Krem z filtrem (ochrona przeciwsłoneczna): jak wybrać, ile nakładać i jak często ponawiać aplikację?

Dlaczego krem z filtrem jest ważny?

Promieniowanie ultrafioletowe (UV) pochodzące ze słońca przyczynia się do oparzeń słonecznych, przebarwień, przedwczesnego starzenia się skóry i raka skóry. Instytucje dermatologiczne opisują krem z filtrem nie jako samodzielne rozwiązanie, lecz jako środek stosowany razem z cieniem i odzieżą. Wpływ regularnego stosowania na starzenie się skóry oraz sytuację w miesiącach zimowych omówiliśmy w naszym artykule „Mit: Zimą i w pochmurne dni krem z filtrem nie jest potrzebny — co mówi nauka?”; ten poradnik skupia się natomiast na szczegółach wyboru i stosowania.

Miary podane w tym artykule pochodzą z zaleceń dla ogółu takich instytucji, jak Amerykańska Akademia Dermatologii (AAD), amerykańska Agencja Żywności i Leków (FDA) i brytyjska publiczna służba zdrowia (NHS).

Jak wybrać krem z filtrem? Czytanie etykiety

AAD i NHS zalecają produkty o współczynniku ochrony co najmniej 30; na stronie FDA dla ogółu jako dolną granicę podano co najmniej 15. Według AAD produkt o współczynniku ochrony 30, nałożony we właściwej ilości, blokuje około 97 procent promieniowania UVB; wyższe wartości blokują nieco więcej, ale żaden produkt nie zatrzymuje całego promieniowania. Wysoki współczynnik ochrony nie oznacza, że można dłużej przebywać na słońcu ani że produkt można nakładać rzadziej.

Ochronę przed UVA oznacza się w różnych krajach w różny sposób: w niektórych stosuje się określenie 'szerokie spektrum', w innych ocenę gwiazdkową lub symbol UVA w kółku. W razie wątpliwości można zapytać farmaceutę lub lekarza.

Według FDA produkty z określeniem 'wodoodporny' muszą zostać przebadane, a na etykiecie trzeba podać, czy działanie utrzymuje się 40, czy 80 minut. Przy pływaniu lub poceniu się wybór takiego produktu ma sens; mimo to po wyjściu z wody i wytarciu się produkt trzeba nałożyć ponownie.

Filtr mineralny czy chemiczny?

Kremy z filtrem dzieli się z grubsza na dwie grupy w zależności od zawartych w nich filtrów. Produkty z filtrami mineralnymi (fizycznymi, nieorganicznymi) zawierają tlenek cynku, dwutlenek tytanu albo oba te składniki. Produkty z filtrami chemicznymi (organicznymi) ich nie zawierają; stosuje się w nich inne substancje czynne, takie jak awobenzon czy oktokrylen. Istnieją też produkty łączące obie grupy.

Według AAD obie grupy tworzą na skórze warstwę ochronną pochłaniającą promieniowanie UV; filtry mineralne dodatkowo odbijają część promieni. Różnica nie jest więc tak ostra, jak się często przedstawia. Źródła dermatologiczne podają, że przy skórze wrażliwej i u małych dzieci produkty z filtrami mineralnymi mogą rzadziej podrażniać. Filtry mineralne mogą zostawiać na skórze biały ślad; produkty z filtrami chemicznymi mogą natomiast u części osób powodować pieczenie lub podrażnienie.

Na pytanie, która grupa jest 'lepsza', nie ma jednej odpowiedzi właściwej dla wszystkich. O ochronie decyduje to, czy produkt ma szerokie spektrum, czy nakłada się go w wystarczającej ilości i czy ponawia się aplikację. Odpowiedni jest produkt, który można stosować regularnie i który nie powoduje dyskomfortu skóry.

Koloryzujące kremy z filtrem: światło widzialne i melasma

Światło słoneczne nie składa się wyłącznie z promieniowania ultrafioletowego; na skórę może wpływać także światło, które widzimy. Według przeglądu dermatologicznego poświęconego temu zagadnieniu światło widzialne może wywoływać pigmentację u osób o ciemnej karnacji, a kremy z filtrem o szerokim spektrum, choć chronią przed promieniowaniem ultrafioletowym, nie zapewniają wystarczającej ochrony przed światłem widzialnym. Ten sam przegląd podaje, że aby produkt chronił przed światłem widzialnym, musi być widoczny na skórze: filtry mineralne stosowane w postaci bardzo drobnych cząstek, tak aby nie zostawiały białego śladu, takiej ochrony nie dają.

Koloryzujące kremy z filtrem, dzięki tlenkom żelaza i dwutlenkowi tytanu w postaci pigmentu, chronią także przed światłem widzialnym. Według przeglądu i AAD produkty te mogą być korzystne w takich stanach, jak melasma i przebarwienia pozapalne. Trzeba tu pamiętać o dwóch kwestiach: nie każdy produkt koloryzujący zapewnia ten sam poziom ochrony i brakuje w tym zakresie standardowej miary podobnej do współczynnika ochrony, którą użytkownik mógłby sprawdzić na etykiecie. Przy skłonności do przebarwień można zapytać o tę możliwość lekarza. Szczegóły znajdują się w naszych artykułach „Przebarwienia skóry i melasma” oraz „Ciemna karnacja a laser, IPL i peeling chemiczny”.

Ile kremu z filtrem nakładać?

Ochronę podaną na etykiecie mierzy się w laboratorium po nałożeniu produktu warstwą o określonej grubości. Według AAD wiele osób nakłada jedynie 20 do 50 procent ilości potrzebnej do uzyskania ochrony z etykiety.

• Całe ciało: AAD i FDA podają, że do pokrycia odsłoniętej skóry dorosłego potrzeba około 1 uncji produktu (mniej więcej 30 mililitrów, tyle co mały kieliszek). NHS opisuje tę samą ilość jako około 6 do 8 łyżeczek. Im większe ciało, tym więcej produktu potrzeba.
• Twarz: AAD zaleca na twarz co najmniej 1 łyżeczkę produktu; odpowiada to mniej więcej ilości wyciśniętej wzdłuż palca wskazującego i środkowego.
• Kiedy: AAD i FDA zalecają nakładanie produktu około 15 minut przed wyjściem na zewnątrz. NHS zaleca natomiast, przy dłuższym przebywaniu na słońcu, nakładanie dwukrotnie: 30 minut przed wyjściem i tuż przed wyjściem.
• Usta: AAD zaleca do ust produkt ochronny o współczynniku ochrony co najmniej 30.

Jak często ponawiać aplikację?

AAD, FDA i NHS są w tym zgodne: na zewnątrz krem z filtrem należy nakładać ponownie mniej więcej co dwie godziny, a także po pływaniu, poceniu się i wytarciu ręcznikiem. Dotyczy to również produktów wodoodpornych. Produkt nałożony raz rano nie zapewnia po południu tej samej ochrony, jeśli dzień spędza się na zewnątrz.

U osoby, która większą część dnia spędza w pomieszczeniu, potrzeba ponawiania może być inna. Zalecenia instytucji napisano z myślą o ekspozycji na zewnątrz; praca przy oknie, wychodzenie w przerwie obiadowej czy stan taki jak melasma mogą zmienić plan. Odpowiedni schemat można omówić z lekarzem.

Częste błędy

• Nakładanie zbyt małej ilości: to częsty błąd, który wyraźnie zmniejsza ochronę.
• Nieponawianie aplikacji: AAD podaje, że osoby z oparzeniem słonecznym najczęściej nie nałożyły produktu ponownie, nałożyły go za mało albo użyły produktu przeterminowanego.
• Pomijanie niektórych okolic: często zapomina się o uszach, szyi, karku, grzbietach stóp, dłoniach i skórze głowy w miejscach, gdzie włosy są rzadkie.
• Poleganie wyłącznie na ochronie zawartej w kosmetyku do makijażu: podkład lub krem nawilżający, jeśli nie nałoży się go w ilości zalecanej dla kremu z filtrem, może nie zapewnić ochrony podanej na etykiecie.
• Używanie produktu przeterminowanego lub przechowywanego w cieple: AAD i FDA zalecają, aby produktu bez daty nie używać po upływie trzech lat od zakupu, a produkt, który zmienił kolor lub konsystencję, wyrzucić. W niektórych krajach na opakowaniu znajduje się symbol okresu przydatności po otwarciu.
• Rozpylenie sprayu w powietrze i na tym koniec: AAD zaleca rozpylanie sprayu, aż skóra zacznie błyszczeć, a następnie rozprowadzenie go dłonią. FDA podaje, że produktów w sprayu nie należy rozpylać bezpośrednio na twarz ani, ponieważ mogą być łatwopalne, używać w pobliżu otwartego ognia.

Cień, kapelusz i odzież: sam krem nie wystarczy

Żaden krem z filtrem nie blokuje całego promieniowania. Dlatego instytucje zalecają poniższe środki razem z kremem z filtrem.

• Pozostawanie w cieniu w godzinach, gdy słońce stoi wysoko. AAD i FDA podają ten przedział jako mniej więcej 10.00–14.00; NHS wskazuje dla Wielkiej Brytanii przedział 11.00–15.00. Godziny zależą od miejsca i pory roku. Praktyczna miara AAD brzmi: jeśli cień jest krótszy niż wzrost, należy szukać cienia.
• Kapelusz z szerokim rondem, odzież z długim rękawem i z gęsto tkanego materiału. Na niektórych ubraniach znajduje się etykieta podająca poziom ochrony przed promieniowaniem ultrafioletowym.
• Okulary przeciwsłoneczne z ochroną przed promieniowaniem ultrafioletowym.
• Dodatkowa ostrożność w pobliżu powierzchni odbijających światło, takich jak woda, śnieg i piasek.
• Unikanie solarium.

Krem z filtrem po laserze, peelingu i innych zabiegach

Po zabiegach takich jak laser, intensywne światło, peeling chemiczny i mikronakłuwanie skóra jest przez pewien czas bardziej wrażliwa na słońce; słońce bez ochrony może zwiększać ryzyko przebarwień. AAD zaleca chronienie skóry leczonej laserem przed słońcem do czasu zagojenia, a także unikanie opalania się przed zabiegiem.

W dniach tuż po zabiegu powierzchnia skóry może być jednak otwarta lub podrażniona i nie każdy produkt nadaje się na ten okres. O tym, kiedy zacząć stosować krem z filtrem, jakiego rodzaju produktu użyć i czy w pierwszych dniach poprzestać na cieniu i kapeluszu, decyduje lekarz, który wykonał zabieg. Otrzymane pisemne zalecenia mają pierwszeństwo przed ogólnymi informacjami z tego poradnika. O zasadach ogólnych można przeczytać w naszym artykule „Pielęgnacja po zabiegach medycyny estetycznej”, a osoby rozważające leczenie przebarwień w naszym artykule „Lasery na przebarwienia”.

Także produkty zawierające retinoidy mogą uwrażliwiać skórę na słońce; dla osób, które je stosują, ochrona przed słońcem w ciągu dnia jest szczególnie ważna. Szczegóły znajdują się w naszym artykule „Retinoidy”.

Niemowlęta, dzieci i ciąża

AAD, FDA i NHS zalecają, aby niemowlęta poniżej szóstego miesiąca życia trzymać z dala od bezpośredniego światła słonecznego i chronić cieniem oraz odzieżą. FDA nie zaleca stosowania kremu z filtrem w tej grupie wiekowej i wymaga wcześniejszej konsultacji z lekarzem; AAD podaje natomiast, że gdy cień i odzież nie są możliwe, można użyć niewielkiej ilości produktu, najlepiej z filtrem mineralnym. Decyzję dotyczącą niemowlęcia należy podjąć z pediatrą.

U dzieci powyżej szóstego miesiąca życia instytucje zalecają, oprócz cienia i odzieży, wodoodporny krem z filtrem o szerokim spektrum; AAD podaje, że u dzieci produkty z filtrami mineralnymi mogą rzadziej podrażniać wrażliwą skórę.

W ciąży ochrona przed słońcem ma znaczenie zwłaszcza ze względu na częstą w tym okresie melasmę. W razie wątpliwości co do tego, jakiego produktu używać w ciąży, należy skonsultować się z lekarzem prowadzącym ciążę lub dermatologiem. O pielęgnacji skóry i zabiegach w ciąży można przeczytać w naszym artykule „Medycyna estetyczna w ciąży i podczas karmienia piersią”.

Czy filtry przeciwsłoneczne są bezpieczne?

W ostatnich latach badania pokazujące, że niektóre filtry chemiczne wchłaniają się przez skórę i przenikają do krwi, wzbudziły niepokój opinii publicznej. W badaniu z randomizacją opublikowanym w 2020 roku przez badaczy FDA u 48 zdrowych ochotników wszystkie sześć filtrów chemicznych wykryto we krwi w stężeniu powyżej progu, od którego FDA wymaga dodatkowych badań bezpieczeństwa. Badanie przeprowadzono w warunkach intensywnego stosowania, przy nakładaniu produktu na dużą część ciała kilka razy dziennie.

Trzeba właściwie odczytać, co ten wynik oznacza. Przenikanie substancji do krwi nie oznacza, że jest ona szkodliwa; pokazuje jedynie, że jej bezpieczeństwo wymaga dokładniejszego zbadania. Autorzy badania wyraźnie zaznaczyli, że wyniki nie wskazują, iż ludzie powinni rezygnować z kremów z filtrem. Jak podaje AAD, również FDA nie twierdzi, że substancje te są niebezpieczne, nie zaleca zaprzestania stosowania i oczekuje od producentów dodatkowych danych.

Szkodliwy wpływ słońca na skórę jest dobrze udokumentowany; badania nad długoterminowym bezpieczeństwem niektórych filtrów natomiast trwają. Jeśli ta niepewność budzi niepokój, zamiast rezygnować z kremu z filtrem, można wybrać produkty z filtrami mineralnymi i w większym stopniu polegać na cieniu i odzieży. W razie zaczerwienienia, świądu lub wysypki po produkcie należy przerwać jego stosowanie i zgłosić się do lekarza.