Gerucht: „In de winter en bij bewolking is zonnebrandcrème niet nodig” — Wat zegt de wetenschap?

Kort antwoord: ook in de winter en bij bewolkt weer is bescherming tegen de zon vaak nodig. Wolken houden niet alle ultraviolette straling tegen; sneeuw weerkaatst het licht en verhoogt zo de blootstelling. UVA-straling, die de huid laat verouderen, is het hele jaar door aanwezig en kan door vensterglas heen. In de wintermaanden is de intensiteit van de zonnestraling meestal lager dan in de zomer; voor mensen die neigen tot pigmentvlekken zoals melasma, voor mensen die kort geleden een medisch-esthetische behandeling hebben gehad en voor wie tijd doorbrengt in sneeuw of op grote hoogte is bescherming echter extra belangrijk.

Wat zit er in zonlicht?

De ultraviolette (UV) straling van de zon wordt voor de huid in twee hoofdgroepen verdeeld. UVB-straling werkt vooral op het huidoppervlak en is de belangrijkste oorzaak van zonnebrand. De intensiteit verschilt sterk per seizoen, tijdstip en geografische ligging; in de winter neemt ze af.

UVA-straling bereikt daarentegen de diepere lagen van de huid. Ze speelt een belangrijke rol bij huidveroudering door de zon, zoals rimpels, verlies van elasticiteit en pigmentvlekken. De intensiteit van UVA schommelt per seizoen minder sterk dan die van UVB. Beide soorten straling worden in verband gebracht met het risico op huidkanker.

Houden wolken de zon tegen?

Wolken verminderen de warmte en de helderheid van de zon meer dan we voelen, maar houden ultraviolette straling minder goed tegen. De Wereldgezondheidsorganisatie geeft aan dat een dunne wolkenlaag het grootste deel van de UV-straling kan doorlaten. Dikke en dichte wolken geven meer bescherming.

Omdat de brandende kracht van de zon op een koele, bewolkte dag niet wordt gevoeld, kunnen mensen langer onbeschermd buiten blijven. Dat kan leiden tot onverwachte zonnebrand en na verloop van tijd tot opgestapelde zonschade.

Werkt zonlicht ook achter glas?

Gewoon vensterglas houdt het grootste deel van de UVB-straling tegen, maar laat een belangrijk deel van de UVA-straling door. In medische publicaties is gemeld dat bij mensen die lang bij een raam werken of elke dag lange afstanden autorijden, aan de kant van het gezicht en de arm die naar het raam is gericht duidelijker zonschade kan optreden.

Zit u daarom de hele dag bij een raam of rijdt u lang auto, dan kan het nuttig zijn ook in de wintermaanden aan bescherming tegen de zon te denken.

Sneeuw en hoogte verhogen de blootstelling

Verse sneeuw weerkaatst het grootste deel van het ultraviolette licht. Dat betekent dat de huid wordt blootgesteld aan licht dat zowel van boven als van onder komt. Bovendien neemt met de hoogte het filterende effect van de atmosfeer af en stijgt de intensiteit van de UV-straling.

Bij activiteiten zoals skiën of bergwandelen kan ook in de winter ernstige zonnebrand ontstaan. In zulke omgevingen is het belangrijk naast de huid ook de ogen te beschermen met een geschikte zonnebril.

Wie moet in de winter extra voorzichtig zijn?

• Mensen met melasma of een neiging tot pigmentvlekken: melasma kan al donkerder worden bij een lage dosis zonlicht. Men denkt dat ook zichtbaar licht melasma kan beïnvloeden. Zie voor meer informatie ons artikel “Pigmentvlekken en melasma”.
• Mensen die kort geleden een laserbehandeling, chemische peeling of vergelijkbare behandeling hebben gehad: na een behandeling is de huid gevoeliger voor de zon, en onbeschermde blootstelling kan het risico op pigmentvlekken vergroten. Zie voor de algemene principes het artikel “Nazorg na medisch-esthetische behandelingen”.
• Mensen die in een traject van laserontharing zitten: een gebruinde huid vergroot het risico op brandwonden en verkleuring. Meer informatie vindt u in ons artikel “Laserontharing”.
• Mensen die geneesmiddelen gebruiken die lichtgevoeligheid kunnen veroorzaken: sommige antibiotica, sommige geneesmiddelen tegen acne en andere geneesmiddelen kunnen de huid gevoelig maken voor de zon. Vraag uw arts of apotheker of dit voor uw geneesmiddel geldt.
• Mensen die eerder huidkanker hebben gehad, of mensen met een lichte huid die snel verbrandt

Hoe beschermt u zich in de winter tegen de zon?

Als praktische maatstaf raadt de Wereldgezondheidsorganisatie bescherming tegen de zon aan wanneer de UV-index 3 of hoger is. De UV-index staat in weer-apps en bij meteorologische bronnen. In de wintermaanden kan deze waarde op zeeniveau op de meeste dagen laag zijn; in de bergen, in de sneeuw en rond het middaguur kan ze echter oplopen.

1. Controleer de UV-index van de dag; wees vooral voorzichtig in gebieden met sneeuw en op grote hoogte.
2. Gaat u tijd buiten doorbrengen, smeer dan een breedspectrum-zonnebrandmiddel (tegen UVA en UVB) op onbedekte delen zoals gezicht, oren en handen.
3. Bent u lang buiten, breng het middel dan opnieuw aan met de tussenpozen die uw arts of de gebruiksaanwijzing van het product aanraadt.
4. Vul het zonnebrandmiddel aan met een hoed, zonnebril en geschikte kleding.
5. Hebt u melasma of hebt u kort geleden een behandeling gehad, bespreek dan met uw arts een beschermingsplan dat bij u past.

Conclusie

Het gerucht dat zonnebrandcrème in de winter en bij bewolkt weer niet nodig is, komt voort uit het feit dat de warmte van de zon niet wordt gevoeld. Toch gaat een belangrijk deel van de UV-straling door wolken heen, kan UVA ook door vensterglas heen komen en verhoogt sneeuw de blootstelling. Hoeveel bescherming u op winterdagen nodig hebt, verschilt per persoon, per plek en per activiteit. Hebt u een neiging tot pigmentvlekken of hebt u kort geleden een behandeling gehad, dan wordt aangeraden uw beschermingsplan samen met uw arts vast te stellen.