Spiral takıldıktan sonra ilişki: ipler, kanama ve riskler

Spiral, yani rahim içi araç (RİA), takıldıktan sonra kendinizi hazır hissettiğinizde ilişkiye girebilirsiniz; ilişkinin enfeksiyon riskini artırdığına dair açık kanıt yoktur. Koruma bakırlı RİA'da hemen, hormonlu (levonorgestrelli) RİA'da ise adetin ilk 5 günü içinde takılmadıysa 7 gün sonra başlar. Partnerlerin çoğu ipleri fark etmez. RİA cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan korumaz.

• Bakırlı RİA takıldığı anda etkilidir; levonorgestrelli RİA (LNG-RİA) adetin ilk 5 günü dışında takılırsa 7 gün ek korunma gerekir (CoSRH/FSRH rahim içi kontrasepsiyon rehberi, Mart 2023, Ocak 2025 değişikliği).
• 873 kişilik bir çalışmada kullanıcıların %93,4'ü (LNG-RİA) ve %97,7'si (bakırlı RİA) partnerlerinin ipleri fark etmediğini ya da bundan rahatsız olmadığını bildirdi (CoSRH, 2023/2025).
• RİA'nın yerinden çıkma (atılma) riski yaklaşık 20'de 1'dir ve en sık ilk yılda, özellikle ilk 3 ayda görülür (CoSRH, 2023/2025).
• Rahim duvarının delinmesi (perforasyon) 1.000 takmada 1–2 sıklığındadır; doğum sonrası ve emzirme döneminde daha sıktır (CoSRH, 2023/2025).
• Pelvik enfeksiyon riski takmadan sonraki ilk 3 haftada artar, ancak genel olarak %1'in altındadır (CoSRH, 2023/2025).
• LNG-RİA'da (52 mg) ilk yılın son 3 ayında kullanıcıların yaklaşık %20'sinde adet tamamen kesilir; bakırlı RİA'da adetler daha yoğun ve uzun olabilir (CoSRH, 2023/2025).
• WHO'nun 2025 uygunluk ölçütlerine göre emziren kişide doğumdan sonraki 48 saat ile 4 hafta arasında RİA takılması genellikle önerilmez (kategori 3); 4 haftadan sonra kısıtlama yoktur (WHO MEC 6. baskı, 2025).

Kendinizi rahat hissettiğiniz anda ilişkiye girebilirsiniz; bekleme süresi tıbbi bir zorunluluk değildir. CoSRH rehberi, RİA takıldıktan sonraki günlerde ya da haftalarda cinsel ilişki, tampon veya adet kabı kullanımıyla enfeksiyon riskinin arttığına dair açık kanıt olmadığını belirtir. CoSRH/FSRH: Intrauterine Contraception, bölüm 13.5 Takmadan sonraki birkaç gün adet benzeri kramp ve lekelenme olabilir; bu dönemde ilişki ağrılıysa beklemek sizin tercihinizdir. NHS: Bakırlı RİA takılması

Asıl önemli olan gebelikten korumanın ne zaman başladığıdır:

• Bakırlı RİA: takıldığı anda etkilidir; ek yöntem gerekmez.
• Levonorgestrelli RİA: adetin ilk 5 günü içinde takıldıysa hemen etkilidir. Başka bir zamanda takıldıysa 7 gün kondom kullanılmalı ya da vajinal ilişkiden kaçınılmalıdır. CoSRH, Tablo 15; NHS: Hormonlu RİA takılması

ABD kaynakları bazı LNG-RİA markalarının hemen etkili olduğunu yazar; ürünler arasında fark olabileceği için hangi ürünün takıldığını ve ek korunma gerekip gerekmediğini uygulayan hekime sorun.

İki tür RİA'nın cinsel yaşama etkisi çoğunlukla kanama ve ağrı düzeni üzerinden farklılaşır. Bakırlı RİA hormon içermez ve adet sıklığını değiştirmez, ama adet kanamasını artırabilir. LNG-RİA ise kanamayı zamanla azaltır, ancak ilk aylarda düzensiz lekelenme yapabilir. CoSRH, bölüm 9

Kaynak: CoSRH/FSRH rahim içi kontrasepsiyon rehberi, bölüm 5.4, 9.1, Tablo 14–15. Farklı cihazların verileri farklı çalışmalardan gelir ve doğrudan karşılaştırılamaz.

Bakırlı RİA'da kanama ve ağrının zaman içinde azalma eğiliminde olduğu gösterilmiştir; rehber, bu beklentinin önceden bilinmesinin kısa süreli yakınmaya katlanmayı kolaylaştırabileceğini yazar. Lekelenme sırasında ilişki tıbben sakıncalı değildir; karar sizin ve partnerinizin rahatlığına bağlıdır. Ancak ilişki sırasında ya da sonrasında yeni başlayan kanama veya derin ağrı ayrıca değerlendirilmelidir. Ayrıntı için ilişki sırasında ağrı yazımıza bakın.

RİA'nın iki ince ipi rahim ağzından vajinanın üst kısmına uzanır; RİA'nın kendisi rahmin içindedir ve ilişkide hissedilmez. Partnerlerin büyük çoğunluğu ipleri fark etmez: 873 kişilik geriye dönük bir çalışmada partnerin ipleri fark etmediği ya da rahatsız olmadığı oran LNG-RİA'da %93,4, bakırlı RİA'da %97,7'ydi. Aynı çalışmada farklı tasarımlı bir bakırlı cihazda (GyneFix) bu sorun %18,2'ye çıkmış; hekimler çoğu durumda ipleri kısaltmış ya da rahim ağzının içine yerleştirmiştir. CoSRH, bölüm 9.3

Partner rahatsızlık hissediyorsa kontrol randevusu isteyin. Hekim muayenede ipin uzunluğuna bakar, gerekiyorsa kısaltabilir. İpi kendiniz kesmeyin ya da çekmeyin; RİA yerinden oynayabilir. İpler uzamış ya da kısalmış hissediliyorsa bu, RİA'nın yer değiştirdiğinin işareti olabilir; aşağıdaki bölüme bakın.

Çoğu kullanıcıda azaltmaz. CoSRH rehberi, kanıtların çoğu kullanıcıda RİA'nın cinsel deneyime etkisinin olmadığını ya da olumlu olduğunu gösterdiğini belirtir. Büyük bir ileriye dönük kohortta üç ay sonra bakırlı RİA kullananların %30,6'sı, LNG-RİA kullananların %25'i cinsel yaşamlarının "çok iyileştiğini" bildirdi. Gebelik kaygısının azalması ve ilişkiyi bölmemesi olumlu; kanama ve kramp ise olumsuz etkenlerdi. Azınlıkta olumsuz etki bildirilir; bu durumda başka etkenler de araştırılmalı ve istenirse yöntem değiştirilebilir. Farklı LNG-RİA tiplerini karşılaştıran veri yoktur. CoSRH, bölüm 9.3

İpleri hissedememek, iplerin uzaması ya da kısalması, rahim ağzında sert plastik hissetmek RİA'nın yer değiştirdiğini düşündürür. Bu durumda RİA'nın koruduğu varsayılmamalı; kontrol edilene kadar kondom kullanılmalı ya da ilişkiden kaçınılmalıdır. Son günlerde korunmasız ilişki olduysa acil korunma gerekebilir; bkz. ertesi gün hapı ve acil kontrasepsiyon. CoSRH, bölüm 13.3

• Atılma: Genel risk yaklaşık 20'de 1'dir, en sık ilk yılda ve ilk 3 ayda olur. Doğumdan hemen sonra takılanlarda, ergenlerde, miyomu veya yoğun adet kanaması olanlarda, adet kabı kullananlarda, daha önce atılma yaşayanlarda ve BKİ'si 25'in üzerinde olanlarda daha sıktır.
• Delinme (perforasyon): 1.000 takmada 1–2'dir; doğumdan 48 saat sonrası ile sonraki haftalarda, özellikle emzirenlerde daha sıktır. Alt karın ağrısı, iplerin görülmemesi ya da kanama düzeninin değişmesi işaret olabilir; bazen takmadan sonra fark edilir. CoSRH, yönetici özeti; MHRA, 2015

İpler kontrolde görülmese de RİA doğru yerde olabilir; ipler rahim ağzı kanalına çekilmiş olabilir. Bunu ultrason gösterir. Hekimler ilk ay birkaç kez, sonra her adetten sonra ip kontrolü yapmayı öğretir.

Adet kabı kullanıyorsanız çıkarmadan önce vakumu bozun ve iplere takılmadığından emin olun; rehber adet kabıyla atılma riskinin artabileceğini belirtir. Tampon için sağlam kanıt yoktur.

RİA takıldıktan sonraki ilk 3 haftada pelvik enfeksiyon riski artar, ancak genel risk %1'in altındadır. CoSRH, bölüm 14 WHO'ya göre bu enfeksiyon çoğunlukla takma sırasında tedavi edilmemiş bir cinsel yolla bulaşan enfeksiyon (CYBE) varsa gelişir. WHO: Rahim içi araçlar, Ocak 2026 UKMEC 2025'e göre takmadan önce CYBE test sonucunu beklemek artık gerekli değildir; test takma sırasında yapılabilir, belirti varsa takma ertelenir. UKMEC 2025

RİA, HIV dahil CYBE'lerden korumaz. Yeni ya da birden fazla partner varsa kondom ve düzenli test ayrı bir plan olarak sürmelidir. Bakteriyel vajinoz ve mantar enfeksiyonuyla ilişkisine dair kanıt sınırlı ve çelişkilidir.

• Nereye başvurulur? Aile Hekimliği Uygulama Yönetmeliği, aile planlaması hizmetlerini aile hekimlerinin görevleri arasında sayar; RİA geleneksel olarak aile sağlığı merkezlerinde (ASM), toplum sağlığı merkezlerinde ve hastanelerin aile planlaması birimlerinde uygulanır. Ankara Şehir Hastanesi'nin aile planlaması birimi buna bir örnektir.
• Erişim sorunu: Birlik ve Dayanışma Sendikası'nın 245 ASM çalışanıyla yaptığı ve 31 Ağustos 2026'da açıkladığı ankette, ASM'lerin %89,7'sine son bir yılda RİA tedarik edilmediği ve %96,7'sinde hiç RİA takılmadığı bildirildi. Bu nedenle ASM'nizi önceden arayın; RİA yoksa kamu hastanesi kadın doğum polikliniğine yönelin.
• Ücret ve SGK: Kamu birimlerinde bakırlı RİA'nın ücretsiz uygulandığı yaygın biçimde bilinse de bu yazı için resmî bir kaynakla doğrulanamadı. Hormonlu RİA'lardan Mirena (52 mg) SGK'nın geri ödeme listesinde (SUT EK-4/A) yer alır; SUT'ta kadın cinsiyet hormonları için hangi uzmanların reçete yazabileceği düzenlenmiştir (md. 4.2.29). Kyleena listede görünmüyor. Başvurmadan önce kurumunuza ve eczacınıza sorun.
• Emzirme ve doğum sonrası: Doğum sonrası takma zamanı, doğum sonrası cinsel sağlık yazımızda da ele alınan kontrol muayenesinde konuşulabilir.

RİA varken şu durumlarda aynı gün, ağırsa 112 ile başvurun: şiddetli ya da giderek artan alt karın ağrısı; ateş, titreme veya kötü kokulu akıntıyla birlikte pelvik ağrı; bayılmaya yol açan ya da çok yoğun kanama; pozitif gebelik testi. RİA varken gebelik nadirdir, ama oluşursa dış gebelik olasılığı daha yüksektir; bu yüzden pozitif test ve karın ağrısı birlikteyse gecikmeden acil servise gidin. RİA'yı kendiniz çıkarmaya çalışmayın. CoSRH, gebelik bölümü

• Ocak 2026 – WHO bilgi notu güncellendi: Bakırlı RİA'nın 10–12 yıla, hormonlu RİA'nın türüne göre 3–8 yıla kadar kullanılabileceği belirtildi.
• 2025 – WHO uygunluk ölçütleri 6. baskı: Emziren kişide RİA takma zamanı yeniden sınıflandırıldı (48 saatten önce bakırlı RİA kategori 1, LNG-RİA kategori 2; 48 saat–4 hafta kategori 3; 4 haftadan sonra kategori 1).
• Ağustos 2025 – UKMEC 2025: "Artmış CYBE riski" alt başlığı kaldırıldı; RİA takmadan önce negatif test sonucunu beklemek gerekmiyor. FSRH'nin adı CoSRH oldu.
• 21 Ocak 2025 – CoSRH rahim içi kontrasepsiyon rehberi değişikliği: Tüm 52 mg LNG-RİA'lar için 8 yıllık ruhsat ve yüksek BKİ ile artmış atılma riski metne işlendi.
• Ağustos 2026 – Türkiye: ASM'lerde RİA tedarikinde ciddi aksama bildirildi.