολογική επιβάρυνση λόγω της νόσου. Κοσμητική επιθυμία είναι η επιθυμία να αλλάξει η εμφάνιση μιας υγιούς και φυσιολογικής δομής. Το όριο δεν είναι πάντα σαφές· γι' αυτό τη διάκριση την κάνει ο γιατρός που εξετάζει.

Ο πίνακας αυτός είναι ένα γενικό πλαίσιο· δεν αποτελεί ατομική διάγνωση ή σύσταση θεραπείας. Η ίδια θεραπεία μπορεί σε έναν άνθρωπο να είναι θεραπευτική και σε άλλον κοσμητική. Για παράδειγμα, η αλλαντική τοξίνη μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως θεραπεία στην υπερβολική εφίδρωση, ενώ η χρήση της για ρυτίδες είναι κοσμητική. Τα όρια ηλικίας και οι προϋποθέσεις έγκρισης διαφέρουν ανάλογα με το προϊόν και τη χώρα.

Σε ποιες περιπτώσεις μπορεί η θεραπεία σε νεαρή ηλικία να είναι πράγματι απαραίτητη;

Η ακμή είναι το συχνότερο δερματικό πρόβλημα αυτής της ηλικιακής ομάδας και δεν είναι μόνο ζήτημα εμφάνισης. Μπορεί να αφήσει ουλές· μπορεί να προκαλέσει άγχος, κατάθλιψη και απώλεια αυτοπεποίθησης. Αν υπάρχουν πολλά, βαθιά, επώδυνα σπυράκια ή σπυράκια που αφήνουν ουλές, και αν η ακμή επηρεάζει τη διάθεση, συνιστάται να απευθυνθείτε σε γιατρό. Τη βάση της θεραπείας αποτελούν συνήθως τοπικά φάρμακα ή φάρμακα από το στόμα. Αν έμειναν ουλές, θα βρείτε τις επιλογές στο άρθρο μας «Ουλές ακμής».

Η πρωτοπαθής υπεριδρωσία συχνά ξεκινά στην παιδική ηλικία ή στην εφηβεία· μπορεί να οδηγήσει σε αποφυγή της χειραψίας, του γραψίματος σε χαρτί ή των ανοιχτόχρωμων ρούχων. Τα βήματα της θεραπείας τα εξηγήσαμε στο άρθρο μας «Θεραπεία υπερβολικής εφίδρωσης (υπεριδρωσίας)». Τα εκ γενετής σημάδια, οι εμφανείς ουλές και τα χηλοειδή είναι επίσης καταστάσεις που μπορεί να χρειαστούν θεραπεία σε νεαρή ηλικία· σε αυτό μπορεί να σας καθοδηγήσει το άρθρο μας «Ουλές και χηλοειδή». Οι ραγάδες που εμφανίζονται στην περίοδο της γρήγορης ανάπτυξης είναι συχνές και ξεθωριάζουν με τον χρόνο· λεπτομέρειες υπάρχουν στο άρθρο μας «Ραγάδες».

Το κοινό στοιχείο αυτών των καταστάσεων είναι ότι η επίσκεψη ξεκινά με μια διάγνωση. Ο γιατρός πρώτα ονομάζει το πρόβλημα και μετά εξηγεί τις τεκμηριωμένες επιλογές, το αναμενόμενο όφελος και τους κινδύνους. Αυτή είναι η διαφορά ανάμεσα σε μια συζήτηση που ξεκινά με την ερώτηση 'τι θέλεις να κάνεις;' και σε μια εξέταση που ξεκινά με την ερώτηση 'τι είναι αυτό που σε ενοχλεί;'.

Γιατί αναβάλλονται τα fillers και η αλλαντική τοξίνη σε πρόσωπο που ακόμη αναπτύσσεται;

• Το πρόσωπο δεν έχει πάρει ακόμη την τελική του μορφή. Η οστική δομή και οι μαλακοί ιστοί αλλάζουν σε όλη τη διάρκεια της εφηβείας και σε ορισμένους ανθρώπους μέχρι τις αρχές της δεκαετίας των 20. Μια περιοχή που σήμερα φαίνεται 'λεπτή' ή 'μικρή' μπορεί μέσα σε λίγα χρόνια να διαφοροποιηθεί από μόνη της.
• Δεν υπάρχουν δεδομένα για όφελος. Δεν υπάρχουν ισχυρά δεδομένα ότι η αλλαντική τοξίνη σε ένα νεαρό πρόσωπο χωρίς ρυτίδες προλαμβάνει τη μελλοντική δημιουργία γραμμών· το θέμα αυτό το εξετάσαμε στο άρθρο μας «Το botox σε νεαρή ηλικία προλαμβάνει τις ρυτίδες».
• Ο κίνδυνος δεν μειώνεται με την ηλικία. Επιπλοκές όπως η αγγειακή απόφραξη, η λοίμωξη και η ασυμμετρία μπορεί να εμφανιστούν και σε νεαρή ηλικία. Όταν το όφελος είναι αβέβαιο, κάθε εφαρμογή σημαίνει ανάληψη αυτών των κινδύνων.
• Οι επιδράσεις είναι παροδικές, η συνήθεια όμως μπορεί να διαρκέσει. Οι εφαρμογές που ξεκινούν νωρίς μπορεί να προετοιμάσουν το έδαφος ώστε τα φυσιολογικά χαρακτηριστικά του προσώπου να θεωρούνται 'ελαττώματα που πρέπει να διορθωθούν' και οι θεραπείες να γίνονται πιο συχνές.
• Τα γούστα αλλάζουν. Μια εμφάνιση που κάποιος επιθυμεί πολύ στα δεκαέξι μπορεί στα είκοσι πέντε να του φαίνεται ξένη.

Στη νεαρή ενήλικη ζωή, δηλαδή μετά τα 18, η απόφαση περνά νομικά στο ίδιο το άτομο· ωστόσο τα περισσότερα από τα παραπάνω σημεία ισχύουν και στις αρχές της δεκαετίας των 20. Τι είναι απαραίτητο και τι περιττό σε αυτή την περίοδο το εξηγήσαμε στο άρθρο μας «Περιποίηση δέρματος και αισθητική ιατρική στα 20».

Πώς δίνεται η συγκατάθεση κάτω των 18 και ποια είναι τα νομικά όρια;

Στους ανηλίκους, για τις ιατρικές πράξεις απαιτείται συνήθως η συγκατάθεση του γονέα ή του νόμιμου εκπροσώπου. Ωστόσο η υπογραφή του γονέα δεν πρέπει να θεωρείται από μόνη της επαρκής: χρειάζεται επίσης ο νέος να θέλει ο ίδιος τη θεραπεία, να καταλαβαίνει, σε γλώσσα κατάλληλη για την ηλικία του, τι θα γίνει, τους πιθανούς κινδύνους και τις επιλογές και να μπορεί να κάνει ερωτήσεις. Ισχύει και το αντίστροφο· δεν είναι αποδεκτό να γίνει, με επιθυμία του γονέα, μια κοσμητική θεραπεία που ο νέος δεν θέλει.

Η νομοθεσία διαφέρει από χώρα σε χώρα. Ποια θεραπεία, σε ποια ηλικία, με ποιανού τη συγκατάθεση και από ποιον μπορεί να γίνει το καθορίζουν οι κανόνες της χώρας όπου βρίσκεστε· ρωτήστε τον γιατρό σας γι' αυτό.

Για να δώσουμε ένα παράδειγμα: στην Αγγλία, από την 1η Οκτωβρίου 2021, η ένεση αλλαντικής τοξίνης ή filler για κοσμητικό σκοπό σε άτομα κάτω των 18 ετών, καθώς και ο προγραμματισμός ραντεβού γι' αυτό, θεωρείται αδίκημα. Σύμφωνα με τον επίσημο οδηγό, η άδεια του γονέα δεν αίρει αυτή την απαγόρευση. Η εφαρμογή για ιατρικό λόγο μπορεί να γίνει μόνο με έγκριση γιατρού και από ορισμένους επαγγελματίες υγείας. Ο σκοπός της ρύθμισης περιγράφηκε ως η προστασία των παιδιών από τους πιθανούς κινδύνους αυτών των θεραπειών για την υγεία. Πρόκειται για παράδειγμα από μία μόνο χώρα· οι κανόνες σε άλλες χώρες διαφέρουν.

Μια καλή διαδικασία συγκατάθεσης δεν χωράει σε μία συζήτηση. Ιδιαίτερα σε αυτή την ηλικιακή ομάδα είναι σημαντικό να δίνεται χρόνος για σκέψη μετά την ενημέρωση, η απόφαση να λαμβάνεται άλλη ημέρα και να λέγεται ξεκάθαρα στον νέο ότι έχει το δικαίωμα να αλλάξει γνώμη.

Πώς επηρεάζουν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τα φίλτρα την επιθυμία;

Τα φίλτρα λειαίνουν το δέρμα, λεπταίνουν τη μύτη, μεγαλώνουν τα χείλη και τα μάτια· και μάλιστα το κάνουν σε ζωντανή εικόνα, τόσο ομαλά που δεν γίνεται αντιληπτό. Για κάποιον που κοιτάζει για πολύ αυτές τις εικόνες, το αφιλτράριστο πρόσωπο στον καθρέφτη μπορεί να αρχίσει να φαίνεται 'ελλιπές'. Όμως καμία θεραπεία δεν μπορεί να κάνει ακριβώς ό,τι κάνει ένα φίλτρο· ένα πρόσωπο με πόρους, σκιές και εκφράσεις είναι φυσιολογικό.

Σε μια μελέτη με ερωτηματολόγιο σε νεαρούς ενήλικες 18–25 ετών αναφέρθηκε ότι όσοι ακολουθούσαν δημιουργούς περιεχομένου που είχαν κάνει αισθητικές θεραπείες και όσοι επεξεργάζονταν συχνότερα τις φωτογραφίες τους με φίλτρα είχαν μεγαλύτερη πρόθεση να κάνουν αισθητική θεραπεία. Στην ίδια μελέτη φάνηκε επίσης ότι οι νέοι υπερεκτιμούσαν το πόσο συχνά άλλοι κάνουν αισθητικές θεραπείες. Η μελέτη είναι συγχρονική· δηλαδή δείχνει μια συσχέτιση, δεν αποδεικνύει σχέση αιτίου-αποτελέσματος.

• Ελέγξτε αν το περιεχόμενο που βλέπετε είναι διαφήμιση ή συνεργασία.
• Η εντύπωση ότι 'όλοι το κάνουν' συνήθως δεν αντανακλά την πραγματικότητα· όσοι το κάνουν είναι απλώς πιο ορατοί.
• Τα βίντεο δείχνουν το αποτέλεσμα· συνήθως δεν δείχνουν το πρήξιμο, τις μελανιές, τη μεταμέλεια και τις επιπλοκές.
• Προσφορές που βιάζουν, όπως 'μόνο για σήμερα', 'ειδική τιμή για φοιτητές' ή όφελος για όποιον έρθει με φίλο, είναι προειδοποιητικό σημάδι.
• Οι εφαρμογές που κάνει κανείς μόνος του στο σπίτι μπορεί να εξαπλώνονται μεταξύ των νέων· οι κίνδυνοί τους εξηγούνται στο άρθρο μας «Στυλό filler χωρίς βελόνα και θεραπείες στο σπίτι».

Πότε πρέπει να εξεταστεί η στήριξη ψυχικής υγείας;

Το άγχος για την εμφάνιση είναι φυσιολογικό στην εφηβεία. Σε ορισμένους νέους όμως το άγχος αυτό εστιάζει σε ένα 'ελάττωμα' που οι άλλοι δεν παρατηρούν ή θεωρούν πολύ μικρό, καταλαμβάνει ώρες της ημέρας και περιορίζει τη ζωή. Η κατάσταση αυτή, που ονομάζεται σωματική δυσμορφική διαταραχή, ξεκινά συνήθως στην εφηβεία και συχνά δεν αναγνωρίζεται. Σε μια ανασκόπηση αναφέρθηκε ότι επηρεάζει περίπου το δύο τοις εκατό των εφήβων· ωστόσο το ποσοστό αυτό διαφέρει από μελέτη σε μελέτη.

Σε αυτή την περίπτωση οι αισθητικές θεραπείες συνήθως δεν φέρνουν την αναμενόμενη ανακούφιση· το άγχος μπορεί να μετακινηθεί σε άλλη περιοχή ή να αυξηθεί. Οι θεραπείες με αποδεδειγμένη αποτελεσματικότητα ανήκουν στον χώρο της ψυχικής υγείας: η γνωσιακή συμπεριφοριστική θεραπεία και, όταν χρειάζεται, φαρμακευτική αγωγή που θα προτείνει ο γιατρός. Γι' αυτό, αν υπάρχουν τα παρακάτω σημάδια, πριν από μια αισθητική θεραπεία συνιστάται εκτίμηση ψυχικής υγείας:

• Πολύ συχνό κοίταγμα στον καθρέφτη ή πλήρης αποφυγή του καθρέφτη
• Συνεχής σύγκριση με τους άλλους, επανειλημμένη αναζήτηση επιβεβαίωσης
• Συνεχής προσπάθεια να κρυφτεί μια περιοχή με μακιγιάζ, μαλλιά, ρούχα ή στάση του σώματος
• Τράβηγμα, στύψιμο ή ξερίζωμα για να λειανθεί το δέρμα
• Αποφυγή του σχολείου, των φίλων, των φωτογραφιών
• Επίμονο αίτημα για θεραπεία για μια λεπτομέρεια που οι άλλοι δεν παρατηρούν ή αίτημα για νέα θεραπεία αμέσως μετά από μια θεραπεία
• Εμφανής αλλαγή στις διατροφικές συνήθειες, υπερβολική άσκηση ή έντονη κατάθλιψη

Η πρόταση για στήριξη ψυχικής υγείας δεν σημαίνει ότι κατηγορούμε τον νέο ή ότι υποτιμούμε την επιθυμία του. Ο σκοπός είναι να βρει τη βοήθεια που θα τον ανακουφίσει πραγματικά. Το θέμα αυτό το εξετάσαμε αναλυτικότερα στο άρθρο μας «Εικόνα σώματος και αισθητικές θεραπείες».

Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς και τι να ρωτήσουν τον γιατρό;

Όταν ένας νέος λέει 'θέλω να το κάνω', αυτό συνήθως είναι η αρχή μιας συζήτησης. Ένα άμεσο 'όχι' δεν σταματά την επιθυμία, σταματά μόνο τη συζήτηση· ο νέος αναζητά την πληροφορία, και μερικές φορές τη θεραπεία, κάπου αλλού. Πιο χρήσιμο είναι να ρωτάτε με περιέργεια.

• Τι είναι αυτό που σε ενοχλεί περισσότερο; Από πότε νιώθεις έτσι;
• Από πού ξεκίνησε αυτή η σκέψη: σου είπε κάποιος κάτι, είδες κάτι;
• Τι ελπίζεις ότι θα αλλάξει στη ζωή σου μετά τη θεραπεία;
• Τι ξέρεις για τους κινδύνους και τα όρια αυτής της θεραπείας;
• Αν περιμέναμε έναν χρόνο, τι θα χάναμε και τι θα κερδίζαμε;

Αν το άγχος υποδεικνύει ένα πραγματικό δερματικό πρόβλημα, το σωστό βήμα είναι να πάτε μαζί σε γιατρό. Οι ερωτήσεις που μπορείτε να κάνετε στον γιατρό στην εξέταση υπάρχουν παρακάτω.

Ένας γιατρός που εμπνέει εμπιστοσύνη μιλά απευθείας με τον νεαρό ασθενή, εντάσσει και τον γονέα στη διαδικασία, μπορεί όταν χρειάζεται να πει 'όχι τώρα' ή 'δεν χρειάζεται' και δίνει χρόνο για την απόφαση. Ένας χώρος που προτείνει θεραπεία χωρίς εξέταση, χωρίς να κάνει ερωτήσεις στον νέο ή χωρίς να ρωτήσει την ηλικία είναι σημάδι για να σταματήσετε και να το ξανασκεφτείτε.