Bakteriyel vajinozis: tedavi, tekrar ve partner tedavisi

Bakteriyel vajinozis (BV), vajinadaki koruyucu laktobasillerin azalıp başka bakterilerin çoğalmasıyla oluşan ve ince, gri-beyaz, balık kokulu akıntı yapan yaygın bir durumdur. Birinci seçenek tedaviler 7 gün ağızdan metronidazol, 5 gün vajinal metronidazol jel veya 7 gün vajinal klindamisin kremdir (CDC 2021). BV kadınların yarıdan fazlasında bir yıl içinde tekrarlar. Tekrarlayan BV'de, 2025'teki StepUp çalışmasının ardından ABD'de ACOG düzenli erkek partnerin eş zamanlı tedavisini önermeye başladı; CDC ise rutin partner tedavisini hâlâ önermemektedir.

• BV, dünyada üreme çağındaki kadınların %23–29'unu etkiler (WHO, Kasım 2025).
• Tedavi sonrası tekrar sıktır: 7 gün metronidazol alan kadınların %58'inde 12 ay içinde BV geri geldi (J Infect Dis, 2006).
• StepUp çalışmasında (NEJM, 6 Mart 2025) erkek partner de ağızdan metronidazol ve penise sürülen %2 klindamisin kremle tedavi edildiğinde 12 haftada tekrar %35, yalnız kadın tedavi edildiğinde %63 oldu.
• ACOG, 17 Ekim 2025'te ilk kez tekrarlayan BV'de erkek partnerlerin eş zamanlı tedavisini önerdi; New York Eyalet Sağlık Bakanlığı kılavuzu Şubat 2026'da aynı yöne geçti. CDC 2021 kılavuzu hâlâ rutin partner tedavisini önermiyor.
• Belirtisiz BV'de gebelikte tarama önerilmez; belirtili her gebe tedavi edilir (CDC 2021).
• BV cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar ve HIV alma riskini artırır, gebelikte düşük ve erken doğumla ilişkilidir (WHO).

Bakteriyel vajinozis bir "kirlilik" değil, vajina mikrobiyotasındaki denge değişikliğidir: asit üreten Lactobacillus türleri azalır, Gardnerella, Prevotella gibi bakteriler çoğalır ve vajinal pH 4,5'in üzerine çıkar. Yeni veya birden fazla partner ve iç yıkama riski artırır; BV cinsel ilişkisi olmayan kişilerde de görülebilir. Son yıllardaki kanıtlar, özellikle tekrarlayan BV'de cinsel bulaşın rol oynadığını güçlendirdi: 2006 Avustralya çalışmasında düzenli partnerle ilişkinin sürmesi ve kadın partner, tekrarla ilişkili bulundu.

BV çoğu zaman belirti vermez. Belirti olduğunda en tipik olanı, özellikle ilişki ve adet sonrası artan balık benzeri kokudur. Kaşıntı ve yanma BV'de belirgin değildir; baskınsa mantar veya trikomoniyaz düşünülür.

BV, muayenede alınan akıntı örneğiyle teşhis edilir. Klinikte en sık Amsel ölçütleri kullanılır; dört bulgudan en az üçü gerekir (CDC 2021):

• Vajina duvarını kaplayan ince, homojen akıntı
• Mikroskopide "clue cell" (bakteri kaplı epitel hücreleri)
• Vajinal pH >4,5
• Akıntıya potasyum hidroksit damlatıldığında balık kokusu

Laboratuvarda Gram boyamayla Nugent skoru da kullanılır. Yalnız Gardnerella üremesi BV tanısı koydurmaz, çünkü bu bakteri sağlıklı kadınlarda da bulunur. Muayeneden önce iç yıkama yapılmamalıdır; sonucu bozar (bkz. vajinal duş).

Belirtili BV antibiyotikle tedavi edilir; seçim hekim tarafından yapılır.

Metronidazolle alkol konusunda kaynaklar ayrışır: CDC 2021, disülfiram benzeri etkileşim için ikna edici kanıt olmadığını ve alkol kısıtlamasının gereksiz olduğunu yazar; NHS (Aralık 2025) ise tedavi süresince ve bittikten sonra 2 gün alkolden kaçınılmasını önerir. Pratikte ilacın prospektüsüne ve hekimin talimatına uyulmalıdır. Klindamisin krem ve ovül tedavi sırasında ve sonraki birkaç gün lateks prezervatif ve diyaframı zayıflatabilir (CDC).

BV'nin en büyük sorunu tekrardır. Avustralya'da 139 kadının izlendiği 2006 çalışmasında 7 günlük metronidazolden sonra 12 ay içinde %58'inde BV geri geldi; New York kılavuzu, altı ay içinde tekrarın %50'yi aştığını aktarır. Tekrarla ilişkili etkenler daha önce BV geçirmiş olmak, aynı düzenli partnerle ilişkinin sürmesi ve kadın partnerdir; hormonal doğum kontrolü tekrarı azaltıcı yönde ilişkiliydi.

Sık tekrarlayan BV'de CDC 2021 baskılayıcı tedavi seçenekleri tanımlar: tedaviden sonra 3 aydan uzun süre haftada iki kez vajinal metronidazol jel; ağızdan nitroimidazol sonrası 21 gün vajinal borik asit ve ardından 4–6 ay haftada iki kez metronidazol jel; ya da ayda bir ağızdan metronidazol ile flukonazol. NHS, yılda 4'ten fazla BV geçirenlere antibiyotik jel verilebileceğini belirtir. Baskılayıcı tedavinin yararı ilaç bırakıldıktan sonra sürmeyebilir.

Probiyotikler için kanıt karışıktır. Araştırma ürünü olan vajinal L. crispatus (Lactin-V) 2020'de yayımlanan randomize çalışmada tekrarı azalttı, ancak bu sonuç eczanede satılan ağızdan probiyotiklere genellenemez.

Tekrarlayan BV'de düzenli erkek partnerin tedavisi artık önerilen bir seçenektir; bu 2025'te değişti. Avustralya'da yürütülen StepUp çalışmasında (Vodstrcil ve ark., NEJM 2025;392:947–957) tek eşli 164 çift randomize edildi. Partner tedavisi grubunda erkekler 7 gün ağızdan metronidazol aldı ve 7 gün boyunca günde iki kez penis derisine %2 klindamisin krem sürdü. 12 hafta içinde BV tekrarı partneri tedavi edilen kadınlarda %35, yalnız kendisi tedavi edilen kadınlarda %63 oldu (risk oranı 0,37). Yalnız kadını tedavi etmenin açıkça daha kötü olduğu görüldüğünden bağımsız izleme kurulu çalışmayı erken durdurdu. Erkeklerde en sık yan etkiler bulantı, baş ağrısı ve metal tadıydı.

Önceki çalışmalarda yalnız ağızdan antibiyotik verilmişti ve yarar görülmemişti; CDC 2021 bu nedenle rutin partner tedavisini önermez ve henüz güncellenmemiştir. ACOG ise Ekim 2025'te tekrarlayan, belirtili BV'si olan hastaların erkek partnerlerine ağızdan ve topikal ilaç kombinasyonunu önerdi; ilk BV atağında ve kadın partnerli ilişkilerde ortak karar önerdi. Tek eşli olmayan ilişkiler ve kadın partnerler için kanıt henüz yetersizdir. Kadın partnerde belirti varsa kendisi de değerlendirilir (NHS).

Belirtili BV'si olan her gebe tedavi edilir; ağızdan veya vajinal metronidazol ya da klindamisin kullanılabilir, tinidazolden kaçınılır ve seknidazol için gebelik verisi yetersizdir (CDC 2021). Belirtisiz gebelerde rutin BV taraması önerilmez. Rahim içi araç (spiral) kullananlarda BV daha sık bildirilir; tekrarlayan olguda yöntem hekimle konuşulabilir (bkz. spiral ve cinsel sağlık).

• İlaçlar (TİTCK Ruhsatlı Ürünler Listesi, 25 Eylül 2026): Ağızdan metronidazol (ör. Flagyl, Nidazol), vajinal %2 klindamisin krem (Cleocin vajinal krem), seknidazol (Flagentyl, Secnidox, Tusek), tinidazol (Monidazol) ve metronidazol vajinal ovül (Nivazol) ruhsatlıdır. %0,75 metronidazol vajinal jel listede bulunamadı. Ruhsat, ürünün piyasada olduğunu garanti etmez.
• Yaygın ama kılavuz dışı ürünler: Türkiye'de metronidazol + mikonazol (± lidokain), tinidazol + tiokonazol içeren kombine ovüller ve ornidazol yaygın olarak ruhsatlıdır. Bunlar CDC 2021'in önerilen veya alternatif BV rejimleri arasında yer almaz; seçim hekim tarafından yapılmalıdır.
• Partner tedavisi: Türkiye'de BV'de partner tedavisini düzenleyen ulusal bir kılavuz veya TJOD önerisi bulunamadı. Penise klindamisin krem uygulamasına dayalı rejim, kadın için ruhsatlı vajinal ürünün erkekte endikasyon dışı kullanımı anlamına gelir; karar hekime aittir.
• Nereye başvurulur? Aile hekimi veya Kadın Hastalıkları ve Doğum polikliniği. Erkek partner için Üroloji veya Enfeksiyon Hastalıkları polikliniği.

• Ateş, alt karın ağrısı, ilişkide derin ağrı veya adet dışı kanama: pelvik inflamatuvar hastalık olasılığı, aynı gün değerlendirme.
• Gebelikte su gelmesi, düzenli kasılma, kanama veya ateş: doğumhane ya da acil servis.
• Metronidazol kullanırken yüzde-dudakta şişlik, nefes darlığı, yaygın döküntü: 112.

• 6 Mart 2025: NEJM'de StepUp çalışması yayımlandı; erkek partner tedavisi 12 haftada tekrarı %63'ten %35'e indirdi.
• 17 Ekim 2025: ACOG, tekrarlayan BV'de erkek partnerin eş zamanlı tedavisini ilk kez önerdi.
• 21 Kasım 2025: WHO BV bilgi notunu güncelledi (%23–29 sıklık).
• 19 Şubat 2026: New York Eyalet Sağlık Bakanlığı, BV'de erkek partner tedavisi kılavuzunu yayımladı.
• Ekim 2026: CDC 2021 kılavuzundaki "rutin partner tedavisi önerilmez" ifadesi henüz değişmedi.