چین و چروک چرا ایجاد می‌شود؟
با افزایش سن، رشته‌های کلاژن و الاستین در پوست کم می‌شوند، پوست نازک می‌شود و توان نگه داشتن رطوبت کاهش می‌یابد. این پیری طبیعی است که ژن‌ها آن را تعیین می‌کنند و متوقف‌شدنی نیست. افزون بر آن، پیری‌ای هم وجود دارد که به محیط و سبک زندگی وابسته است؛ مهم‌ترین منبع آن پرتوهای فرابنفش آفتاب است. سیگار، سولاریوم و حرکات چهره که سال‌ها تکرار می‌شوند نیز به زودتر نمایان شدن خطوط کمک می‌کنند.
هر یک از این عوامل، چین و چروکی با ظاهر متفاوت ایجاد می‌کند. دانستن اینکه کدام نوع غالب است اهمیت دارد؛ چون روشی که برای یک نوع مفید است، ممکن است برای نوع دیگر هیچ کاری نکند.
انواع چین و چروک
| نوع | چگونه شناخته می‌شود | نواحی معمول |
|---|---|---|
| خطوط حالتی (پویا) | فقط هنگام اخم کردن، خندیدن یا بالا بردن ابرو پدیدار می‌شوند؛ وقتی صورت در حال استراحت است از بین می‌روند یا بسیار کم‌رنگ می‌شوند | میان ابروها، پیشانی، گوشهٔ چشم |
| خطوط ثابت | حتی وقتی صورت کاملاً بی‌حرکت است هم دیده می‌شوند؛ اغلب همان خطوط حالتی چندساله‌اند که در پوست جا افتاده‌اند | میان ابروها، پیشانی، گوشهٔ چشم، اطراف لب |
| خطوط ظریف ناشی از آسیب آفتاب | چین و چروک ظریف گسترده، بافت ناهموار، لک و کدری با هم در پوست دیده می‌شوند | گونه‌ها، زیر چشم، بالای لب، گردن، دکولته، پشت دست |
| چین‌های ناشی از کاهش حجم و افتادگی پوست | بیشتر شبیه یک شیار یا سایه است تا یک خط؛ وقتی پوست با انگشت کمی به بالا کشیده شود کمتر می‌شود | چین کنار بینی تا گوشهٔ لب، خط گوشهٔ لب تا چانه، خط فک |
در بیشتر افراد چند نوع از این خطوط با هم وجود دارند. همچنین ممکن است خطوط خواب ناشی از خوابیدن مداوم به یک پهلو دیده شوند؛ چون این خطوط از عضلات حالت چهره ناشی نمی‌شوند، به اقداماتی که عضله را شل می‌کنند پاسخ نمی‌دهند.
محافظت از آفتاب: نخستین گام دارای شواهد
بخش مهمی از چین و چروک‌های زودرس صورت با آسیب آفتاب مرتبط است. در یک کارآزمایی تصادفی‌سازی‌شدهٔ کنترل‌شده روی بزرگسالان در استرالیا، طی پیگیری حدود چهار سال و نیم، نشانه‌های پیری پوست در کسانی که هر روز به‌طور منظم ضدآفتاب می‌زدند، کمتر از کسانی که فقط هر وقت لازم می‌دانستند ضدآفتاب می‌زدند پیشرفت کرد. این یکی از قوی‌ترین شواهد موجود است که نشان می‌دهد ضدآفتاب پیدایش چین و چروک را کند می‌کند.
- هر روز روی پوست بیرون از پوشش، ضدآفتاب طیف گسترده با فاکتور محافظت دست‌کم 30 بزنید؛ در هوای ابری و زمستان هم.
- سایه، کلاه و عینک آفتابی را فراموش نکنید؛ عینک با کم کردن تنگ کردن چشم‌ها ممکن است به خطوط گوشهٔ چشم هم کمک کند.
- از سولاریوم و برنزه کردن پرهیز کنید.
- اگر سیگار می‌کشید، ترک آن به کند شدن پیری پوست کمک می‌کند.
- استفادهٔ منظم از مرطوب‌کننده با پرتر کردن پوست، ظاهر خطوط ظریف را به‌طور موقت کم می‌کند؛ خط را از بین نمی‌برد.
محافظت از آفتاب خطوط عمیق موجود را پاک نمی‌کند؛ هدف آن کند کردن پیدایش خطوط تازه و پیشرفت آسیب موجود است. همچنین شرط اساسی حفظ اثر هر اقدامی است که انجام می‌شود.
کرم‌های دارای شواهد
فراورده‌های زیادی با عنوان ضدچروک معرفی می‌شوند؛ اما شمار موادی که اثرشان در مطالعات کنترل‌شده نشان داده شده اندک است.
- ترتینوئین (رتینوئید نسخه‌ای): مادهٔ کرمی است که بیشترین مطالعات دربارهٔ آن در خطوط ظریف، بافت ناهموار و لک‌های ناشی از آسیب آفتاب وجود دارد. اثر آن طی چند ماه به‌تدریج ظاهر می‌شود. قرمزی، خشکی و پوسته‌ریزی شایع است؛ باید با توصیه و پیگیری پزشک مصرف شود.
- رتینول و رتینوئیدهای مشابه بدون نسخه: اثرشان از ترتینوئین ضعیف‌تر است و شواهد دربارهٔ آن‌ها محدودتر است؛ در عوض معمولاً تحریک کمتری ایجاد می‌کنند.
- ویتامین C، نیاسینامید، پپتیدها و مواد مشابه: در چند مطالعهٔ کوچک فایده گزارش شده است؛ اما شواهد محدود است و میان فراورده‌ها تفاوت زیادی وجود دارد.
کرم‌های حاوی رتینوئید در بارداری و هنگام برنامه‌ریزی برای بارداری مصرف نمی‌شوند؛ برای جزئیات می‌توانید مقالهٔ «پزشکی زیبایی در بارداری و شیردهی» را ببینید. هیچ کرمی خطوط ثابت عمیق، چین‌ها یا افتادگی پوست را از بین نمی‌برد؛ آنچه می‌توان از کرم‌ها انتظار داشت، بهبودی ملایم در خطوط ظریف و بافت پوست است.
چین و چروک یک مشکل واحد نیست؛ خط حالتی، خط جاافتاده، آسیب آفتاب و کاهش حجم به روش‌های متفاوتی پاسخ می‌دهند. اینکه کدام نوع غالب است با معاینه روشن می‌شود؛ و نخستین گام دارای شواهد در هر سنی، محافظت منظم در برابر آفتاب است.
Dr. Hamza Gemiciمدیر پزشکی Doktorclub · پزشک زیبایی
کدام اقدام برای چه مفید است و برای چه نه؟
جدول زیر یک چارچوب کلی ارائه می‌دهد. اینکه کدام روش برای شما مناسب است، پس از معاینهٔ صورت و بررسی سابقهٔ سلامت شما، همراه با پزشک تعیین می‌شود.
| روش | بیشتر برای چه | برای چه مفید نیست | نکته |
|---|---|---|---|
| توکسین بوتولینوم نوع A (در زبان عامه 'بوتاکس') | خطوط حالتی: میان ابروها، پیشانی، گوشهٔ چشم | چین‌های ناشی از کاهش حجم، افتادگی پوست، آسیب بافتی ناشی از آفتاب | اثر موقت است؛ خطوط ثابت عمیق و جاافتاده ممکن است نرم‌تر شوند اما کاملاً از بین نروند |
| فیلر هیالورونیک اسید | چین‌های ناشی از کاهش حجم و برخی خطوط ثابت | خطوطی که با حالت چهره ایجاد می‌شوند، چین و چروک ظریف گسترده، افتادگی آشکار پوست | اثر موقت است؛ خطر نادر اما جدی انسداد عروقی (بسته شدن رگ) وجود دارد |
| لایه‌برداری شیمیایی | خطوط ظریف ناشی از آسیب آفتاب، بافت ناهموار، لک‌ها | خطوط حالتی، چین‌های عمیق، افتادگی پوست | با افزایش عمق، هم اثر و هم مدت بهبودی و خطر بیشتر می‌شود |
| لیزر فرکشنال و بازسازی سطح پوست با لیزر | خطوط ظریف، بافت پوست، آسیب آفتاب | خطوط حالتی، کاهش حجم | در پوست‌های تیره خطر لک بیشتر است |
| رادیوفرکانسی (RF)، میکرونیدلینگ رادیوفرکانسی، اولتراسوند متمرکز | شلی خفیف و بافت پوست | خطوط و چین‌های عمیق | اثر معمولاً ملایم است و از فردی به فرد دیگر فرق می‌کند |
| جراحی (لیفت صورت، جراحی پلک) | افتادگی آشکار پوست و پوست اضافه | کیفیت پوست، خطوط ظریف، خطوط حالتی | خطرات جراحی و دورهٔ بهبودی دارد |
اثر توکسین بوتولینوم نوع A بر چین و چروک صورت در کارآزمایی‌های تصادفی‌سازی‌شدهٔ کنترل‌شدهٔ متعددی بررسی شده است. یک مرور کاکرین که این مطالعات را گرد آورده، گزارش کرده که این اقدام به‌ویژه خطوط میان ابروها را طی 4 هفته کاهش می‌دهد، اما احتمالاً خطر افتادگی پلک را بیشتر می‌کند. همین مرور یادآوری می‌کند که شواهد دربارهٔ نتایج درازمدت تزریق‌های مکرر ناکافی است. برای جزئیات این اقدام می‌توانید مقالهٔ «توکسین بوتولینوم (در زبان عامه بوتاکس)» را ببینید.
فیلرها با حمایت از خط از زیر یا جایگزین کردن حجم از دست رفته عمل می‌کنند. اینکه در چه وضعیتی کدام در نظر گرفته می‌شود در مقالهٔ «توکسین بوتولینوم یا فیلر» و روش تزریق و خطرات فیلر در مقالهٔ «فیلر هیالورونیک اسید» شرح داده شده است. برای روش‌هایی که سطح پوست را نو می‌کنند، می‌توانید به مقاله‌های «لایه‌برداری شیمیایی» و «لیزر فرکشنال» نگاهی بیندازید.
شواهد دربارهٔ اثر گزینه‌هایی مانند مکمل‌های کلاژن، ورزش‌های صورت، ابزارهای ماساژ و دستگاه‌های نوری خانگی بر چین و چروک محدود است. می‌توان آن‌ها را امتحان کرد؛ اما نباید انتظار داشت جای روش‌های بالا را بگیرند.
پس از اقدام: کدام علائم اورژانسی‌اند؟
پس از اقدامات تزریقی، قرمزی خفیف، تورم و کبودی شایع است و بیشتر طی چند روز برطرف می‌شود. اما علائم زیر قابل انتظار نیستند.
در این علائم صبر نکنید
- تاری دید، دوبینی یا از دست رفتن بینایی پس از فیلر: فوراً با 112 (یا شمارهٔ اورژانس محل زندگی خود) تماس بگیرید
- درد شدید و رو به افزایش، سفید شدن پوست یا کبودی توری‌شکل در ناحیهٔ تزریق فیلر یا اطراف آن: بی‌درنگ با پزشکی که تزریق را انجام داده تماس بگیرید و اگر به او دسترسی ندارید به اورژانس مراجعه کنید
- دشواری در بلع، گفتار یا تنفس، ضعف گستردهٔ عضلات پس از توکسین بوتولینوم: به اورژانس مراجعه کنید
- تورم لب، زبان یا گلو، بثورات خارش‌دار گسترده، تنگی نفس: با 112 تماس بگیرید
- قرمزی، گرمی، درد، ترشح یا تبی که طی چند روز در ناحیهٔ درمان بیشتر می‌شود: همان روز به پزشک مراجعه کنید
جزئیات علائم هشدار پس از فیلر در مقالهٔ «پس از فیلر چه زمانی اورژانسی است» آمده است.
چه زمانی باید با پزشک مشورت کنید؟
چین و چروک به‌تنهایی نیازی به مراجعه به پزشک ندارد. اما برخی تغییرات در پوست آسیب‌دیده از آفتاب ممکن است همراه با چین و چروک پدیدار شوند و باید ارزیابی شوند. اگر در نواحی در معرض آفتاب لک‌های ناهموار، پوسته‌دار یا دلمه‌بسته‌ای که برطرف نمی‌شوند، زخمی که بهبود نمی‌یابد یا خونریزی می‌کند، یا خالی که رنگ، شکل یا اندازه‌اش تغییر می‌کند دیدید، به متخصص پوست مراجعه کنید.
اگر به اقدامی فکر می‌کنید، داروهایی که مصرف می‌کنید، تمایل به خونریزی، اقدامات گذشته و وضعیت بارداری و شیردهی خود را به پزشک بگویید. اینکه اقدام را چه کسی و در چه شرایطی انجام می‌دهد به اندازهٔ نتیجه اهمیت دارد؛ در این باره مقالهٔ «چه کسانی مجازند اقدامات پزشکی زیبایی را انجام دهند» می‌تواند راهنما باشد.
انتظار واقعبینانه
- هیچ روشی پیری را متوقف نمی‌کند؛ اقدامات ظاهر را برای مدتی بهتر می‌کنند و اثر بیشتر آن‌ها با گذشت زمان کم می‌شود.
- هیچ روش واحدی به همهٔ انواع چین و چروک پاسخ نمی‌دهد؛ گاهی بیش از یک رویکرد لازم است و گاهی هم انجام ندادن هیچ کاری انتخابی معقول است.
- خطوط عمیق جاافتاده را می‌توان نرم‌تر کرد؛ اغلب نباید انتظار داشت کاملاً پاک شوند.
- یک اقدام واحد ممکن است در دو نفر نتیجهٔ متفاوتی داشته باشد؛ ضخامت پوست، میزان آسیب آفتاب، عادت‌های حالت چهره و سن بر نتیجه اثر می‌گذارند.
- صورتی بی‌حرکت و بی‌حالت هدف نیست؛ هدف اغلب نرم کردن خطوط و در عین حال حفظ حالت طبیعی چهره است.
- با اقداماتی که وعدهٔ تغییر بزرگ در زمان کوتاه می‌دهند، هیچ سخنی از خطر نمی‌گویند یا فراورده‌هایی با ترکیب نامشخص پیشنهاد می‌کنند، با احتیاط برخورد کنید.
پرسش‌هایی که بهتر است از پزشک بپرسید
- کدام نوع چین و چروک در من غالب است: خط حالتی، خط جاافتاده، آسیب آفتاب یا کاهش حجم؟
- روشی که پیشنهاد می‌کنید برای کدام‌یک از این انواع است و بر کدام اثری نخواهد داشت؟
- تغییر واقع‌بینانه‌ای که انتظار دارید چقدر است و چقدر دوام دارد؟
- بدون هیچ اقدامی و فقط با محافظت از آفتاب و کرم، تا کجا می‌توانم پیش بروم؟
- آیا کرمی حاوی رتینوئید برای پوست من مناسب است و چگونه باید شروع کنم؟
- خطرات شایع و خطرات نادر اما جدی این اقدام چیست؟
- اگر پس از اقدام مشکلی پیش آمد، چگونه و در چه ساعاتی می‌توانم با شما تماس بگیرم؟
- آیا در پوست آسیب‌دیده از آفتاب من لک یا خالی هست که جداگانه باید بررسی شود؟
پرسش‌های متداول
آیا کرم‌های ضدچروک واقعاً اثر دارند؟
ترتینوئین که یک رتینوئید نسخه‌ای است، مادهٔ کرمی است که بیشترین مطالعات دربارهٔ آن در خطوط ظریف ناشی از آسیب آفتاب وجود دارد؛ اثر آن ملایم است و طی چند ماه ظاهر می‌شود. برای بیشتر فراورده‌های بدون نسخه شواهد محدودتر است. هیچ کرمی خطوط عمیق یا افتادگی پوست را از بین نمی‌برد.
تفاوت خط حالتی و خط ثابت چیست؟
خطوط حالتی فقط هنگام حرکت صورت پدیدار می‌شوند. اما خطوط ثابت وقتی صورت در حال استراحت است هم دیده می‌شوند. این تفاوت مهم است؛ چون اقداماتی که عضله را شل می‌کنند بیشتر در خطوط حالتی مؤثرند و ممکن است اثرشان در خطوط جاافتاده محدودتر بماند.
آیا ضدآفتاب از چین و چروک پیشگیری می‌کند؟
در یک مطالعهٔ کنترل‌شده نشان داده شده که استفادهٔ منظم روزانه از ضدآفتاب پیشرفت نشانه‌های پیری پوست را کند می‌کند. خطوط عمیق موجود را پاک نمی‌کند؛ به کند شدن پیدایش خطوط تازه کمک می‌کند.
آیا توکسین بوتولینوم برای هر چین و چروکی تزریق می‌شود؟
خیر. توکسین بوتولینوم نوع A در خطوطی که عضلات حالت چهره ایجاد می‌کنند مؤثر است. در چین‌های ناشی از کاهش حجم، افتادگی پوست و آسیب بافتی ناشی از آفتاب، فایدهٔ مورد انتظار را به همراه ندارد.
آیا انجام اقدام در سنین پایین از چین و چروک پیشگیری می‌کند؟
شواهد درازمدت دربارهٔ اینکه تزریق‌های پیش از پیدایش خطوط در آینده از چین و چروک پیشگیری کنند محدود است. اقدام پایهٔ دارای شواهد در هر سنی، محافظت از آفتاب و سیگار نکشیدن است. تصمیم به اقدام باید نه بر اساس سن، بلکه بر اساس یافته‌های معاینه گرفته شود.
آیا فیلر چین و چروک را کاملاً از بین می‌برد؟
فیلر می‌تواند چین‌های ناشی از کاهش حجم و برخی خطوط جاافتاده را به‌طور آشکاری نرم‌تر کند؛ اما اثرش موقت است و در خطوطی که با حالت چهره ایجاد می‌شوند یا چین و چروک ظریف گسترده، گزینهٔ مناسبی نیست.
آیا ورزش‌های صورت یا مکمل کلاژن اثر دارند؟
شواهد دربارهٔ اثر این روش‌ها بر چین و چروک محدود است. می‌توان روش‌های بی‌ضرر را امتحان کرد؛ اما نباید انتظار داشت جای محافظت از آفتاب یا درمان‌های دارای شواهد را بگیرند.
برای چین و چروک چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنم؟
چین و چروک مشکل سلامت نیست؛ مراجعه انتخابی شخصی است. در مقابل، اگر در پوست در معرض آفتاب زخمی که بهبود نمی‌یابد، لک ناهموار دلمه‌بسته یا خالی در حال تغییر دیدید، باید بی‌درنگ به متخصص پوست مراجعه کنید.
منابع
- 11 ways to reduce premature skin aging — American Academy of Dermatology (AAD)
- Sunscreen and prevention of skin aging: a randomized trial (Hughes MC et al.). PMID: 23732711 — Annals of Internal Medicine, 2013
- Retinoids in the treatment of skin aging: an overview of clinical efficacy and safety (Mukherjee S et al.). PMID: 18046911 — Clinical Interventions in Aging, 2006
- Botulinum toxin type A for facial wrinkles (Camargo CP et al.). PMID: 34224576 — Cochrane Database of Systematic Reviews, 2021
- Dermal Fillers (Soft Tissue Fillers) — U.S. Food and Drug Administration (FDA), 2023
- Many ways to firm sagging skin — American Academy of Dermatology (AAD)
هیئت متخصصان پزشکی زیبایی
متن اصلی ترکی این مقاله توسط هیئت متخصصان پزشکی زیبایی Doktorclub بررسی شده است. این صفحه ترجمه‌ای است که با متن اصلی مقایسه شده و هنوز توسط پزشکی فارسی‌زبان بررسی نشده است.
