İlişki sonrası kanama: nedenleri ve ne zaman önemli?

İlişki sonrası kanama, cinsel ilişki sırasında veya hemen sonrasında görülen, adetle ilgisi olmayan vajinal kanamadır. En sık nedenleri rahim ağzındaki iyi huylu değişiklik (ektropion), klamidya gibi enfeksiyonlar, polipler ve vajinal kuruluktur; rahim ağzı kanseri nadir ama dışlanması gereken bir nedendir. Tekrarlayan, süren veya menopoz sonrası kanamada kadın hastalıkları muayenesi gerekir; yoğun kanama, bayılma ya da gebelikte ağrılı kanama acildir.

• Toplumda kadınların %0,7–9'u ilişki sonrası kanama bildirir; ilişki sonrası kanama yaşayan bir kadında rahim ağzı kanseri olasılığı 20–24 yaşta yaklaşık 44.000'de 1, 45–54 yaşta yaklaşık 2.400'de 1 olarak hesaplandı (Shapley ve ark., sistematik derleme, 2006).
• 40–54 yaş arası adet gören 2.104 kadının izlendiği İngiliz çalışmasında 2 yıl içinde kadınların %7,7'si ilişki sonrası kanama yaşadı; bunların yaklaşık yarısında (%51) kanama tekrarlamadan kendiliğinden geçti (Shapley ve ark., 2013).
• İngiltere Ulusal Sağlık Hizmeti (NHS, 2024) en sık nedenleri ektropion, polip, vajinal kuruluk ve klamidya gibi cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar (CYBE) olarak sayar.
• Avustralya ulusal tarama programına göre menopoz öncesi kadında tek kanama sonrası rahim ağzı normal görünüyor ve HPV + smear (birlikte test) negatifse ek inceleme gerekmez; kanama tekrarlar veya sürerse uzman ve kolposkopi önerilir.
• NSW Sağlık Bakanlığı (Mart 2026): testleri normal olmasına karşın 3 aydan uzun süren ilişki sonrası kanama, kadın hastalıkları polikliniğine yönlendirme ölçütüdür.
• NICE (NG12, Nisan 2026 güncellemesi): muayenede rahim ağzı kanser izlenimi veriyorsa hızlı kanser yoluyla sevk düşünülmelidir.
• Türkiye'de rahim ağzı kanseri taraması 30–65 yaş arasında 5 yılda bir HPV-DNA testiyle, aile sağlığı merkezleri ve KETEM'lerde ücretsiz yapılır (Sağlık Bakanlığı Çankırı İl Sağlık Müdürlüğü, Ocak 2026).

İlişki sonrası kanamanın çoğu, rahim ağzının (serviks) temasla kolay kanayan iyi huylu durumlarından kaynaklanır. Aşağıdaki tablo başlıca nedenleri özetler:

Ektropion, rahim ağzı kanalını döşeyen hassas hücrelerin dış yüzeye taşmasıdır; kanserle bağlantılı değildir ve östrojen düzeyiyle ilişkilidir (Cambridge Üniversite Hastaneleri, Temmuz 2026). Ancak bu tanı yalnız kanamaya bakarak konmaz; tedaviden önce enfeksiyon ve hücre değişikliği dışlanmalıdır.

Servisite çoğunlukla klamidya, gonore, trikomonas ve herpes gibi CYBE'ler yol açar; rahim içi araç, spermisit veya lateks hassasiyeti gibi enfeksiyon dışı nedenler de olabilir (MedlinePlus, Mart 2026). Klamidya sıklıkla belirti vermediği için ilişki sonrası kanama tek ipucu olabilir; ayrıntı için klamidya ve gonore.

Çoğu zaman değil; ancak rahim ağzı kanserinin bilinen belirtilerinden biri olduğu için tekrarlayan kanama mutlaka değerlendirilmelidir. Shapley ve arkadaşlarının 2006 sistematik derlemesine göre ilişki sonrası kanama yaşayan bir kadında kanser olasılığı yaşla artar: 20–24 yaşta yaklaşık 44.000'de 1, 45–54 yaşta yaklaşık 2.400'de 1. Aynı derleme, rahim ağzı kanseri olan kadınların yalnız bir bölümünde (%0,7–39) bu belirtinin bulunduğunu gösterir; yani kanamanın olmaması da kanseri dışlamaz ve düzenli tarama önemlidir.

Riski artıran etkenler; tarama testlerinin hiç yapılmamış ya da aksamış olması, daha önce anormal smear/HPV sonucu, sigara ve bağışıklığı baskılayan durumlardır. Rahim ağzı kanserine yol açan HPV'ye karşı aşı için: erişkinlerde HPV aşısı.

Değerlendirme, kanamanın kaynağını bulmaya yöneliktir ve çoğu zaman tek muayenede tamamlanır. NHS'e göre şunlar yapılabilir:

1. Öykü: Kanamanın kaç kez olduğu, son adet, korunma yöntemi, yeni partner, son tarama tarihi ve sonucu.
2. Gebelik testi: Gebelik olasılığı varsa.
3. Spekulum muayenesi: Rahim ağzı ve vajina görülür; ektropion, polip, iltihap veya şüpheli görünüm değerlendirilir.
4. CYBE testleri: Klamidya ve gonore için vajinal/servikal sürüntüden nükleik asit testi; gerekirse trikomonas.
5. Rahim ağzı taraması: Tarama zamanı geldiyse veya sonucu bilinmiyorsa HPV testi (ve gerekirse smear). Avustralya programı, belirti varlığında HPV ve smearın birlikte yapılmasını önerir.
6. Pelvik ultrason: Rahim içi polip veya başka nedenler düşünülüyorsa.

Tarama ve tanı aynı şey değildir: Tarama, belirtisi olmayan kişilerde hücre değişikliklerini yakalamak içindir. Belirtiniz varsa bir sonraki tarama davetini beklemeyin; muayene için başvurun.

Kolposkopi, rahim ağzının ışık ve büyütmeyle incelenmesi ve gerekiyorsa küçük doku örneği alınmasıdır; yönlendirilmek kanser tanısı konduğu anlamına gelmez. Kılavuzlarda öne çıkan ölçütler şunlardır:

Bu ölçütler yabancı sağlık sistemlerine aittir; Türkiye'de sevk kararını muayene eden hekim verir. Ortak mesaj aynıdır: normal bir tarama sonucu, tekrarlayan kanamayı açıklamaz.

Tedavi nedene göre değişir; kanama "geçti" diye neden araştırılmadan bırakılmamalıdır.

• Enfeksiyon: Saptanan etkene uygun antibiyotik; partnerin de test edilip tedavi edilmesi ve tedavi bitene kadar ilişkiye ara verilmesi gerekir.
• Ektropion: Rahatsız edici değilse tedavi gerekmez. Sık kanama veya akıntıda kombine haptan başka yönteme geçmek ya da gümüş nitrat/diyatermiyle yakmak seçenektir (CUH). Hap kullanıyorsanız seçenekler için: doğum kontrol hapı ve cinsel sağlık.
• Polip: Genellikle poliklinikte çıkarılır ve dokusu incelenir.
• Kuruluk ve atrofi: Su veya silikon bazlı kayganlaştırıcı, düzenli vajinal nemlendirici ve gerekirse düşük doz vajinal östrojen. Ayrıntı: menopozda cinsel sağlık, kayganlaştırıcı seçimi.
• Öncül lezyon veya kanser: Kolposkopi ve biyopsi sonucuna göre izlem, lezyonun çıkarılması veya onkolojik tedavi.

Menopozdan sonra görülen her kanama, ilişkiyle bağlantılı görünse bile ayrıca rahim iç tabakasının incelenmesini gerektirebilir: menopoz sonrası kanama.

• Nereye başvurulur? Aile hekiminiz ilk muayeneyi yapıp yönlendirebilir; doğrudan kadın hastalıkları ve doğum polikliniğinden MHRS ile randevu alınabilir. CYBE testleri kadın doğum, enfeksiyon hastalıkları veya dermatoloji polikliniklerinde de yapılabilir.
• Tarama ücretsiz: 30–65 yaş arasındaki kadınlar 5 yılda bir HPV-DNA testini aile sağlığı merkezleri, KETEM'ler, Sağlıklı Hayat Merkezleri ve gezici tarama birimlerinde ücretsiz yaptırabilir (Çankırı İl Sağlık Müdürlüğü, 13 Ocak 2026; Türk Tıbbi Onkoloji Derneği). Aynı Bakanlık bilgilendirmesi ilişki sırasında veya sonrasında kanamayı önemli bir erken uyarı belirtisi olarak sayar.
• Randevu alırken: "Tarama istiyorum" yerine "ilişkiden sonra kanamam oluyor" deyin. Tarama merkezleri belirtisi olan kişinin tanısal incelemesini (kolposkopi, biyopsi) yapmayabilir; bu durumda kadın doğum polikliniğine yönlendirilirsiniz.
• Kanama ve "bekâret": Kanama ya da kanamanın olmaması kişinin cinsel geçmişi hakkında bilgi vermez. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) ve BM kuruluşları, kızlık zarı muayenesiyle cinsel ilişki öyküsünün kanıtlanamayacağını ve "bekâret testlerinin" bilimsel dayanağı olmadığını açıklamıştır (2018). İstenmeyen temas veya zorlama söz konusuysa önce güvenliğiniz ve tıbbi yardım gelir.

• Durmayan veya pedi saatte bir dolduracak kadar yoğun kanama, baş dönmesi, bayılma, soğuk terleme: 112'yi arayın ya da acil servise gidin.
• Adet gecikmesi veya pozitif gebelik testiyle birlikte karın ağrısı ve kanama, omuz ucunda ağrı: dış gebelik olabilir; korunduğunuzu düşünseniz bile acile başvurun (RCOG, Mayıs 2025).
• Genital bölgede derin kesik, yırtık veya şiddetli ağrı ya da istenmeyen cinsel temas sonrası yaralanma: aynı gün acil değerlendirme.
• Ateş, alt karın ağrısı ve kötü kokulu akıntı: pelvik enfeksiyon olabilir; aynı gün başvurun.
• Bunlar yoksa: tekrarlayan ya da 2–3 haftadan uzun süren lekelenme ve menopoz sonrası her kanama için birkaç gün içinde poliklinik randevusu alın.

• 15 Nisan 2026 — NICE NG12 (şüpheli kanser tanısı ve sevk) güncellendi; rahim ağzı kanser izlenimi veren muayenede hızlı sevk önerisi (1.5.16, ilk kez 2015) sürüyor.
• Mart 2026 — NSW Sağlık Bakanlığı ilişki sonrası kanama sevk ölçütlerini güncelledi (3 aydan uzun süren kanama, ön testler listesi).
• Temmuz 2026 — CUH ektropion hasta bilgisi (sürüm 7) yenilendi.
• Ocak 2026 — Türkiye: Sağlık Bakanlığı il müdürlükleri, rahim ağzı kanseri farkındalık ayında 30–65 yaş HPV-DNA taramasının ücretsiz olduğunu ve ilişki sonrası kanamanın uyarı belirtisi olduğunu duyurdu.