Problemen na laserontharing: meer haargroei, folliculitis, vlekken en oogveiligheid — wat te doen?

Welke problemen kunnen na laserontharing optreden?

Apparaten met laser en intens gepulseerd licht (IPL) werken doordat het pigment in de haarwortel het licht opneemt en omzet in warmte. Hoe de behandeling verloopt, voor wie ze geschikt is en wat realistische verwachtingen zijn, leest u in ons artikel “Laserontharing”. Dit artikel richt zich op de problemen die na de behandeling kunnen optreden.

Een recent overzichtsartikel over bijwerkingen stelt dat problemen meestal samenhangen met het huidtype, het behandelde gebied, het apparaat en de instellingen. Dezelfde behandeling kan dus bij verschillende mensen en onder verschillende omstandigheden een heel ander risico meebrengen. Daarom is het bepalen van het apparaat en de instelling die bij u passen, op basis van onderzoek, de basisstap om problemen te voorkomen.

Hoe lang duren roodheid en bultjes rond de haarzakjes?

Direct na de behandeling komen roodheid, lichte zwelling, een warm gevoel en kleine bultjes rond de haarzakjes vaak voor. De American Academy of Dermatology (AAD) vermeldt dat de vaakst voorkomende bijwerkingen licht zijn en één tot drie dagen duren. Deze verschijnselen horen elke dag iets minder te worden.

Roodheid, pijn, blaren of afscheiding die in de loop van de dagen toenemen in plaats van afnemen, vallen buiten het te verwachten verloop en vragen een beoordeling door een arts.

De haren zijn toegenomen in plaats van afgenomen: wat is paradoxale haargroei?

Paradoxale haargroei (paradoxale hypertrichose) betekent dat de haren in het met laser of IPL behandelde gebied of direct daaromheen toenemen, dikker of donkerder worden in plaats van af te nemen. Het is geen brandwond en geen ziekte en het is geen noodsituatie; het is wel vervelend, omdat het resultaat precies het tegenovergestelde is van wat werd verwacht.

In een systematische review die 22 onderzoeken met ongeveer 9.700 patiënten samenbrengt, is de gemiddelde frequentie hiervan berekend op ongeveer 3 procent. De uitkomsten van de onderzoeken lopen echter sterk uiteen; daarom moet dit getal niet als een exact percentage, maar als een grove schatting worden gelezen. De overgrote meerderheid van de gevallen deed zich voor in het gezicht en de hals; buiten deze gebieden is het zeer zelden gemeld.

In dezelfde review bleken het type apparaat en de tijd tussen de sessies de frequentie niet te veranderen; om de invloed van geslacht en huidtype te beoordelen, werden de gegevens onvoldoende bevonden. In sommige onderzoeken is het vaker gemeld bij dunne haren en bij een donkere huid. Waardoor het ontstaat, is niet precies bekend.

Meld het aan uw arts als u dit opmerkt. In de meeste onderzochte studies nam de toegenomen haargroei geleidelijk af wanneer de behandeling werd voortgezet; hoe het behandelplan wordt aangepast, beslist echter de arts die uw huid en uw beharing beoordeelt. Bij vrouwen met nieuwe of snel toenemende beharing in het gezicht moet bovendien afzonderlijk worden onderzocht of er een hormonale oorzaak is.

Waardoor ontstaan folliculitis en puistjesachtige uitslag?

Folliculitis is een ontsteking van de haarzakjes. Ze kan na laser ontstaan door irritatie door warmte, zweten, wrijving of doordat bacteriën van de huid zich in het haarzakje nestelen. Ze uit zich als rode bultjes rond de haren, soms met een wit puntje, die jeuken of licht pijnlijk zijn. Ze wordt vaker opgemerkt op plaatsen met dikke haren en veel wrijving, zoals de rug, de borst, de benen en de bikinilijn.

De bultjes rond de haarzakjes die direct na de behandeling verschijnen en binnen een à twee dagen wegtrekken, zijn geen folliculitis; ze zijn de te verwachten reactie op de warmte in de haarwortel. Bultjes die dagen later ontstaan, in aantal toenemen, met pus gevuld of pijnlijk zijn, moeten daarentegen aan een arts worden getoond. Welke verschijnselen aan een infectie doen denken, vindt u uitgebreid in ons artikel “Infectie na een esthetische behandeling”.

Kan de huid donkerder of lichter worden?

Dat kan. Het licht wordt niet alleen opgenomen door het pigment in de haarwortel, maar ook door het pigment in de huid. Daarom is het risico op donkerder worden (hyperpigmentatie) of lichter worden (hypopigmentatie) hoger bij een donkere huid en bij een gebruinde huid of een huid die kort geleden in de zon is geweest. De AAD vermeldt dat de meeste van deze kleurveranderingen na verloop van tijd herstellen, maar dat een deel niet meer verdwijnt.

Merkt u een kleurverandering op, bescherm het gebied dan strikt tegen de zon en laat het aan uw arts zien. Gebruik niet op eigen houtje producten die vlekken lichter maken. Over de algemene oorzaken van vlekken en de behandelopties leest u meer in ons artikel “Pigmentvlekken en melasma”.

En als er een brandwond of blaren ontstaan?

Blaren, een grijswitte kleur, korstvorming of afdrukken in de vorm van het opzetstuk van het apparaat kunnen op een brandwond wijzen en vragen dat u dezelfde dag contact opneemt met een arts. De oorzaken van brandwonden, wat u direct moet doen en de vlekken en littekens die daarna kunnen ontstaan, hebben we uitgebreid behandeld in ons artikel “Brandwonden en pigmentvlekken na laser en IPL”; we herhalen het hier niet.

Kan laserontharing het oog beschadigen?

Ja, als het oog niet wordt beschermd. Ook het gekleurde deel van het oog (de iris) en het netvlies (de retina) bevatten pigment en nemen laserlicht op. In de medische literatuur is na haarvermindering met laser schade gemeld zoals een ontsteking in het oog (uveïtis), dunner worden en vervorming van de iris, een onregelmatige pupil en cataract (staar). Een belangrijk deel van deze meldingen betreft behandelingen bij de wenkbrauwen en rond de ogen.

In een overzichtsartikel over 21 gepubliceerde gevallen van oogletsel bij cosmetische laserbehandelingen in het gezicht was in meer dan 60 procent van de gevallen helemaal geen oogbescherming gebruikt of was die tijdens de behandeling afgezet. In ongeveer een derde van de gevallen trad het letsel op ondanks het gebruik van bescherming. Daarom vragen behandelingen dicht bij de ogen bijzondere zorgvuldigheid en ervaring, ook als een bril wordt gedragen.

• Iedereen in de behandelkamer moet een beschermbril dragen die past bij de golflengte van het gebruikte apparaat.
• Zet de bril niet af voordat de behandeling klaar is; zeg dat de behandeling moet worden onderbroken als u voelt dat de bril verschuift of dat er licht langs komt.
• Laserontharing wordt meestal afgeraden op plaatsen heel dicht bij het oog, zoals de onderkant van de wenkbrauw en het ooglid; bespreek voor deze gebieden andere mogelijkheden met uw arts.
• Uw oog afdekken met uw vinger of een watje is geen afdoende bescherming.

De verschijnselen van oogschade zijn pijn in het oog, roodheid, overgevoeligheid voor licht, wazig zien, een vlek in het gezichtsveld en een verandering van de vorm van de pupil. In een deel van de gemelde gevallen werden de verschijnselen pas uren of zelfs een à twee dagen na de behandeling opgemerkt. Wacht niet af als u een van deze verschijnselen hebt.

Wat gebeurt er als over een moedervlek of tatoeage wordt gelaserd?

Moedervlekken en tatoeage-inkt bevatten veel pigment en nemen licht sterk op. Een puls op een tatoeage of op pigmentatie van wenkbrauwen, lippen of eyeliner (micropigmentatie) kan op die plek een brandwond, blaren en een verstoring van de kleur van de tatoeage veroorzaken. Daarom worden getatoeëerde gebieden overgeslagen of afgedekt en zo beschermd.

In een systematische review van onderzoeken naar moedervlekken is gemeld dat moedervlekken na laserontharing kleiner werden, lichter of donkerder van kleur werden, asymmetrisch van vorm werden en er onder de dermatoscoop anders uitzagen. Deze veranderingen konden ongeveer twee weken na de behandeling beginnen en jarenlang aanhouden. In dezelfde review wordt vermeld dat er geen gedocumenteerd geval is waarin een moedervlek na laserontharing in kanker is overgegaan; gegevens over langdurige follow-up zijn echter beperkt.

Het eigenlijke probleem is dit: een moedervlek waarvan het uiterlijk is veranderd, is later moeilijker te beoordelen, en een echt waarschuwingssignaal kan over het hoofd worden gezien. Daarom wordt aangeraden moedervlekken tijdens de behandeling te beschermen en moedervlekken die van vorm of kleur veranderen vóór de ontharing aan een dermatoloog te laten zien. Het verband tussen laserontharing en kanker hebben we in een apart artikel over een gerucht behandeld.

Kan laserontharing een koortslip uitlokken?

Dat kan. Een koortslip ontstaat doordat het herpes-simplexvirus, dat sluimerend in het lichaam aanwezig is, opnieuw actief wordt. De warmte en de weefselirritatie van laserbehandelingen op de bovenlip, de kin en in het gezicht kunnen bij mensen die vaker een koortslip hebben een opvlamming veroorzaken. De AAD rekent opvlamming van een koortslip tot de zeldzame bijwerkingen van laserontharing. Er zijn geen betrouwbare gegevens over hoe vaak een koortslip na esthetische behandelingen opvlamt.

Een koortslip begint meestal in de dagen na de behandeling met tintelingen of een branderig gevoel; daarna verschijnen kleine, met vocht gevulde blaasjes in groepjes. Dit beeld kan worden verward met een brandwond of een bacteriële infectie; daarom is het belangrijk dat uw arts het ziet. Hebt u vaker een koortslip, zeg dat dan vóór de behandeling; uw arts beslist of een beschermende behandeling nodig is. Bij een actieve koortslip wordt dat gebied niet behandeld.

Normaal, de arts raadplegen of een noodgeval?

Wat kan uw arts doen?

De arts onderzoekt eerst het gebied en vraagt wanneer, met welk apparaat en met welke instellingen de behandeling is gedaan, wanneer u voor het laatst in de zon bent geweest en welke medicijnen u gebruikt. Afhankelijk van de situatie kan de arts de volgende benaderingen overwegen:

• Bij te verwachten bijwerkingen: volgen, kalmerende verzorging en adviezen voor bescherming tegen de zon.
• Bij een vermoeden van folliculitis of infectie: zo nodig een monster afnemen en een behandeling die de arts kiest.
• Bij opvlamming van een koortslip: het overwegen van een behandeling die tegen het virus werkt en een beschermend plan voor de volgende sessies.
• Bij een kleurverandering: strikte zonbescherming, volgen en zo nodig behandelingen die de arts adviseert; uitstel van een nieuwe sessie in dat gebied tot het probleem is hersteld.
• Bij paradoxale haargroei: herziening van het behandelplan, met aanpassing van het apparaat, de instellingen of de methode en zo nodig onderzoek naar hormonale oorzaken.
• Bij oogverschijnselen: verwijzing voor een spoedonderzoek door een oogarts.
• Bij een moedervlek waarvan het uiterlijk verandert: beoordeling met de dermatoscoop en zo nodig verder onderzoek.

Voor de algemene stappen die u kunt volgen als u een probleem hebt, kan ons artikel “Wat te doen bij een complicatie na een esthetische behandeling?” u op weg helpen.

Wat kunt u thuis doen en wat moet u niet doen?

• Volg de verzorgingsinstructies van uw arts; houd het gebied schoon en kies ruimvallende kleding die wrijving vermindert.
• Bescherm het gebied tegen de zon; gebruik op onbedekte plaatsen regelmatig het zonnebrandmiddel dat uw arts adviseert.
• Vermijd gedurende de periode die uw arts adviseert een hete douche, sauna, hamam, zwembad en sport waarbij u veel zweet.
• Leg veranderingen vast met gedateerde foto's; noteer de datum en de plaats van de behandeling.

Doe het volgende niet:

• Knijp blaasjes en bultjes niet uit en prik ze niet door; trek korstjes er niet af.
• Gebruik niet op eigen houtje een crème met antibiotica, met corticosteroïden of tegen vlekken.
• Gebruik geen hars, epilator, scrubhandschoen, peeling of product met zuren voordat het gebied is genezen.
• Verwijder de toegenomen haren niet met een pincet of hars; scheer ze alleen tot u met uw arts hebt gesproken.
• Wacht bij een oogverschijnsel niet af met de gedachte ‘het gaat wel over’; wrijf niet in uw oog en gebruik niet op eigen houtje oogdruppels.

Om het risico te verkleinen

• Vraag vóór de behandeling om een beoordeling van uw huidtype en uw beharing; vraag of bij de eerste sessie op een klein gebied een proefpuls wordt gegeven.
• Ga in de weken vóór en na de behandeling niet zonnen, ga niet onder de zonnebank en gebruik geen zelfbruiners.
• Vertel over koortslip in uw voorgeschiedenis, de medicijnen en kruidenmiddelen die u gebruikt, uw neiging tot littekens en hormonale problemen.
• Laat uw moedervlekken, uw tatoeages en eventuele pigmentatie van wenkbrauwen of lippen aan de behandelaar zien; vraag hoe deze gebieden worden beschermd.
• Ga na of de beschermbril bij het apparaat past en de hele behandeling op blijft; stem niet in met een behandeling heel dicht bij het oog.
• Bespreek vooraf of de behandeling voor dunne, lichte haartjes in gezicht en hals werkelijk geschikt is en hoe groot de kans op meer haargroei is.
• Zeg het meteen als u tijdens de behandeling een scherpe pijn voelt die anders is dan verwacht, of licht in uw oog waarneemt.

Bij het kiezen van de plaats van behandeling kan ons artikel “Veiligheidschecklist in 10 punten voor het kiezen van een kliniek en arts voor medische esthetiek” u van pas komen.

Waar is de wetenschappelijke kennis beperkt?

De meeste onderzoeken naar bijwerkingen van laserontharing zijn retrospectief en observationeel; de apparaten, instellingen en patiëntengroepen verschillen sterk van elkaar. Het percentage van ongeveer 3 procent voor paradoxale haargroei is het gemiddelde van onderzoeken waarvan de uitkomsten niet met elkaar overeenstemmen, en zegt niets over uw persoonlijke risico. Oogletsels en veranderingen van moedervlekken zijn grotendeels bekend uit gevalsbeschrijvingen; hoe vaak ze werkelijk voorkomen, is niet duidelijk. Ook over de frequentie van opvlamming van een koortslip zijn geen betrouwbare gegevens. De informatie in dit artikel kan worden bijgewerkt als er nieuwe gegevens komen; deze pagina is bedoeld als informatie en vervangt geen onderzoek.