IPL (έντονο παλμικό φως) για κηλίδες και ερυθρότητα: σε ποιους ταιριάζει και τι να προσέξετε;

Τι είναι το IPL και πώς λειτουργεί;

Το IPL είναι συντομογραφία του αγγλικού 'intense pulsed light', που στα ελληνικά αποδίδεται ως έντονο παλμικό φως. Μια λυχνία φλας μέσα στη συσκευή παράγει πολύ σύντομους παλμούς φωτός υψηλής έντασης. Ενώ τα laser εκπέμπουν φως ενός μόνο μήκους κύματος, το IPL εκπέμπει φως ευρέος φάσματος που περιέχει ταυτόχρονα πολλά μήκη κύματος. Τα φίλτρα που τοποθετούνται στην κεφαλή καθορίζουν ποιο τμήμα αυτού του φωτός θα φτάσει στο δέρμα.

Το φως που φτάνει στο δέρμα απορροφάται από τις έγχρωμες δομές-στόχους και μετατρέπεται σε θερμότητα. Στις κηλίδες στόχος είναι η χρωστική μελανίνη, που δίνει στο δέρμα το χρώμα του. Στην ερυθρότητα και στα αγγεία στόχος είναι η αιμοσφαιρίνη του αίματος. Η χρωστική που θερμαίνεται διασπάται και μέσα σε ημέρες αποβάλλεται από το δέρμα· το λεπτό αγγείο που θερμαίνεται κλείνει με τον καιρό και απομακρύνεται από τον οργανισμό.

Το ευρύ φάσμα του φωτός κάνει το IPL πολύπλευρο: Στην ίδια συνεδρία μπορούν να στοχευθούν και οι κηλίδες και η ερυθρότητα. Από την άλλη πλευρά, η ίδια ιδιότητα σημαίνει ότι το φως μπορεί να απορροφηθεί και από χρωστική εκτός του στόχου. Οι ανασκοπήσεις αναφέρουν ότι, σε κατάλληλα επιλεγμένες περιπτώσεις, το IPL μπορεί να δώσει αποτελέσματα κοντά σε εκείνα των laser· οι συγκριτικές μελέτες με μακρά παρακολούθηση όμως είναι περιορισμένες. Όσο πιο σκούρο είναι το φυσικό χρώμα του δέρματος, τόσο περισσότερο φως απορροφάται και τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος εγκαύματος και κηλίδων. Γι’ αυτό το φίλτρο, η ενέργεια και η διάρκεια του παλμού επιλέγονται ξεχωριστά για κάθε άτομο.

Για ποιους σκοπούς χρησιμοποιείται;

• Κηλίδες από τον ήλιο: Καφέ κηλίδες με σαφή όρια που εμφανίζονται με τα χρόνια λόγω του ήλιου στο πρόσωπο, στη ράχη των χεριών, στο ντεκολτέ και στα χέρια
• Φακίδες: Μετά από εκτίμηση από γιατρό, μαζί με αντηλιακή προστασία
• Διάχυτη ερυθρότητα του προσώπου και λεπτά τριχοειδή αγγεία: Ιδίως η επίμονη ερυθρότητα και τα ορατά αγγεία που συνοδεύουν τη ροδόχρου νόσο

Το IPL χρησιμοποιείται επίσης για τη μείωση των τριχών· το θέμα αυτό περιγράφεται στο άρθρο «Αποτρίχωση με laser: πώς λειτουργεί, σε ποιους ταιριάζει, τι να προσέξετε». Αυτό το άρθρο εξετάζει μόνο τις εφαρμογές για κηλίδες και για αγγεία/ερυθρότητα. Για τους τύπους των κηλίδων και τη διάγνωσή τους, δείτε το άρθρο «Κηλίδες στο δέρμα και μέλασμα: αιτίες, πότε να δείτε γιατρό, ποιες θεραπείες υπάρχουν», και για την υποκείμενη αιτία της ερυθρότητας το άρθρο «Ροδόχρους νόσος: συμπτώματα, παράγοντες πυροδότησης και θεραπευτικές επιλογές».

Σε ποιους ταιριάζει;

Περισσότερο αναμένεται να ωφεληθούν άτομα με ανοιχτόχρωμο, μη μαυρισμένο δέρμα και με κηλίδα ή αγγειακό πρόβλημα που έχει ήδη διαγνωστεί. Τι ανταπόκριση μπορεί να αναμένεται σε κάθε περίπτωση συνοψίζεται στον παρακάτω πίνακα· η προσωπική καταλληλότητα καθορίζεται μόνο με εξέταση.

Σε ποιους δεν ταιριάζει και τι πρέπει να προσέξετε;

Στις παρακάτω περιπτώσεις το IPL είτε δεν γίνεται είτε η απόφαση λαμβάνεται μόνο μετά από λεπτομερή εκτίμηση από γιατρό:

• Μαυρισμένο δέρμα: Σε δέρμα που έχει σκουρύνει από τον ήλιο, το σολάριουμ ή προϊόντα μαυρίσματος, ο κίνδυνος εγκαύματος και κηλίδων αυξάνεται σημαντικά· η θεραπεία συνήθως αναβάλλεται.
• Σκούρος τόνος δέρματος: Όταν το δέρμα έχει φυσικά περισσότερη μελανίνη, το φως απορροφάται περισσότερο στην επιφάνεια. Στο σκούρο δέρμα ο γιατρός συχνά προτείνει άλλη μέθοδο.
• Μέλασμα: Η θερμότητα και η φλεγμονή μπορεί να επιδεινώσουν το μέλασμα. Το IPL στο μέλασμα εξετάζεται μόνο σε επιλεγμένα άτομα, επιπλέον των θεραπειών με κρέμες και της αυστηρής αντηλιακής προστασίας, και με προσεκτικές ρυθμίσεις.
• Κηλίδες και ελιές χωρίς διάγνωση ή με αλλαγή στο σχήμα και στο χρώμα: Η εφαρμογή φωτός μπορεί να αλλάξει την εμφάνιση ενός καρκίνου του δέρματος και να καθυστερήσει τη διάγνωση. Γι’ αυτό πρέπει πρώτα να τεθεί διάγνωση.
• Φάρμακα που προκαλούν φωτοευαισθησία: Φάρμακα όπως ορισμένα αντιβιοτικά, τα ρετινοειδή, ορισμένα διουρητικά και ορισμένα παυσίπονα μπορεί να αυξήσουν την αντίδραση του δέρματος στο φως. Σε αυτά περιλαμβάνονται και τα φυτικά σκευάσματα.
• Νόσοι που παρουσιάζουν έξαρση με το φως: Νόσοι που επιδεινώνονται με το ηλιακό φως, όπως ο λύκος, και δερματικά εξανθήματα που σχετίζονται με το φως
• Ενεργός επιχείλιος έρπης, λοίμωξη, ανοιχτό τραύμα ή έξαρση δερματικής νόσου στην περιοχή εφαρμογής
• Τάση για κακή επούλωση ουλών ή για χηλοειδή (επηρμένη ουλή στο σημείο του τραύματος)
• Εγκυμοσύνη: Επειδή δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα για την ασφάλεια και επειδή στην εγκυμοσύνη αυξάνεται η τάση για κηλίδες, η θεραπεία συνήθως αναβάλλεται.
• Τατουάζ στην περιοχή ή εφαρμογή χρωστικής σε σημεία όπως τα χείλη και τα φρύδια: Η χρωστική μπορεί να απορροφήσει το φως και να προκαλέσει έγκαυμα.

Μη διακόπτετε μόνοι σας τα φάρμακα που παίρνετε· ποιο από αυτά δημιουργεί πρόβλημα για τη θεραπεία και τι θα γίνει το αποφασίζει ο γιατρός σας. Καλό είναι να γνωρίζετε ότι στους άνδρες το IPL στην περιοχή των γενιών μπορεί να αραιώσει τις τρίχες και ότι παρόμοια δράση μπορεί να εμφανιστεί στο τριχωτό της κεφαλής και γύρω από τα φρύδια. Για την περίοδο της εγκυμοσύνης και του θηλασμού, ρίξτε μια ματιά στο άρθρο «Αισθητική ιατρική στην εγκυμοσύνη και τον θηλασμό: τι αναβάλλεται, τι συζητάτε με τον γιατρό;».

Ποιος πρέπει να κάνει τη θεραπεία και πού;

Στο IPL ο σημαντικότερος παράγοντας για το αποτέλεσμα και την ασφάλεια είναι η σωστή διάγνωση και η σωστή ρύθμιση. Η διάκριση του αν μια κηλίδα είναι ηλιακή κηλίδα, μέλασμα ή ελιά που πρέπει να εξεταστεί είναι ιατρική εκτίμηση. Γι’ αυτό συνιστάται η διάγνωση και η απόφαση για θεραπεία να δίνονται από γιατρό που γνωρίζει τις δερματικές νόσους και τις θεραπείες με φως, και η θεραπεία να γίνεται με ευθύνη γιατρού.

Για το γενικό πλαίσιο αρμοδιοτήτων, δείτε το άρθρο «Ποιος επιτρέπεται να κάνει θεραπείες αισθητικής ιατρικής: όσα πρέπει να ξέρετε ως ασθενείς». Οι συσκευές IPL για το σπίτι έχουν σχεδιαστεί για μείωση των τριχών· η προσπάθεια να αντιμετωπίσετε κηλίδες ή αγγεία με αυτές τις συσκευές αυξάνει τον κίνδυνο εγκαύματος και κηλίδων.

Προετοιμασία πριν από τη θεραπεία

• Στην εξέταση τίθεται η διάγνωση της κηλίδας ή της ερυθρότητας· αν χρειαστεί, ο γιατρός εξετάζει την κηλίδα με όργανο μεγέθυνσης (δερματοσκόπιο).
• Τις εβδομάδες πριν από τη θεραπεία προστατευτείτε από τον ήλιο· μη χρησιμοποιείτε σολάριουμ και προϊόντα μαυρίσματος. Για πόσο διάστημα χρειάζεται θα σας πει ο γιατρός σας.
• Αναφέρετε όλα τα φάρμακα, τα φυτικά σκευάσματα και τα προϊόντα που απλώνετε στο δέρμα. Ρωτήστε τον γιατρό σας πότε πρέπει να διακόψετε προσωρινά τα ρετινοειδή, τα προϊόντα με οξέα και τα peeling.
• Αν έχετε ιστορικό επιχείλιου έρπητα ή αν στο παρελθόν εμφανίσατε κηλίδα ή έγκαυμα μετά από laser ή φως, πείτε το οπωσδήποτε.
• Ο γιατρός σας, ιδίως σε περιπτώσεις που θεωρεί επικίνδυνες, μπορεί να θελήσει να κάνει πρώτα δοκιμαστική βολή σε μικρή περιοχή για να δει την αντίδραση του δέρματος.
• Την ημέρα της θεραπείας δεν πρέπει να υπάρχει στην περιοχή μακιγιάζ, άρωμα ή αντηλιακό· πηγαίνετε με καθαρό δέρμα.

Η ημέρα της θεραπείας βήμα προς βήμα

• Εξετάζονται το ιατρικό σας ιστορικό και οι προσδοκίες σας· διαβάζετε το έντυπο ενημερωμένης συγκατάθεσης, απαντώνται οι ερωτήσεις σας και το έντυπο υπογράφεται.
• Το δέρμα καθαρίζεται. Τα μάτια τα δικά σας και όλων όσοι βρίσκονται στον χώρο προστατεύονται με ειδικά προστατευτικά γυαλιά ή καλύμματα ματιών.
• Στην περιοχή απλώνεται ένα κρύο τζελ· το τζελ βοηθά στη μετάδοση του φωτός και δροσίζει την επιφάνεια.
• Η κεφαλή τοποθετείται στο δέρμα και εφαρμόζονται οι παλμοί φωτός. Σε κάθε παλμό μπορεί να νιώσετε μια σύντομη ζέστη και μια αίσθηση σαν χτύπημα από λαστιχάκι.
• Ο βαθμός της δυσφορίας διαφέρει από άτομο σε άτομο. Αν νιώσετε κάψιμο που δύσκολα αντέχεται, πείτε το αμέσως· μπορεί να σημαίνει ότι η ρύθμιση πρέπει να επανεξεταστεί.
• Το τζελ αφαιρείται, το δέρμα δροσίζεται και συνήθως απλώνεται αντηλιακό. Σας δίνονται οδηγίες φροντίδας και μπορείτε να επιστρέψετε στο σπίτι την ίδια ημέρα.

Μετά τη θεραπεία: τα πρώτα 24ωρα, η πρώτη εβδομάδα, ο πρώτος μήνας

• Πρώτες 24 ώρες: Ερυθρότητα σαν από ηλιακό έγκαυμα, αίσθημα θερμότητας και ήπιο πρήξιμο είναι συχνά. Μια δροσερή κομπρέσα μπορεί να ανακουφίσει· μη βάζετε πάγο απευθείας στο δέρμα. Αποφύγετε το ζεστό ντους, τη σάουνα, το χαμάμ και την έντονη άσκηση.
• Πρώτη εβδομάδα: Οι κηλίδες-στόχοι μπορεί να σκουρύνουν μέσα σε λίγες ημέρες και να σχηματίσουν λεπτές κρούστες που θυμίζουν κατακάθι καφέ. Αυτό είναι αναμενόμενο· μην ξύνετε και μην τρίβετε τις κρούστες, περιμένετε να πέσουν μόνες τους.
• Πρώτη εβδομάδα: Χρησιμοποιείτε ένα ήπιο καθαριστικό και ενυδατική κρέμα. Ρωτήστε τον γιατρό σας πότε μπορείτε να επιστρέψετε στα ρετινοειδή, στα προϊόντα με οξέα και στα peeling.
• Πρώτος μήνας και μετά: Χρησιμοποιείτε κάθε μέρα αντηλιακό ευρέος φάσματος και μην παραμελείτε το καπέλο και τη σκιά. Ο ήλιος αυξάνει τον κίνδυνο νέων κηλίδων και ταυτόχρονα μικραίνει τη διάρκεια του αποτελέσματος.

Για τις γενικές αρχές φροντίδας, χρήσιμο οδηγό μπορεί να αποτελέσει και το άρθρο «Φροντίδα μετά από αισθητική θεραπεία: γενικές αρχές και προειδοποιητικά σημάδια».

Αναμενόμενες παρενέργειες

• Ερυθρότητα και αίσθημα θερμότητας: Συνήθως μειώνονται μέσα σε ώρες έως λίγες ημέρες.
• Ήπιο πρήξιμο: Μπορεί να κρατήσει λίγες ημέρες, ιδίως γύρω από τα μάτια και στα μάγουλα.
• Προσωρινό σκούρεμα των κηλίδων και λεπτή κρούστα: Συνήθως πέφτουν μέσα σε μία με δύο εβδομάδες.
• Μελανιές: Εμφανίζονται μερικές φορές μετά από θεραπείες για αγγεία και υποχωρούν μέσα σε ημέρες.

Πιο σπάνια μπορεί να εμφανιστούν έγκαυμα και φουσκάλες, αλλαγή χρώματος με σκούρεμα ή αποχρωματισμό του δέρματος, έξαρση επιχείλιου έρπητα, λοίμωξη και ουλή. Οι αλλαγές χρώματος συνήθως βελτιώνονται μέσα σε μήνες· σε ορισμένα άτομα όμως μπορεί να διαρκέσουν πολύ ή να μην αναστραφούν. Αν το φως φτάσει στο μάτι χωρίς προστασία, μπορεί να προκαλέσει σοβαρή βλάβη στο μάτι. Οι αιτίες και η αντιμετώπιση αυτών των προβλημάτων περιγράφονται αναλυτικά στο άρθρο «Εγκαύματα και κηλίδες μετά από laser και IPL: σκούρεμα, αποχρωματισμός, ουλές – πρόληψη και τι κάνετε».

Είναι φυσιολογικό, πρέπει να συμβουλευτείτε γιατρό ή είναι επείγον;

Πότε φαίνεται το αποτέλεσμα και πόσο διαρκεί;

Στις ηλιακές κηλίδες η πρώτη αλλαγή γίνεται συνήθως αντιληπτή μέσα σε μία με δύο εβδομάδες, όταν πέφτουν οι κηλίδες που σκούρυναν. Στην ερυθρότητα και στα αγγεία η βελτίωση εμφανίζεται πιο αργά, όσο προχωρούν οι συνεδρίες. Στους περισσότερους χρειάζονται μερικές συνεδρίες με μεσοδιάστημα εβδομάδων· τον αριθμό τους τον καθορίζουν ο τύπος και η έκταση του προβλήματος και η ανταπόκριση του δέρματος.

Το πόσο θα διαρκέσει το αποτέλεσμα εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την αντηλιακή προστασία και από την υποκείμενη κατάσταση. Ακόμη κι αν μια ηλιακή κηλίδα που αντιμετωπίστηκε ανοίξει, η έκθεση στον ήλιο οδηγεί σε νέες κηλίδες. Σε χρόνιες καταστάσεις, όπως η ροδόχρους νόσος, με τον καιρό μπορεί να εμφανιστούν νέα αγγεία και ερυθρότητα· γι’ αυτό μπορεί να χρειαστούν επαναληπτικές συνεδρίες κατά διαστήματα. Στο μέλασμα η τάση επανεμφάνισης της κηλίδας είναι υψηλή.

Ρεαλιστικές προσδοκίες: τι δεν μπορεί να κάνει το IPL;

• Δεν σβήνει κάθε κηλίδα εντελώς και ώστε να μην εμφανιστεί ποτέ ξανά· ούτε εμποδίζει τον σχηματισμό νέων κηλίδων.
• Δεν εξαλείφει το μέλασμα· σε ορισμένα άτομα μπορεί να το επιδεινώσει.
• Δεν θεραπεύει τη ροδόχρου νόσο· μπορεί μόνο να μειώσει συμπτώματα όπως η ερυθρότητα και τα αγγεία. Για τα σπυράκια που μοιάζουν με ακμή χρειάζεται φαρμακευτική θεραπεία.
• Στα παχιά, βαθιά ή γαλαζωπά αγγεία και στα αγγεία των ποδιών συχνά δεν επαρκεί.
• Δεν διορθώνει τις βαθιές ρυτίδες και τη χαλάρωση. Αν και αναφέρεται κάποια βελτίωση στην υφή και στον τόνο του δέρματος, η δράση αυτή είναι περιορισμένη.
• Δεν αντικαθιστά την αντηλιακή προστασία· χωρίς αντηλιακή προστασία το αποτέλεσμα διαρκεί λίγο.

Εναλλακτικές

Για λεπτομέρειες σχετικά με αυτές τις μεθόδους, δείτε τα άρθρα «Χημικό peeling: τι είναι, σε ποιους ταιριάζει, πώς είναι η ανάρρωση» και «Ευρυαγγείες σε πρόσωπο και πόδια (αραχνοειδή αγγεία): γιατί εμφανίζονται, πώς αντιμετωπίζονται;». Το ποια μέθοδος σας ταιριάζει πρέπει να αποφασιστεί μαζί με τον γιατρό σας, που θα καθορίσει στην εξέταση τον τύπο της κηλίδας ή του αγγείου. Το περιεχόμενο αυτό έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την ιατρική εξέταση.