Crohn ve ülseratif kolitte beslenme: alevlenmede ve sakin dönemde ne yenir?

Temel ilkeler

• Dengeli ve çeşitli beslenin: Farklı besin gruplarından yeterli enerji ve protein almaya çalışın.
• Geniş yasak listelerinden kaçının: Sağlık ekibinize danışmadan beslenmenizde büyük değişiklikler yapmayın. Gereksiz kısıtlama yetersiz beslenmeye yol açabilir.
• Besin günlüğü tutun: Ne yediğinizi, yakınmalarınızı, ilaç değişikliklerini ve stresi not edin; bunu kontrole götürün.
• Size dokunan yiyeceği tek tek belirleyin: Bazı yiyecekler yalnız atakta, bazıları her zaman yakınma yapabilir. Yalnız size dokunduğunu fark ettiğiniz yiyecekleri azaltın.
• Bol sıvı için: Özellikle ishal varken sıvı kaybına dikkat edin.
• Diyetisyenle çalışın: Tedavi ekibiniz sizi bir diyetisyene yönlendirebilir. Kilo kaybediyorsanız ya da iştahınız azaldıysa bunu mutlaka söyleyin.
• Vitamin ve mineraller: Bu hastalıklarda vitamin ve mineral eksiklikleri, kansızlık (anemi) ve kemik erimesi görülebilir; B12 vitamini, kalsiyum ve D vitamini öne çıkar. Takviye gerekip gerekmediğine ve nasıl alınacağına hekiminiz karar verir; kendi başınıza takviye başlamayın.
• Özel diyetler: Belirli bir özel diyetin bu hastalıklara iyi geldiğine dair açık kanıt yoktur. Kendi başınıza katı bir diyete başlamayın.
• Sigara içmeyin; ibuprofen gibi ağrı kesicileri hekim önermedikçe kullanmayın, atakları tetikleyebilir.

Türk sofrasında nasıl uygulanır?

Sakin dönemde amaç, size dokunmayan yiyeceklerle dengeli ve çeşitli bir sofradır. Türk mutfağından örnekler:

• Kahvaltı: yumurta, peynir, zeytin, domates, salatalık, ekmek; yulaf lapası ya da menemen.
• Çorba: mercimek, sebze ya da yayla çorbası.
• Ana yemek: fırında tavuk, köfte ya da balık; zeytinyağlı sebze yemekleri; size dokunmuyorsa kuru baklagil.
• Tahıl: bulgur ya da pirinç pilavı, makarna.
• Meyve ve sebze: size dokunmadığı ölçüde çeşit çeşit. Çeşitli ve sağlıklı yiyecekler bağırsaktaki yararlı bakterileri destekleyebilir.
• Yoğurt, ayran ve peynir: süt ürünleri size dokunmuyorsa kalsiyum almanın kolay bir yoludur.

Alevlenme döneminde:

• İştahınız azalabilir. Az da olsa düzenli yemeye çalışın; kilo kaybediyorsanız ekibinize söyleyin.
• İshal varken sıvıyı artırın: su ve çorba.
• Beslenmenizde bir değişiklik gerekip gerekmediğine ve hangi yiyecekleri ne kadar süreyle azaltacağınıza tedavi ekibiniz karar verir.
• Yakınmanızı artırdığını düşündüğünüz yiyecekleri günlüğünüze yazın; atak geçince bunları ekibinizle birlikte gözden geçirin.

Neyi neyle değiştirebilirsiniz?

• Bir besin grubunu kendi başınıza tamamen kesmek yerine: yakınmayı günlüğe yazıp ekibinizle konuşmak.
• Kendi başınıza vitamin ya da bitkisel ürün başlamak yerine: kan testlerinize göre hekiminizin önerisi.
• Ağrıda ibuprofen gibi ilaçlar yerine: hekiminizin önerdiği parasetamol gibi bir ağrı kesici.
• Alkol yerine: su. Alkol sindirim sistemini tahriş edebilir.
• Hep aynı birkaç yiyecekten oluşan tek düze sofra yerine: size dokunmayan farklı sebze, meyve ve tahıllar.
• Süt ürünlerini bırakmak zorunda kalırsanız: kalsiyum ve D vitamini açığını önlemek için diyetisyeninizle plan yapın.
• Paketli atıştırmalıklar yerine: meyve, yoğurt ya da evde hazırlanmış sağlıklı ara öğünler.

Özel durumlar

• Bağırsakta darlık (striktür): Crohn hastalığında bağırsağın bir bölümü daralabilir; bu da yiyeceklerin geçişini zorlaştırabilir ya da tıkanmaya yol açabilir. Darlık varsa hangi yiyecekleri, ne kadar ve ne kadar süreyle azaltmanız gerektiğini hekiminiz ve diyetisyeniniz belirler. Kendi başınıza geniş kısıtlamalar yapmayın.
• Tam sıvı beslenme (enteral beslenme): Bazı kişilere, özellikle çocuklara ya da steroid kullanamayanlara, ilaç yerine özel bir sıvı diyet önerilebilir. Bu yalnız tedavi ekibinizin kararı ve izlemiyle yapılır.
• Bağırsağı dinlendirme: Hastanede yatan bazı hastalarda bağırsak birkaç günden birkaç haftaya kadar dinlendirilebilir. Bu sürede yalnız belirli sıvılar, besin içeren sıvılar ya da beslenme tüpü ve damardan beslenme kullanılabilir. Evde normal beslenmeye ne zaman ve nasıl döneceğinizi ekibinize sorun.
• Çocuklar: Yetersiz beslenme büyümeyi ve ergenliği geciktirebilir; kilo ve boy düzenli izlenmelidir.
• Gebelik planı: Bebek sahibi olmak istiyorsanız önce uzmanınızla konuşun; bazı ilaçların değişmesi gerekebilir.

Bağlantılı sayfalar