Mit: „Zabiegi z naturalnymi i roślinnymi składnikami nie mają skutków ubocznych” — co mówi nauka?

Krótka odpowiedź: „naturalny” to słowo marketingowe, a nie certyfikat bezpieczeństwa. Rośliny również składają się z substancji chemicznych, a część z nich może wywoływać na skórze alergię, podrażnienie lub oparzenia w połączeniu ze słońcem. W przypadku produktów podawanych we wstrzyknięciu deklaracja „naturalności” nie stanowi żadnego zabezpieczenia; liczy się tu rejestracja produktu, jego pochodzenie i to, kto wykonuje zabieg.

Skąd się bierze ten mit?

Słowo „naturalny” kojarzy się z czymś czystym, łagodnym i nieszkodliwym. To wrażenie wzmacnia fakt, że skutki uboczne leków syntetycznych są szczegółowo opisane w ulotkach, podczas gdy produkty roślinne często nie zawierają takich ostrzeżeń. Tymczasem brak ostrzeżenia na opakowaniu produktu zwykle nie świadczy o braku ryzyka, lecz o tym, że ryzyko to często nie zostało systematycznie zbadane.

Czy wyciągi roślinne mogą wywoływać alergię?

Tak. W piśmiennictwie dermatologicznym opisano, że wiele wyciągów roślinnych stosowanych w kosmetykach wywołuje alergiczne kontaktowe zapalenie skóry, czyli swędzący, zaczerwieniony, czasem sączący się wyprysk w miejscu kontaktu. Wśród często wymienianych przykładów są rośliny z rodziny astrowatych (złożonych), olejek z drzewa herbacianego, mięta, lawenda i henna. Czasem problem nie wynika z samego wyciągu roślinnego, lecz z dodanej do produktu substancji zapachowej, konserwantu lub barwnika.

Szczególnej ostrożności wymagają olejki eteryczne. W jednym z przeglądów naukowych odnotowano, że alergię wywołało blisko osiemdziesiąt olejków eterycznych, a większość reakcji wystąpiła po nałożeniu bezpośrednio na skórę czystych olejków lub produktów o wysokim stężeniu. Niektóre olejki eteryczne w kontakcie z powietrzem i w miarę starzenia się mogą stawać się silniej uczulające.

Objawy alergii oraz postępowanie w ciężkich reakcjach opisuje nasz artykuł „Reakcje alergiczne w zabiegach estetycznych”.

Niektóre rośliny w połączeniu ze słońcem mogą powodować oparzenia i przebarwienia

Substancje zwane furokumarynami (psoralenami), występujące w niektórych roślinach, po kontakcie ze skórą i ekspozycji na światło słoneczne wywołują reakcję przypominającą oparzenie. Nazywa się to fitofotodermatozą (fitofotodermatitis). Z tego typu reakcjami wiązano owoce cytrusowe, takie jak cytryna i limonka, liście figowca oraz niektóre rośliny z rodziny selerowatych (baldaszkowatych).

Reakcja może zacząć się od zaczerwienienia, pieczenia i pęcherzy; podczas gojenia może pozostawić brązowe przebarwienia utrzymujące się tygodniami, a czasem miesiącami. Dlatego domowe sposoby, takie jak „rozjaśnianie przebarwień” cytryną, mogą przynieść skutek dokładnie odwrotny. Bezpieczniejsze podejścia do przebarwień opisuje nasz artykuł „Przebarwienia skóry i melasma”.

Czy produkty naturalne są bezpieczne także po zabiegach estetycznych?

Po zabiegach takich jak laser, peeling chemiczny czy mikronakłuwanie bariera skórna jest przejściowo osłabiona. W tym okresie substancje nakładane na skórę łatwiej się wchłaniają, a ryzyko podrażnienia, alergii lub zakażenia może wzrosnąć. Dlatego domowe maseczki, miód, jogurt, ocet, cytryna czy mieszanki olejków eterycznych mogą w okresie po zabiegu powodować problemy. W okresie gojenia bezpieczniej jest stosować wyłącznie produkty zalecone przez lekarza.

Czy skład produktów roślinnych jest zawsze znany?

Nie zawsze. Stężenie wyciągu uzyskanego z tej samej rośliny może się różnić w zależności od warunków uprawy i przetwarzania. W produktach podlegających słabej kontroli mogą też występować substancje niewymienione na etykiecie, metale ciężkie lub zanieczyszczenia mikrobiologiczne. Produkty zarejestrowane lub zgłoszone, o identyfikowalnej jakości, zmniejszają to ryzyko, ale go nie eliminują.

Czy naprawdę istnieje coś takiego jak roślinny wypełniacz lub roślinny botoks?

Żadnego produktu wstrzykiwanego pod skórę nie można uznać za naturalny. Skóra jest najważniejszą barierą organizmu przed drobnoustrojami i substancjami obcymi; gdy bariera ta zostaje przerwana igłą, decydujące znaczenie mają sterylność produktu, jego skład i to, jak zachowuje się w organizmie. Dlatego iniekcje są zabiegami medycznymi, które powinny być wykonywane produktami podlegającymi ścisłej kontroli i przez lekarza.

Określenia takie jak „roślinny wypełniacz”, „naturalny botoks” czy „roślinne odmładzanie bez igły” to w większości język marketingu. Skład produktów sprzedawanych pod tymi nazwami może być niejasny; czasem niezarejestrowany lub podrobiony produkt do wstrzykiwań przedstawia się jako „naturalny”. Amerykańska Agencja Żywności i Leków (FDA) ostrzega, że wypełniacze sprzedawane bezpośrednio konsumentom lub w internecie mogą być podrobione, zanieczyszczone lub niezatwierdzone. Szczegóły zawiera nasz artykuł „Podrobione produkty i zabiegi w nielegalnych, niekontrolowanych miejscach”.

Czy w takim razie w ogóle nie należy stosować produktów naturalnych?

Ten artykuł nie twierdzi, że produkty naturalne są złe. Wiele substancji pochodzenia roślinnego wchodzi w skład dobrze przebadanych i bezpiecznie stosowanych kosmetyków i leków. Chodzi o to, by nie utożsamiać „naturalnego” z „bezpiecznym”. Jak każdy produkt, również produkty roślinne należy oceniać pod kątem składu, stężenia, sposobu stosowania i rodzaju skóry danej osoby.

• Przed nałożeniem nowego produktu na twarz należy przeczytać jego etykietę; warto zanotować rośliny lub substancje zapachowe, na które wcześniej wystąpiła reakcja.
• Nie należy nakładać czystych olejków eterycznych bezpośrednio na skórę.
• Należy zachować ostrożność, wychodząc na słońce po zastosowaniu produktów zawierających wyciągi z cytrusów lub innych roślin; należy chronić się przed słońcem.
• W razie zaczerwienienia, swędzenia lub pieczenia należy odstawić produkt i spłukać skórę samą wodą, bez mydła; jeśli objawy nie ustępują, należy zgłosić się do lekarza.
• W przypadku nawracających reakcji dermatolog może za pomocą testów płatkowych ustalić odpowiedzialną za nie substancję.
• Przed zabiegiem estetycznym należy poinformować lekarza także o stosowanych produktach roślinnych i suplementach; niektóre z nich mogą zwiększać skłonność do powstawania siniaków.

Podsumowanie

Mit, że zabiegi z naturalnymi i roślinnymi składnikami nie mają skutków ubocznych, nie jest naukowo prawdziwy. Rośliny również mogą wywoływać alergię, podrażnienie i reakcje pod wpływem słońca, a żadnego produktu podawanego we wstrzyknięciu nie można uznać za naturalny. O bezpieczeństwie decyduje nie słowo na etykiecie, lecz znajomość składu, pochodzenie produktu i to, kto wykonuje zabieg. Wiedza naukowa w tej dziedzinie jest w przypadku wielu wyciągów roślinnych wciąż ograniczona; w razie wątpliwości warto skonsultować się z lekarzem.