Brandwonden en pigmentvlekken na laser en IPL: donkerder of lichter wordende huid en littekens — voorkomen en wat te doen

Welke verschijnselen zijn normaal na laser en IPL?

Laser- en IPL-apparaten werken door lichtenergie in de huid om te zetten in warmte. Daarom komen direct na de behandeling roodheid, lichte zwelling, een warm gevoel en bij laserontharing kleine bultjes rond de haarzakjes vaak voor. Deze verschijnselen nemen meestal binnen enkele uren tot enkele dagen af.

Bij sommige lichtbehandelingen tegen pigmentvlekken kan het ook te verwachten zijn dat de behandelde vlekken enkele dagen donkerder worden en als een dun korstje loslaten. Vraag vóór de behandeling aan uw arts welke veranderingen bij uw behandeling te verwachten zijn; dan kunt u achteraf makkelijker herkennen wat normaal is.

Waardoor ontstaat een brandwond door laser of IPL?

Licht wordt in de huid opgenomen door de kleurstof melanine. Ook al is het doel een haarwortel of een vlek: als de omringende huid veel melanine bevat of als de afgegeven energie te hoog is voor die huid, kan de warmte zich buiten het doel verspreiden en een brandwond veroorzaken. Een ongeschikte apparaatkeuze, ongeschikte instellingen, onvoldoende beoordeling van de patiënt en gebrek aan ervaring worden in wetenschappelijke publicaties tot de belangrijkste oorzaken van brandwonden gerekend.

• Een gebruinde huid, of huid die kort geleden zon of de zonnebank heeft gehad
• Een donkere huidskleur (hogere typen in de Fitzpatrick-indeling): omdat de huid meer melanine bevat, neemt ze meer warmte op.
• Een golflengte of energie-instelling die niet past bij het huidtype, herhaalde pulsen op hetzelfde gebied, onvoldoende koeling
• Sommige geneesmiddelen en kruidenproducten die lichtgevoeligheid geven (bijvoorbeeld sommige antibiotica, sommige plaspillen, kruidenproducten zoals sint-janskruid; vraag uw arts of apotheker om de volledige lijst)
• Bruiningslotions of zelfbruiners, permanente make-up of een tatoeage in het gebied
• Een onervaren behandelaar en het ontbreken van toezicht door een arts

De Fitzpatrick-indeling verdeelt de huid in zes groepen op basis van hoe gemakkelijk de huid in de zon verbrandt en hoe sterk ze bruint. Een donkere huidskleur betekent niet dat behandeling onmogelijk is; ze vraagt wel meer ervaring en zorgvuldigheid bij de keuze van golflengte en instelling. Meer informatie vindt u in onze artikelen “Laserontharing” en “Fractionele laser”.

Hoe herkent u een laserbrandwond?

Een brandwond voelt soms tijdens de behandeling als een scherpe pijn die anders is dan verwacht; soms wordt ze pas uren later duidelijk. Er kunnen een grijswitte kleur van de huid, blaren, nat ogende plekken en in de dagen daarna korstvorming optreden. Regelmatige strepen of vierkante vormen die lijken op de afdruk van het handstuk, zijn een typisch beeld dat erop wijst dat het licht met te veel energie op de huid is gezet.

Een brandwond kan soms lijken op een infectie of een opvlammende koortslip. Probeer daarom niet zelf de diagnose te stellen als u een blaar, wond of korst ziet; het gebied moet door een arts worden bekeken.

Waardoor ontstaat een pigmentvlek (donkerder worden) na laser en hoe lang duurt die?

Een van de meest gemelde problemen na lichtbehandelingen, dat lang kan aanhouden, is post-inflammatoire hyperpigmentatie: donkerder worden van de huid door irritatie of een brandwond. Tijdens het herstel maakt de huid te veel pigment aan en ziet het gebied er donkerder uit dan de omgeving. Dit komt vaker voor bij een donkere huid en bij huid die na de behandeling zon krijgt.

Zulke vlekken worden meestal binnen enkele maanden geleidelijk lichter; de duur verschilt echter van persoon tot persoon en kan soms langer dan een jaar zijn. Zonlicht verlengt dit proces duidelijk. Al bestaande vlekken zoals melasma kunnen na lichtbehandelingen ook donkerder worden; hierover kan ons artikel “Pigmentvlekken en melasma” u op weg helpen.

Lichter worden van de huid (hypopigmentatie) en littekens: blijven die?

Minder vaak blijft de huid lichter dan de omgeving doordat de pigmentcellen zijn aangetast. Dit heet hypopigmentatie. Een deel herstelt na verloop van tijd, maar dit herstel verloopt meestal trager dan bij donkerder worden en kan soms lang aanhouden. Lichte plekken in de vorm van het handstuk na laserontharing zijn een typisch voorbeeld.

Littekens ontstaan vooral na diepe brandwonden, infectie, het verwijderen van korsten en na lasers die de huid afschuren (ablatieve lasers). Vroege beoordeling door een arts en goede wondverzorging kunnen helpen het risico op littekens te verkleinen. Mensen met aanleg voor wildvlees (keloïd) moeten dat vóór de behandeling melden.

Wat is meer haargroei na laserontharing (paradoxale hypertrichose)?

Paradoxale hypertrichose is het meer of dikker worden van haar in of vlak bij een gebied dat met laser of IPL is ontharen, in plaats van minder. Het komt weinig voor en is vooral gemeld in het gezicht en de hals. De precieze oorzaak is niet bekend.

Het is geen brandwond of pigmentvlek en geen noodgeval; meld het wel aan uw arts zodra u het opmerkt. Uw arts beslist hoe het behandelplan wordt aangepast. Omdat de meeste studies hierover observationeel zijn, is het bewijs beperkt.

Oogletsel: waarom is een beschermbril onmisbaar?

Als laserlicht het oog bereikt, kan het schade toebrengen aan het ooglid, de voorkant van het oog en, het ernstigst, het netvlies. Schade aan het netvlies kan tot blijvend verlies van gezichtsvermogen leiden. In een belangrijk deel van de gepubliceerde gevallen werd helemaal geen oogbescherming gebruikt of werd die tijdens de behandeling afgezet.

• Tijdens de hele behandeling moeten zowel u als de behandelaar een beschermbril dragen die past bij de golflengte van het gebruikte apparaat.
• Bij behandelingen rond de ogen en dicht bij de wenkbrauw kan extra bescherming nodig zijn; behandelingen in deze gebieden vragen bijzondere ervaring.
• Vraag om de behandeling te stoppen als de bril verschuift, ongemakkelijk zit of als u licht waarneemt.
• Stel ook bij apparaten voor thuisgebruik het oog niet rechtstreeks aan het licht bloot; let op spiegels en glanzende oppervlakken.

Zijn laser- en IPL-apparaten voor thuisgebruik veiliger?

Apparaten die voor thuisgebruik worden verkocht, werken meestal met minder energie; dat kan het risico op ernstige brandwonden verkleinen, maar neemt het niet weg. Het niet naleven van de beperkingen voor huidtype en haarkleur in de handleiding, een gebruinde huid en herhaald behandelen van hetzelfde gebied vergroten het risico op brandwonden en vlekken. Hoewel er weinig meldingen zijn van oogletsel door thuisapparaten, wordt aangegeven dat dit kan komen door onvolledige melding.

Is er met een thuisapparaat een brandwond of vlek ontstaan, stop dan met het gebruik en laat de huid aan een arts zien. Voor apparaten van onbekende herkomst en zonder documentatie kan ons artikel “Namaakproducten en illegale behandelingen” u een idee geven.

Wat moet u thuis doen bij een brandwond na laser?

1. Koel het gebied met koel (niet ijskoud) water of met een schone, koele en vochtige doek. Leg ijs niet rechtstreeks op de huid.
2. Houd het gebied voorzichtig schoon; niet wrijven en niet krabben.
3. Maak een foto van het gebied en bel dezelfde dag de arts die de behandeling heeft uitgevoerd. Vertel de datum van de behandeling, het type apparaat (als u het weet) en de geneesmiddelen die u gebruikt.
4. Kunt u uw arts niet bereiken en is de brandwond groot, diep of zeer pijnlijk, ga dan naar een spoedeisende hulp en vertel dat u een laser- of IPL-behandeling hebt gehad.
5. Bescherm het gebied tijdens het herstel tegen de zon: zoek schaduw en draag kleding en een hoed; breng zodra de huid weer gesloten is regelmatig de zonnebrandcrème aan die uw arts aanraadt.

Wat moet u niet doen?

• Prik blaren niet door en verwijder geen korsten; dat vergroot het risico op infectie, vlekken en littekens.
• Breng geen huismiddeltjes aan zoals tandpasta, yoghurt, boter, eau de cologne of plantaardige olie.
• Gebruik zonder advies van een arts geen crème met corticosteroïden, antibiotica of een bleekmiddel; behandel uzelf niet met geneesmiddelen op recept.
• Laat geen peeling, producten met zuren, scrubhandschoen, harsen of een nieuwe lasersessie doen voordat het gebied is genezen.
• Ga niet zonnen en niet onder de zonnebank.
• Wacht niet dagenlang in de veronderstelling dat het vanzelf overgaat; een vroege beoordeling kan het resultaat beïnvloeden.

Welke behandelmogelijkheden zijn er? Wat kan de arts doen?

De arts bepaalt eerst of het gaat om een brandwond, een infectie, een opvlammende koortslip of een allergische reactie. Bij een brandwond worden meestal wondverzorging, geschikte verbanden en nauwe controle tot de huid is genezen gepland. Bij vermoeden van infectie of een koortslip kan een passende behandeling met geneesmiddelen worden gestart.

Als er een pigmentvlek ontstaat, is strikte zonbescherming de basis; de arts kan zo nodig bleekcrèmes voorstellen en de vlek kan de tijd krijgen om vanzelf lichter te worden. Ontstaan er littekens of langdurige kleurveranderingen, dan kan een gespecialiseerde arts verschillende behandelmogelijkheden overwegen. Een nieuwe lichtbehandeling op hetzelfde gebied wordt meestal uitgesteld tot het probleem is verdwenen. Voor het algemene verloop kunt u ons artikel “Wat te doen bij een complicatie na een esthetische behandeling?” lezen.

Wat kan worden gedaan om het risico te verkleinen?

• Ga in de weken voor en na de behandeling niet zonnen en niet onder de zonnebank, en gebruik geen bruiningslotion.
• Vertel vóór de behandeling over alle geneesmiddelen en kruidenproducten die u gebruikt, of u vaker een koortslip hebt en of u aanleg hebt voor littekens.
• Vraag om een beoordeling van uw huidtype en zo nodig om een testpuls op een klein gebied.
• Vraag door wie, met welk apparaat en onder toezicht van welke arts de behandeling wordt uitgevoerd.
• Zet de beschermbril tijdens de hele behandeling niet af.
• Voelt u tijdens de behandeling een scherpe pijn die anders is dan verwacht, zeg het dan meteen.
• Gebruik bij het kiezen van een kliniek ons artikel “Veiligheidschecklist in 10 punten voor het kiezen van een kliniek en arts voor medische esthetiek”.

Beperkt bewijs: hoe vaak brandwonden, vlekken en paradoxale hypertrichose voorkomen, verschilt sterk per apparaat, huidtype, gebied en behandelaar; een belangrijk deel van de studies is retrospectief en kleinschalig. Daarom kan u geen persoonlijk risicopercentage worden genoemd. Deze pagina is bedoeld als algemene informatie en vervangt geen onderzoek.