Οδηγός αντηλιακού: πώς το επιλέγετε, πόσο βάζετε και κάθε πότε το ανανεώνετε;

Γιατί είναι σημαντικό το αντηλιακό;

Η υπεριώδης (UV) ακτινοβολία του ήλιου συμβάλλει στο ηλιακό έγκαυμα, στις κηλίδες, στην πρόωρη γήρανση του δέρματος και στον καρκίνο του δέρματος. Οι δερματολογικοί φορείς περιγράφουν το αντηλιακό όχι ως λύση από μόνο του, αλλά ως μέτρο που χρησιμοποιείται μαζί με τη σκιά και τα ρούχα. Την επίδραση της τακτικής χρήσης στη γήρανση του δέρματος και το τι ισχύει τους χειμερινούς μήνες τα εξετάσαμε στο άρθρο μας «Τον χειμώνα και με συννεφιά δεν χρειάζεται αντηλιακό»· ο οδηγός αυτός εστιάζει στις λεπτομέρειες της επιλογής και της χρήσης.

Οι ποσότητες σε αυτό το άρθρο προέρχονται από τις συστάσεις προς το κοινό φορέων όπως η Αμερικανική Ακαδημία Δερματολογίας (AAD), η Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ (FDA) και το Εθνικό Σύστημα Υγείας του Ηνωμένου Βασιλείου (NHS).

Πώς επιλέγετε αντηλιακό; Η ανάγνωση της ετικέτας

Η AAD και το NHS συστήνουν προϊόντα με δείκτη προστασίας τουλάχιστον 30· στη σελίδα της FDA για το κοινό αναφέρεται ως κατώτατο όριο τουλάχιστον 15. Σύμφωνα με την AAD, ένα προϊόν με δείκτη προστασίας 30, όταν απλώνεται στη σωστή ποσότητα, εμποδίζει περίπου το 97% των ακτίνων UVB· οι υψηλότεροι αριθμοί εμποδίζουν λίγο περισσότερες, κανένα προϊόν όμως δεν σταματά όλες τις ακτίνες. Ο υψηλός δείκτης προστασίας δεν σημαίνει ότι μπορείτε να μείνετε περισσότερο στον ήλιο ή να ανανεώνετε το προϊόν πιο αραιά.

Η προστασία από την UVA αναγράφεται με διαφορετικούς τρόπους ανάλογα με τη χώρα: σε ορισμένες χώρες χρησιμοποιείται η ένδειξη 'ευρύ φάσμα', σε άλλες διαβάθμιση με αστέρια ή το σύμβολο UVA μέσα σε κύκλο. Όταν δεν είστε σίγουροι, μπορείτε να ρωτήσετε τον φαρμακοποιό ή τον γιατρό σας.

Σύμφωνα με την FDA, τα προϊόντα που φέρουν την ένδειξη 'ανθεκτικό στο νερό' πρέπει να έχουν ελεγχθεί και να αναγράφουν στην ετικέτα αν η επίδραση διαρκεί 40 ή 80 λεπτά. Αν πρόκειται να κολυμπήσετε ή να ιδρώσετε, έχει νόημα να επιλέξετε τέτοιο προϊόν· παρ' όλα αυτά, αφού βγείτε από το νερό και σκουπιστείτε, το προϊόν πρέπει να ανανεωθεί.

Ορυκτό ή χημικό φίλτρο;

Τα αντηλιακά χωρίζονται χονδρικά σε δύο ομάδες ανάλογα με τα φίλτρα που περιέχουν. Τα προϊόντα με ορυκτά (φυσικά ή ανόργανα) φίλτρα περιέχουν οξείδιο του ψευδαργύρου, διοξείδιο του τιτανίου ή και τα δύο. Τα προϊόντα με χημικά (οργανικά) φίλτρα δεν περιέχουν αυτά τα δύο· χρησιμοποιούν άλλες δραστικές ουσίες, όπως η αβοβενζόνη και η οκτοκρυλένη. Υπάρχουν και προϊόντα που περιέχουν και τις δύο ομάδες.

Σύμφωνα με την AAD, και οι δύο ομάδες σχηματίζουν στο δέρμα ένα προστατευτικό στρώμα που απορροφά τις ακτίνες UV· τα ορυκτά φίλτρα επιπλέον αντανακλούν ένα μέρος των ακτίνων. Δηλαδή η διαφορά τους δεν είναι τόσο απόλυτη όσο συχνά λέγεται. Δερματολογικές πηγές αναφέρουν ότι στο ευαίσθητο δέρμα και στα μικρά παιδιά τα προϊόντα με ορυκτά φίλτρα μπορεί να ερεθίζουν λιγότερο. Τα ορυκτά φίλτρα μπορεί να αφήσουν λευκό ίχνος στο δέρμα· τα προϊόντα με χημικά φίλτρα, αντίθετα, σε ορισμένους ανθρώπους μπορεί να προκαλέσουν τσίμπημα ή ερεθισμό.

Στο ερώτημα ποια ομάδα 'υπερέχει' δεν υπάρχει μία απάντηση που να ισχύει για όλους. Αυτό που καθορίζει την προστασία είναι το προϊόν να είναι ευρέος φάσματος, να απλώνεται σε επαρκή ποσότητα και να ανανεώνεται. Το προϊόν που μπορείτε να χρησιμοποιείτε τακτικά και δεν ενοχλεί το δέρμα σας είναι αυτό που σας ταιριάζει.

Αντηλιακά με χρώμα: ορατό φως και μέλασμα

Το ηλιακό φως δεν αποτελείται μόνο από υπεριώδεις ακτίνες· και το φως που βλέπουμε με τα μάτια μπορεί να επηρεάσει το δέρμα. Σύμφωνα με μια δερματολογική ανασκόπηση για το θέμα, το ορατό φως μπορεί να προκαλέσει υπερμελάγχρωση σε άτομα με σκούρο δέρμα, και τα αντηλιακά ευρέος φάσματος, αν και προστατεύουν από τις υπεριώδεις ακτίνες, δεν παρέχουν επαρκή προστασία από το ορατό φως. Η ίδια ανασκόπηση αναφέρει ότι για να προστατεύει ένα προϊόν από το ορατό φως πρέπει να είναι ορατό πάνω στο δέρμα: τα ορυκτά φίλτρα που χρησιμοποιούνται σε πολύ μικρά σωματίδια για να μην αφήνουν λευκό ίχνος δεν παρέχουν αυτή την προστασία.

Τα αντηλιακά με χρώμα, χάρη στα οξείδια του σιδήρου και στο διοξείδιο του τιτανίου σε μορφή χρωστικής, προσφέρουν προστασία και από το ορατό φως. Σύμφωνα με την ανασκόπηση και την AAD, τα προϊόντα αυτά μπορεί να είναι χρήσιμα σε καταστάσεις όπως το μέλασμα και η μεταφλεγμονώδης υπερμελάγχρωση. Εδώ πρέπει να προσέξετε δύο σημεία: δεν παρέχουν όλα τα προϊόντα με χρώμα την ίδια προστασία, και για το θέμα αυτό δεν υπάρχει τυποποιημένη ένδειξη, ανάλογη με τον δείκτη προστασίας, που να μπορεί να δει ο καταναλωτής στην ετικέτα. Αν έχετε τάση για κηλίδες, μπορείτε να ρωτήσετε τον γιατρό σας για αυτή την επιλογή. Λεπτομέρειες υπάρχουν στα άρθρα μας «Κηλίδες στο δέρμα και μέλασμα» και «Laser, IPL και χημικό peeling σε σκούρο δέρμα».

Πόσο αντηλιακό πρέπει να βάζετε;

Η προστασία που αναγράφεται στην ετικέτα μετριέται στο εργαστήριο με το προϊόν απλωμένο σε ορισμένο πάχος. Σύμφωνα με την AAD, πολλοί άνθρωποι βάζουν μόνο το 20 έως 50% της ποσότητας που χρειάζεται για να επιτευχθεί η προστασία της ετικέτας.

• Όλο το σώμα: η AAD και η FDA αναφέρουν ότι για να καλυφθεί το εκτεθειμένο δέρμα ενός ενήλικα χρειάζεται περίπου 1 ουγγιά προϊόντος (χονδρικά 30 χιλιοστόλιτρα, όσο ένα μικρό ποτηράκι). Το NHS περιγράφει την ίδια ποσότητα ως περίπου 6 έως 8 κουταλάκια του γλυκού. Όσο μεγαλύτερο είναι το σώμα, τόσο αυξάνεται η ποσότητα που χρειάζεται.
• Πρόσωπο: η AAD συστήνει για το πρόσωπο τουλάχιστον 1 κουταλάκι του γλυκού προϊόν· αυτό αντιστοιχεί χονδρικά στο προϊόν που απλώνεται κατά μήκος του δείκτη και του μέσου δαχτύλου.
• Χρονισμός: η AAD και η FDA συστήνουν να βάζετε το προϊόν περίπου 15 λεπτά πριν βγείτε έξω. Το NHS, αν πρόκειται να μείνετε πολύ στον ήλιο, συστήνει να το βάζετε δύο φορές: 30 λεπτά πριν βγείτε και αμέσως πριν βγείτε.
• Χείλη: η AAD συστήνει για τα χείλη προστατευτικό χειλιών με δείκτη προστασίας τουλάχιστον 30.

Κάθε πότε πρέπει να ανανεώνεται;

Η AAD, η FDA και το NHS συμφωνούν στο ίδιο σημείο: σε εξωτερικό χώρο το αντηλιακό πρέπει να ανανεώνεται περίπου κάθε δύο ώρες, καθώς και μετά από κολύμπι, εφίδρωση και σκούπισμα με πετσέτα. Αυτό ισχύει και για τα προϊόντα που είναι ανθεκτικά στο νερό. Το προϊόν που απλώθηκε μία φορά το πρωί, σε μια μέρα που περνάτε ολόκληρη έξω, δεν δίνει την ίδια προστασία το απόγευμα.

Για κάποιον που περνά το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας σε κλειστό χώρο, η ανάγκη ανανέωσης μπορεί να είναι διαφορετική. Οι συστάσεις των φορέων έχουν γραφτεί για την έκθεση σε εξωτερικό χώρο· η εργασία δίπλα σε παράθυρο, η έξοδος το μεσημέρι ή η ύπαρξη μιας κατάστασης όπως το μέλασμα μπορεί να αλλάξουν το πλάνο. Το πρόγραμμα που σας ταιριάζει μπορείτε να το συζητήσετε με τον γιατρό σας.

Συχνά λάθη

• Να βάζετε λίγο: είναι συχνό λάθος και μειώνει σημαντικά την προστασία.
• Να μην ανανεώνετε: η AAD αναφέρει ότι όσοι παθαίνουν ηλιακό έγκαυμα συνήθως δεν ανανέωσαν το προϊόν, έβαλαν λίγο ή χρησιμοποίησαν ληγμένο προϊόν.
• Να παραλείπετε ορισμένες περιοχές: τα αυτιά, ο λαιμός, ο αυχένας, η ράχη των ποδιών, τα χέρια και το τριχωτό της κεφαλής όπου τα μαλλιά είναι αραιά συχνά ξεχνιούνται.
• Να βασίζεστε μόνο στην προστασία του προϊόντος μακιγιάζ: η βάση μακιγιάζ ή η ενυδατική κρέμα, όταν δεν απλώνονται στην ποσότητα που συστήνεται για το αντηλιακό, μπορεί να μη δίνουν την προστασία που αναγράφει η ετικέτα τους.
• Να χρησιμοποιείτε ληγμένο προϊόν ή προϊόν που έμεινε στη ζέστη: η AAD και η FDA συστήνουν, αν δεν υπάρχει ημερομηνία, να μη χρησιμοποιείται το προϊόν τρία χρόνια μετά την αγορά και να πετιέται το προϊόν που άλλαξε χρώμα ή υφή. Σε ορισμένες χώρες στη συσκευασία υπάρχει σύμβολο που δείχνει τη διάρκεια χρήσης μετά το άνοιγμα.
• Να ψεκάζετε το σπρέι στον αέρα και να προχωράτε: η AAD συστήνει να ψεκάζετε το σπρέι μέχρι να γυαλίσει το δέρμα και μετά να το απλώνετε με το χέρι. Η FDA αναφέρει ότι τα προϊόντα σε σπρέι δεν πρέπει να ψεκάζονται απευθείας στο πρόσωπο και, επειδή μπορεί να είναι εύφλεκτα, να μη χρησιμοποιούνται κοντά σε γυμνή φλόγα.

Σκιά, καπέλο και ρούχα: η κρέμα μόνη της δεν αρκεί

Κανένα αντηλιακό δεν εμποδίζει όλες τις ακτίνες. Γι' αυτό οι φορείς συστήνουν τα παρακάτω μέτρα μαζί με το αντηλιακό.

• Να μένετε στη σκιά τις ώρες που ο ήλιος πέφτει κάθετα. Η AAD και η FDA δίνουν αυτό το διάστημα χονδρικά ως 10.00–14.00· το NHS αναφέρει για το Ηνωμένο Βασίλειο το διάστημα 11.00–15.00. Οι ώρες διαφέρουν ανάλογα με τον τόπο και την εποχή. Το πρακτικό μέτρο της AAD είναι το εξής: αν η σκιά σας είναι πιο κοντή από το ύψος σας, αναζητήστε σκιά.
• Καπέλο με φαρδύ γείσο, μακρυμάνικα ρούχα με πυκνή ύφανση. Ορισμένα ρούχα έχουν ετικέτα που δείχνει το επίπεδο προστασίας από την υπεριώδη ακτινοβολία.
• Γυαλιά ηλίου με προστασία από την υπεριώδη ακτινοβολία.
• Επιπλέον προσοχή κοντά σε επιφάνειες που αντανακλούν το φως, όπως το νερό, το χιόνι και η άμμος.
• Αποφυγή του σολάριουμ.

Αντηλιακό μετά από laser, peeling και άλλες θεραπείες

Μετά από θεραπείες όπως το laser, το έντονο παλμικό φως, το χημικό peeling και το microneedling, το δέρμα είναι για ένα διάστημα πιο ευαίσθητο στον ήλιο· η έκθεση στον ήλιο χωρίς προστασία μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο κηλίδων. Η AAD συστήνει το δέρμα στο οποίο έγινε laser να προστατεύεται από τον ήλιο μέχρι να επουλωθεί και να αποφεύγεται το μαύρισμα και πριν από τη θεραπεία.

Ωστόσο τις πρώτες μέρες αμέσως μετά τη θεραπεία η επιφάνεια του δέρματος μπορεί να είναι ανοιχτή ή ερεθισμένη και δεν είναι κάθε προϊόν κατάλληλο για αυτή την περίοδο. Πότε θα ξεκινήσετε το αντηλιακό, ποιος τύπος προϊόντος θα χρησιμοποιηθεί και αν τις πρώτες μέρες θα αρκεστείτε μόνο στη σκιά και στο καπέλο το αποφασίζει ο γιατρός που έκανε τη θεραπεία. Οι γραπτές οδηγίες που σας δόθηκαν προηγούνται των γενικών πληροφοριών αυτού του οδηγού. Για τις γενικές αρχές μπορείτε να δείτε το άρθρο μας «Φροντίδα μετά από αισθητική θεραπεία» και, αν σκέφτεστε θεραπεία κηλίδων, το άρθρο μας «Laser για κηλίδες».

Και τα προϊόντα με ρετινοειδή μπορεί να κάνουν το δέρμα πιο ευαίσθητο στον ήλιο· για όσους τα χρησιμοποιούν, η προστασία από τον ήλιο τη μέρα είναι επιπλέον σημαντική. Λεπτομέρειες υπάρχουν στο άρθρο μας «Οδηγός ρετινοειδών».

Βρέφη, παιδιά και εγκυμοσύνη

Η AAD, η FDA και το NHS συστήνουν τα βρέφη κάτω των έξι μηνών να κρατιούνται μακριά από το άμεσο ηλιακό φως και να προστατεύονται με σκιά και ρούχα. Η FDA δεν συστήνει τη χρήση αντηλιακού σε αυτή την ηλικιακή ομάδα και ζητά να συμβουλεύεστε γιατρό πριν το χρησιμοποιήσετε· η AAD, αντίθετα, αναφέρει ότι όταν η σκιά και τα ρούχα δεν είναι δυνατά, μπορεί να χρησιμοποιηθεί μικρή ποσότητα προϊόντος, κατά προτίμηση με ορυκτά φίλτρα. Για το μωρό σας πάρτε την απόφαση μαζί με τον παιδίατρό σας.

Στα παιδιά άνω των έξι μηνών οι φορείς συστήνουν, εκτός από τη σκιά και τα ρούχα, ένα αντηλιακό ευρέος φάσματος, ανθεκτικό στο νερό· η AAD αναφέρει ότι στα παιδιά τα προϊόντα με ορυκτά φίλτρα μπορεί να ερεθίζουν λιγότερο το ευαίσθητο δέρμα.

Στην εγκυμοσύνη η προστασία από τον ήλιο είναι σημαντική, ιδίως για το μέλασμα, που είναι συχνό σε αυτή την περίοδο. Αν έχετε κάποια απορία για το ποιο προϊόν να χρησιμοποιήσετε στην εγκυμοσύνη, συμβουλευτείτε τον γιατρό που παρακολουθεί την εγκυμοσύνη σας ή δερματολόγο. Για την περιποίηση του δέρματος και τις θεραπείες στην εγκυμοσύνη μπορείτε να δείτε το άρθρο μας «Αισθητική ιατρική στην εγκυμοσύνη και τον θηλασμό».

Είναι ασφαλή τα φίλτρα των αντηλιακών;

Τα τελευταία χρόνια μελέτες που έδειξαν ότι ορισμένα χημικά φίλτρα απορροφώνται από το δέρμα και περνούν στο αίμα προκάλεσαν ανησυχία στο κοινό. Σε μια τυχαιοποιημένη μελέτη που δημοσίευσαν ερευνητές της FDA το 2020, και τα έξι χημικά φίλτρα ανιχνεύθηκαν στο αίμα 48 υγιών εθελοντών πάνω από το όριο που έχει θέσει η FDA για να ζητήσει πρόσθετες μελέτες ασφάλειας. Η μελέτη έγινε σε συνθήκες έντονης χρήσης, όπου το προϊόν απλωνόταν στο μεγαλύτερο μέρος του σώματος αρκετές φορές την ημέρα.

Πρέπει να διαβάσουμε σωστά τι σημαίνει αυτό το εύρημα. Το ότι μια ουσία περνά στο αίμα δεν σημαίνει ότι είναι επιβλαβής· δείχνει μόνο ότι η ασφάλειά της πρέπει να ερευνηθεί πιο αναλυτικά. Οι συγγραφείς της μελέτης ανέφεραν ρητά ότι τα αποτελέσματα δεν δείχνουν ότι οι άνθρωποι πρέπει να αποφεύγουν τη χρήση αντηλιακού. Σύμφωνα με όσα μεταφέρει η AAD, και η FDA δεν λέει ότι οι ουσίες αυτές δεν είναι ασφαλείς, δεν συστήνει τη διακοπή της χρήσης και ζητά πρόσθετα δεδομένα από τους παρασκευαστές.

Η βλάβη που προκαλεί ο ήλιος στο δέρμα είναι καλά τεκμηριωμένη· για τη μακροχρόνια ασφάλεια ορισμένων φίλτρων, αντίθετα, η έρευνα συνεχίζεται. Αν αυτή η αβεβαιότητα σας ενοχλεί, αντί να σταματήσετε το αντηλιακό μπορείτε να προτιμήσετε προϊόντα με ορυκτά φίλτρα και να δώσετε μεγαλύτερο βάρος στη σκιά και στα ρούχα. Αν εμφανίσετε ερυθρότητα, φαγούρα ή εξάνθημα σε κάποιο προϊόν, σταματήστε να το χρησιμοποιείτε και απευθυνθείτε στον γιατρό σας.