Mikronakłuwanie (microneedling): na ile pomaga na blizny potrądzikowe i czy domowy wałek z igłami jest bezpieczny?

Czym jest mikronakłuwanie i jak działa?

Na powierzchni urządzeń do mikronakłuwania znajduje się wiele cienkich igieł. Igły te wielokrotnie wnikają w skórę i wychodzą z niej, wykonując drobne, ledwie widoczne gołym okiem nakłucia. Mogą być osadzone na walcu (wałek z igłami) albo umieszczone na końcówce urządzenia z napędem w kształcie pióra. W urządzeniach z napędem głębokość i szybkość pracy igieł można regulować.

Naprawiając te drobne uszkodzenia, skóra wytwarza nowy kolagen (białko podporowe, które nadaje skórze wytrzymałość). Dlatego metodę nazywa się też terapią indukcji kolagenu. Czas gojenia jest krótszy niż po większości zabiegów laserowych; również efekt pojawia się wolniej i jest umiarkowany.

Odmiany, w których końcówki igieł oddają do skóry ciepło, są odrębną metodą. Nie powtarzamy tu jej opisu; szczegóły zawiera nasz artykuł „Ujędrnianie skóry radiofrekwencją i radiofrekwencja mikroigłowa”, a ostrzeżenie amerykańskiej Agencji Żywności i Leków (FDA) dotyczące bezpieczeństwa tych urządzeń — nasz artykuł „Problemy po HIFU i radiofrekwencji”.

Przy jakich problemach mikronakłuwanie pomaga? Co mówią dowody?

Mikronakłuwanie poleca się przy bardzo różnych problemach, jednak dowody stojące za tymi zastosowaniami nie są jednakowo mocne. FDA dopuściła urządzenia do mikronakłuwania tylko do określonych zastosowań: poprawy wyglądu blizn potrądzikowych na twarzy, zmarszczek na twarzy i blizn na brzuchu u osób w wieku 22 lat i starszych. Agencja zaznacza, że ryzyko związane z innymi zastosowaniami oraz z używaniem urządzenia razem z innymi produktami nie jest znane.

Przegląd systematyczny opublikowanych badań wykazał, że mikronakłuwanie jest jedną z możliwości w przypadku blizn i zmarszczek; podkreślono w nim jednak także, że badania mają braki metodologiczne i że do uznania metody za leczenie oparte na dowodach potrzeba dalszych badań. To, która metoda jest odpowiednia w przypadku blizn potrądzikowych, zależy od rodzaju blizny; omawiamy to w naszym artykule „Blizny potrądzikowe”.

Dla kogo jest odpowiednie?

Korzyść mogą odnieść osoby z zanikowymi (wklęsłymi) bliznami potrądzikowymi lub niewielkimi nierównościami struktury skóry, bez czynnej choroby skóry, które akceptują umiarkowaną zmianę pojawiającą się powoli, po kilku sesjach. Metoda nie opiera się na świetle ani cieple, dlatego można ją stosować przy różnych kolorach skóry.

Mimo to przy ciemnej karnacji nie należy lekceważyć ryzyka ściemnienia skóry po zabiegu. FDA zwraca uwagę na ryzyko ściemnienia lub rozjaśnienia skóry przy ciemnych fototypach i podaje, że niektóre z dopuszczonych przez nią urządzeń nie były badane u osób o ciemnej karnacji. Środki ostrożności zależne od koloru skóry opisuje nasz artykuł „Ciemna karnacja a laser, IPL i peeling chemiczny”.

Dla kogo nie jest odpowiednie i na co należy zwrócić uwagę?

Poniżej wymieniono główne sytuacje podawane w informacjach dla pacjentów FDA i Amerykańskiej Akademii Dermatologii (AAD); w części z nich zabiegu się nie wykonuje, w części się go odracza.

• Czynne zakażenie, czynna opryszczka, zapalny i bolesny trądzik lub wysypka w leczonej okolicy
• Bliznowce (keloidy, czyli nadmiernie rozrastające się blizny) w wywiadzie albo powolne i nieprawidłowe gojenie się ran
• Zaburzenia krwawienia i krzepnięcia lub przyjmowanie leków rozrzedzających krew: nie należy odstawiać leku na własną rękę.
• Osłabienie odporności z powodu choroby lub leków; niewyrównana cukrzyca
• Choroby, które mogą się zaostrzać po uszkodzeniu skóry, takie jak wyprysk (egzema), łuszczyca i bielactwo
• Brodawki, znamiona, znamiona wrodzone lub pokryte strupem zmiany posłoneczne w leczonej okolicy: igły mogą rozsiewać zmiany zakaźne, takie jak brodawki, na otaczającą skórę.
• Przyjmowanie doustnego leku przeciwtrądzikowego będącego pochodną witaminy A (izotretynoiny): jeśli lek jest nadal stosowany albo został niedawno odstawiony, trzeba o tym koniecznie powiedzieć; o terminie zabiegu decyduje lekarz.
• Skóra niedawno opalana, opalona albo planowane intensywne przebywanie na słońcu w tygodniach po zabiegu
• Ciąża i okres karmienia piersią
• Uczulenie na stal nierdzewną (metale takie jak nikiel) lub na kremy znieczulające; leczenie onkologiczne lub radioterapia danej okolicy

Ta lista nie jest pełna. Podczas wizyty należy wymienić przyjmowane leki, stosowane produkty do pielęgnacji skóry oraz przebyte wcześniej problemy z bliznami lub przebarwieniami; o tym, czy zabieg jest odpowiedni, decyduje ocena lekarza.

Czym różni się zabieg w gabinecie od domowego wałka z igłami?

Urządzenia stosowane w gabinecie rzeczywiście nakłuwają skórę; głębokość igieł dobiera się do rodzaju problemu i okolicy, skórę oczyszcza się wcześniej środkiem antyseptycznym, głowica z igłami jest jednorazowa, a zabieg poprzedza badanie. Według AAD produkty sprzedawane do użytku domowego nie są zaprojektowane tak, by przebijać skórę, i dlatego dają mniej wyraźny efekt niż zabieg wykonany przez lekarza.

Jakie ryzyko niesie używanie wałka z igłami w domu?

AAD podaje, że mikronakłuwanie w domu może być ryzykowne, i wymienia następujące problemy:

• Nadmierne stosowanie: częste lub długotrwałe używanie podrażnia skórę i może sprawić, że problem, który miał zostać złagodzony, stanie się bardziej widoczny.
• Zakażenie i blizny: jeśli produkt przebije skórę, może doprowadzić do zakażenia lub powstania blizny.
• Rozsiew wirusów: zakażenia takie jak brodawki i opryszczka mogą zostać przeniesione na inne okolice skóry wzdłuż linii, po której przesuwano wałek.
• Zbyt mocny nacisk: może uszkodzić skórę i pozostawić bliznę, zmianę zabarwienia lub zaburzenie struktury skóry.

Dochodzi do tego kilka problemów praktycznych: wałka nie da się w domu wyjałowić, jego igły z czasem tępią się lub wyginają i mogą zadrapać skórę; używanie go wspólnie z inną osobą niesie ryzyko zakażeń przenoszonych przez krew. Także serum wytworzone do stosowania na powierzchnię skóry może po wniknięciu w głąb skóry przez wykonane nakłucia wywołać reakcje alergiczne i zapalne. Dlatego nie zalecamy używania wałka z igłami w domu; przy bliznach potrądzikowych bezpieczniejszą drogą jest zgłoszenie się do lekarza.

Czy mikronakłuwanie w połączeniu z PRP lub serum jest bezpieczne?

Nakładanie na skórę podczas mikronakłuwania serum, mieszanek witaminowych albo osocza bogatopłytkowego (PRP) przygotowanego z własnej krwi pacjenta jest powszechną praktyką. AAD wymienia mikronakłuwanie w połączeniu z PRP wśród możliwości stosowanych przez lekarzy przy bliznach potrądzikowych. Z drugiej strony FDA wyraźnie zaznacza, że urządzenia do mikronakłuwania nie zostały dopuszczone do wprowadzania do skóry kosmetyków, leków stosowanych na skórę, roztworów witamin ani produktów krwiopochodnych, takich jak PRP. Takie łączenie wykracza więc poza zbadany zakres zastosowań tych urządzeń.

Szczególnie ważne są dwie kwestie bezpieczeństwa. Pierwsza: produkt nakładany na skórę może nie być przeznaczony do wnikania w jej głąb. W piśmiennictwie medycznym opisano przypadki, w których po nałożeniu produktu do pielęgnacji skóry podczas mikronakłuwania na twarzy rozwinęły się ziarniniaki (tkanka zapalna tworzona przez organizm w odpowiedzi na ciało obce), a leczenie trwało miesiącami. Należy unikać mieszanek o niejasnym składzie i produktów, których dowody są na etapie badań; piszemy o tym w naszym artykule „Egzosomy i polinukleotydy”.

Druga: każdy materiał mający kontakt z krwią musi być jednorazowy. FDA informuje, że ponowne użycie głowicy z igłami nie jest bezpieczne, nawet jeśli została oczyszczona; głowica musi być nowa dla każdego pacjenta i na każdą sesję tego samego pacjenta. Raport opublikowany w 2024 roku przez amerykańskie Centra Kontroli i Zapobiegania Chorobom (CDC) opisał przypadki zakażenia HIV związane z zabiegami mikronakłuwania z PRP wykonywanymi w ośrodku działającym bez zezwolenia. Nie powtarzamy tu szczegółów tego raportu ani środków bezpieczeństwa swoistych dla PRP; można je znaleźć w naszym artykule „Problemy po PRP”.

Kto powinien wykonywać zabieg i gdzie?

FDA przypomina, że mikronakłuwanie mające na celu zmianę struktury skóry może być uznawane nie za zabieg kosmetyczny, lecz za zabieg medyczny, i zaleca wybór przeszkolonego pracownika ochrony zdrowia. Również AAD podaje, że przy zabiegach wykonywanych przez osoby bez wykształcenia medycznego rośnie ryzyko zakażenia, blizn i długotrwałych zmian zabarwienia skóry. Zaleca się, aby zabieg odbywał się pod odpowiedzialnością lekarza, w placówce ochrony zdrowia. Zasady dotyczące uprawnień w Turcji opisuje nasz artykuł „Kto może wykonywać zabiegi medycyny estetycznej”.

Przygotowanie do zabiegu

• W okresie przed zabiegiem należy unikać opalania i solarium; na opalonej skórze ryzyko przebarwień rośnie.
• O przebytej opryszczce należy powiedzieć lekarzowi; lekarz oceni, czy potrzebny jest lek zapobiegawczy.
• Lekarz może poprosić o przerwę w stosowaniu produktów z retinoidami i kwasami przed zabiegiem; jej długość ustala lekarz.
• O przyjmowaniu leków rozrzedzających krew lub suplementów należy poinformować lekarza; leków na receptę nie należy odstawiać samodzielnie.

Dzień zabiegu krok po kroku

1. Omawia się stan zdrowia, przyjmowane leki i oczekiwania; ocenia się leczony problem i typ skóry.
2. Pacjent czyta formularz świadomej zgody; omawia się przebieg gojenia i ryzyko, po czym formularz zostaje podpisany.
3. Okolicę oczyszcza się i zwykle z pewnym wyprzedzeniem nakłada krem znieczulający. Również te kremy niosą swoiste ryzyko; szczegóły zawiera nasz artykuł „Bezpieczeństwo kremów znieczulających”.
4. Krem zostaje usunięty, skórę oczyszcza się środkiem antyseptycznym i zakłada nową, jałową głowicę z igłami.
5. Urządzenie przesuwa się po skórze, okolica po okolicy. Odczuwa się kłucie i wibracje; niewielkie punktowe krwawienie jest zjawiskiem spodziewanym.
6. Na koniec skórę się oczyszcza, nakłada preparat łagodzący i przekazuje zalecenia dotyczące pielęgnacji.

Po zabiegu: pierwsze 24 godziny, pierwszy tydzień i pierwszy miesiąc

Bezpośrednio po zabiegu skóra czerwieni się podobnie jak po oparzeniu słonecznym, a przy ciemnej karnacji wygląda na ciemniejszą; mogą wystąpić uczucie ciepła, napięcie i niewielki obrzęk. Według AAD reakcje te ustępują przeważnie w ciągu kilku dni do tygodnia, a większość osób może tego samego dnia wrócić do codziennych zajęć. W kolejnych dniach mogą pojawić się suchość, szorstkość i drobne łuszczenie.

• Pierwszy dzień: na skórę należy nakładać wyłącznie produkty zalecone przez lekarza; z makijażem zwykle trzeba poczekać do następnego dnia.
• Pierwsze dni: należy unikać sauny, łaźni tureckiej, basenu i sportu powodującego intensywne pocenie; twarzy należy dotykać czystymi rękami i zmienić poszewkę na poduszkę.
• Pierwszy tydzień: nie należy zrywać łuszczącego się naskórka; do produktów z retinoidami, kwasami i innych drażniących nie należy wracać, dopóki lekarz na to nie pozwoli.
• Pierwsze tygodnie: należy chronić się przed słońcem — przebywać w cieniu, nosić kapelusz i od momentu wskazanego przez lekarza stosować krem przeciwsłoneczny o szerokim spektrum ochrony.
• Pierwszy miesiąc: wygląd skóry zmienia się powoli. Termin kolejnej sesji ustala lekarz; zauważone ściemnienie skóry należy zgłosić bez zwłoki.

Spodziewane skutki uboczne i ryzyko

Jako częste skutki uboczne FDA wymienia: suchość, szorstkość, uczucie napięcia, zaczerwienienie, świąd, łuszczenie, dyskomfort i uczucie pieczenia, siniaki, krwawienie i strupy. Większość skutków ubocznych pojawia się krótko po zabiegu i ustępuje.

Rzadziej występują: ściemnienie lub rozjaśnienie skóry, reaktywacja opryszczki, zakażenie, powiększenie węzłów chłonnych oraz kłucie lub świąd po nałożeniu kosmetyku. W jednym z przeglądów systematycznych wśród długotrwałych poważnych problemów wymieniono ściemnienie skóry po zabiegu, linijne ślady przypominające tory oraz reakcje ziarniniakowe; wskazano też, że ryzyko zwiększają czynne zakażenie, ciemny kolor skóry i uczulenie na metale. FDA odnotowuje również, że niektóre skutki uboczne mogą nie ustąpić. Żaden zabieg nie jest wolny od ryzyka.

Kiedy widać efekt i jak długo się utrzymuje?

Zmiana pojawia się powoli, wraz z wytwarzaniem kolagenu: AAD podaje, że poprawę można zauważyć w ciągu kilku tygodni, a pełny efekt widać przeważnie po kilku miesiącach.

Przy większości problemów jedna sesja nie wystarcza; sesje planuje się zwykle w odstępach kilku tygodni. Liczba potrzebnych sesji zależy od rodzaju blizny i od reakcji skóry. W przypadku blizn potrądzikowych oczekuje się, że uzyskana poprawa utrzyma się długo; przy zabiegach wykonywanych z powodu zmarszczek i struktury skóry efekt z czasem słabnie, ponieważ skóra nadal się starzeje.

Realistyczne oczekiwania: czego mikronakłuwanie nie potrafi?

• Nie usuwa blizn potrądzikowych; ma zmniejszyć ich widoczność, a stopień tej poprawy jest różny u różnych osób.
• Przy wąskich i głębokich bliznach (typu szpikulca do lodu) samo może nie wystarczyć; może być konieczne zaplanowanie go razem z innymi metodami.
• Nie koryguje wyraźnego opadania skóry, utraty objętości ani głębokich fałdów.
• Nie zamyka porów i samo nie usuwa przebarwień; po jednej sesji nie należy oczekiwać wyraźnego efektu.

Alternatywy

Ta treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje badania lekarskiego. Odpowiednią metodę można ustalić wyłącznie na podstawie oceny lekarza.