Medycyna estetyczna u osób przyjmujących leki i z chorobami przewlekłymi: na co zwrócić uwagę i o co zapytać lekarza?

Czy leki lub choroba przewlekła wykluczają zabieg estetyczny?

W większości przypadków nie. Ten sam zabieg niesie jednak u różnych osób różne ryzyko. U osoby przyjmującej leki przeciwzakrzepowe rośnie prawdopodobieństwo siniaków; u osoby z niewyrównanym stężeniem glukozy we krwi większego znaczenia nabierają zakażenia i zaburzenia gojenia się ran; u osoby ze skłonnością do bliznowców zabiegi naruszające ciągłość skóry mogą pozostawić blizny. Zadaniem lekarza jest rozważyć te zagrożenia i w razie potrzeby zmienić zabieg, odroczyć go albo zalecić rezygnację.

Dowody w tych kwestiach opierają się w dużej mierze na dokumentach konsensusu ekspertów, pracach przeglądowych i doświadczeniu klinicznym; na wiele pytań nie ma jednej reguły pasującej do wszystkich. Dlatego poniższe informacje stanowią ogólne ramy i nie zastępują badania lekarskiego. Pełną listę informacji, które należy przekazać lekarzowi przed zabiegiem, zawiera nasz artykuł „Przygotowanie do zabiegu medycyny estetycznej”.

Tabela zbiorcza: sytuacja, na co zwrócić uwagę i o co zapytać lekarza

Co się zmienia, jeśli przyjmuję leki przeciwzakrzepowe?

Leki te dzielą się na dwie główne grupy: antykoagulanty, wpływające na układ krzepnięcia (na przykład warfaryna, rywaroksaban, apiksaban, dabigatran), oraz leki przeciwpłytkowe, wpływające na płytki krwi (na przykład kwas acetylosalicylowy, klopidogrel). Przepisuje się je najczęściej w celu zapobiegania poważnym zdarzeniom, takim jak udar, zawał serca lub zakrzepica naczyń.

Aktualna praca przeglądowa dotycząca chirurgii dermatologicznej podkreśla, że nie ma uzgodnionych wytycznych co do postępowania z tymi lekami w okresie okołozabiegowym, a praktyka różni się w zależności od lekarza; odstawienie leku zwiększa natomiast ryzyko zdarzeń takich jak udar, zawał serca i zakrzepica naczyń. Dokument konsensusu opracowany dla toksyny botulinowej i wypełniaczy z kwasem hialuronowym również stwierdza, że u osób przyjmujących przepisane leki przeciwzakrzepowe zabieg można wykonać, a bilans korzyści i szkód nie przemawia za odstawieniem tych leków.

• Główną spodziewaną różnicą są większe i dłużej utrzymujące się siniaki; może wystarczyć, że wie się o tym z góry i odpowiednio zaplanuje zabieg.
• Lekarz może wybrać mniej urazową technikę, podzielić zabieg na sesje albo nie zalecić zabiegu w niektórych okolicach.
• Jeśli potrzebna jest jakakolwiek zmiana w leczeniu, decyzję podejmuje lekarz, który przepisał lek: kardiolog, neurolog, hematolog lub internista.
• Na krzepnięcie mogą wpływać także leki przeciwbólowe kupowane bez recepty oraz suplementy, takie jak olej rybi, witamina E, czosnek, imbir, miłorząb; o nich również należy powiedzieć.

O przebiegu siniaków i o tym, kiedy powinny niepokoić, można przeczytać w naszym artykule „Siniaki i obrzęk”.

Czy zabieg można wykonać w trakcie stosowania izotretynoiny lub po jej odstawieniu?

Przez wiele lat nauczano, że u osób przyjmujących doustną izotretynoinę oraz w ciągu 6–12 miesięcy po jej odstawieniu laser, peeling i podobne zabiegi mogą prowadzić do złego gojenia się ran i powstawania blizn. Później wykazano, że podejście to opierało się na nielicznych małych seriach przypadków opublikowanych w latach 80. XX wieku.

Dwa odrębne opracowania konsensusu opublikowane w 2017 r. (przegląd systematyczny opublikowany w czasopiśmie JAMA Dermatology oraz raport grupy roboczej Amerykańskiego Towarzystwa Chirurgii Dermatologicznej) ponownie oceniły dostępne publikacje. Wspólny wniosek jest następujący: nie znaleziono wystarczających dowodów, które uzasadniałyby odraczanie u osób stosujących izotretynoinę lub niedawno ją odstawiających takich zabiegów, jak powierzchowny peeling chemiczny, depilacja laserowa, lasery naczyniowe oraz lasery nieablacyjne i frakcyjne. Natomiast zabiegów głębokich i intensywnych, takich jak dermabrazja mechaniczna i laser w pełni ablacyjny stosowany na całą twarz, w tym okresie nie zalecono.

• Raporty te nie mówią, że 'każdy zabieg jest bezpieczny'; mówią, że decyzję należy podejmować osobno w zależności od rodzaju i głębokości zabiegu.
• W ulotce leku nadal znajduje się zalecenie odczekania, a wielu lekarzy, zwłaszcza przy zabiegach głębokich, woli poczekać. Oba podejścia można rozważyć w rozmowie z lekarzem.
• Izotretynoina wysusza skórę i zwiększa jej wrażliwość; dlatego podrażnienie może wystąpić nawet po prostych zabiegach, takich jak depilacja woskiem. O jej stosowaniu należy mówić przed każdym zabiegiem.
• Izotretynoiny nie należy odstawiać na własną rękę ani zmieniać jej dawki po to, aby poddać się zabiegowi estetycznemu.

Możliwości leczenia blizn potrądzikowych opisuje nasz artykuł „Blizny potrądzikowe”.

Leki immunosupresyjne, cukrzyca i choroby autoimmunologiczne

Dokument konsensusu dotyczący wypełniaczy, omawiając ocenę ryzyka zakażenia, wymienia wśród sytuacji, o które należy zapytać, obniżoną odporność, niewyrównaną cukrzycę typu 2, przewlekłe lub nawracające choroby skóry oraz wcześniejsze problemy po wypełniaczach. Sytuacje te same w sobie nie wykluczają zabiegu; wymagają jednak od lekarza większej ostrożności przy wyborze zabiegu, przygotowaniu do niego i obserwacji pacjenta.

W odniesieniu do chorób autoimmunologicznych ten sam dokument stwierdza, że u osób z opanowaną chorobą wypełniacz nie jest bezwzględnie przeciwwskazany i że każdego pacjenta należy oceniać indywidualnie. Inny dokument konsensusu, poświęcony reakcjom pojawiającym się w późnym okresie po wypełniaczu, wymienia czynną chorobę autoimmunologiczną i niedawne leczenie stomatologiczne wśród możliwych czynników ryzyka zależnych od pacjenta. Badania w tej dziedzinie są ograniczone; dlatego powszechnym podejściem jest odraczanie zabiegu w okresie zaostrzenia choroby.

• Należy podać nazwę choroby, jej obecny stan i wszystkie przyjmowane leki (w tym leki biologiczne i kortykosteroidy).
• Można poprosić o zasięgnięcie opinii prowadzącego reumatologa, endokrynologa, nefrologa lub onkologa.
• Osoby z cukrzycą powinny przekazać informacje o wyrównaniu glikemii w ostatnim okresie; jeśli nie jest ono dobre, lekarz może zalecić odroczenie zabiegu.
• Jeśli po zabiegu wystąpią zaczerwienienie, ucieplenie, wydzielina, gorączka albo twarde obrzęki pojawiające się po tygodniach, należy bez zwłoki zgłosić się do lekarza. Szczegóły zawiera nasz artykuł „Zakażenie po zabiegach estetycznych”.
• Choroby zajmujące złącze nerwowo-mięśniowe (na przykład miastenia) mają dodatkowe znaczenie w kontekście toksyny botulinowej; o takim rozpoznaniu trzeba koniecznie powiedzieć.

Skłonność do bliznowców lub wypukłych blizn

Bliznowiec (keloid) to wypukła blizna, która rozrasta się poza granice rany i może powstać po każdej ingerencji naruszającej ciągłość skóry. Amerykańska Akademia Dermatologii zaleca osobom ze skłonnością do bliznowców, aby przed zabiegiem kosmetycznym lub operacją powiedziały o tym lekarzowi; jeśli mimo to chcą poddać się zabiegowi, zaleca rozpoczęcie od małego obszaru próbnego i obserwowanie, czy w tym miejscu nie dochodzi do zgrubienia. Amerykańska Agencja Żywności i Leków również podaje, że bezpieczeństwo wypełniaczy u osób ze skłonnością do nadmiernego bliznowacenia nie jest znane.

W praktyce nie oznacza to rezygnacji ze wszystkich zabiegów. Zabiegi, które nie naruszają skóry lub naruszają ją w bardzo małym stopniu, nie niosą takiego samego ryzyka jak zabiegi powodujące większe uszkodzenie tkanek, na przykład laser ablacyjny, peeling średnio głęboki i głęboki czy lifting nićmi. O tym, który zabieg jest odpowiedni, decyduje lekarz po ocenie wcześniejszych blizn i wywiadu rodzinnego.

Nawracająca opryszczka w wywiadzie

Wirus opryszczki pozostaje w organizmie w stanie utajonym i może się ponownie uaktywnić pod wpływem takich czynników, jak uraz skóry, słońce, gorączka lub stres. Przyjmuje się, że zaostrzenie opryszczki po zabiegach estetycznych jest rzadkie, brakuje jednak wiarygodnych danych o jego częstości. Choć zaostrzenie goi się samoistnie, może być bolesne; jeśli rozprzestrzeni się na skórze złuszczonej laserem lub peelingiem, może pozostawić blizny.

• Większe znaczenie pod względem opryszczki mają iniekcje w okolicy warg i ust, lasery ablacyjne oraz peelingi średnio głębokie i głębokie.
• Lekarz, zależnie od wywiadu i zabiegu, może zaplanować profilaktyczne leczenie przeciwwirusowe. Leki te stosuje się na receptę i w sposób określony przez lekarza; nie należy samodzielnie stosować leku, który pozostał w domu.
• Jeśli w dniu zabiegu występują objawy opryszczki, takie jak mrowienie, pieczenie lub pęcherzyki, zabieg zwykle się odracza.

Informacje dotyczące lasera i peelingu zawierają nasze artykuły „Laser frakcyjny” i „Peeling chemiczny”.

Jak podejmuje się decyzję?

Przy rzetelnej ocenie lekarz rozważa najpierw korzyść, jaką zabieg przyniesie pacjentowi, a następnie zagrożenia właściwe dla jego sytuacji. Wynik nie zawsze brzmi 'można wykonać': odroczenie zabiegu, przejście na łagodniejszą metodę, zwiększenie liczby sesji albo niezalecenie zabiegu to również właściwe decyzje. Prośba o opinię lekarza, który przepisał lek, nie jest opóźnieniem, lecz krokiem służącym bezpieczeństwu.

Okres ciąży i karmienia piersią to osobny temat; omawiamy go w naszym artykule „Medycyna estetyczna w ciąży i podczas karmienia piersią”. Należy zachować ostrożność wobec miejsc, które nie pytają szczegółowo o choroby i leki oraz proponują zabieg bez badania; pomocny będzie tu nasz artykuł „Wybór kliniki i lekarza medycyny estetycznej”.