Gerucht: „Natuurlijke en plantaardige behandelingen hebben geen bijwerkingen” — Wat zegt de wetenschap?

Kort antwoord: natuurlijk is een marketingwoord, geen veiligheidscertificaat. Ook planten bestaan uit chemische stoffen, en een deel daarvan kan op de huid allergie, irritatie of samen met zonlicht brandwonden veroorzaken. Bij producten die met een injectie worden toegediend, biedt de bewering dat ze natuurlijk zijn geen enkele garantie; wat hier telt, zijn de registratie van het product, de herkomst ervan en wie de behandeling uitvoert.

Waar komt dit gerucht vandaan?

Het woord natuurlijk doet ons denken aan iets schoons, zachts en onschadelijks. Dat de bijwerkingen van synthetische geneesmiddelen uitgebreid in bijsluiters staan, terwijl plantaardige producten vaak geen zulke waarschuwing hebben, versterkt dat beeld. Dat er geen waarschuwing op de verpakking van een product staat, betekent echter niet dat er geen risico is, maar vaak dat dat risico niet systematisch is onderzocht.

Kunnen plantenextracten allergie veroorzaken?

Ja. In de dermatologische literatuur is gemeld dat veel plantenextracten die in cosmetica worden gebruikt, allergisch contacteczeem kunnen veroorzaken, dat wil zeggen een jeukend, rood, soms vochtig eczeem op de plek van contact. Planten uit de composietenfamilie, tea-tree-olie, munt, lavendel en henna zijn voorbeelden die in dit verband vaak worden genoemd. Soms komt het probleem niet door het plantenextract zelf, maar door een geurstof, conserveermiddel of kleurstof die aan het product is toegevoegd.

Etherische oliën vragen bijzondere aandacht. In een wetenschappelijk overzicht werd gemeld dat bijna tachtig etherische oliën allergie veroorzaakten; de meeste reacties ontstonden doordat pure oliën of producten met een hoge concentratie rechtstreeks op de huid werden aangebracht. Sommige etherische oliën kunnen allergener worden naarmate ze met lucht in aanraking komen en ouder worden.

Voor verschijnselen van allergie en wat te doen bij een ernstige reactie kunt u ons artikel “Allergische reactie bij esthetische behandelingen” lezen.

Sommige planten kunnen samen met zonlicht brandwonden en vlekken veroorzaken

Stoffen die furocoumarinen (psoralenen) heten en in sommige planten voorkomen, veroorzaken na contact met de huid een op een brandwond lijkende reactie als ze met zonlicht samenkomen. Dit heet fytofotodermatitis. Citrusvruchten zoals citroen en limoen, vijgenbladeren en sommige planten uit de schermbloemenfamilie zijn met dit soort reacties in verband gebracht.

De reactie kan beginnen met roodheid, een branderig gevoel en blaarvorming; bij het genezen kan ze bruine vlekken achterlaten die weken, soms maanden aanhouden. Thuisbehandelingen zoals vlekken lichter maken met citroen kunnen daardoor juist het omgekeerde effect hebben. Voor pigmentvlekken beschrijft ons artikel “Pigmentvlekken en melasma” veiligere benaderingen.

Zijn natuurlijke producten ook na esthetische behandelingen veilig?

Na behandelingen zoals laser, chemische peeling of microneedling is de huidbarrière tijdelijk verzwakt. In die periode worden stoffen die op de huid worden aangebracht makkelijker opgenomen en kan het risico op irritatie, allergie of infectie toenemen. Zelfgemaakte maskers, honing, yoghurt, azijn, citroen of mengsels met etherische oliën kunnen daarom in de periode na de behandeling problemen geven. Tijdens het herstel is het veiliger alleen de producten te gebruiken die uw arts adviseert.

Is de samenstelling van plantaardige producten altijd bekend?

Niet altijd. De concentratie van een extract uit dezelfde plant kan verschillen, afhankelijk van de teelt- en verwerkingsomstandigheden. In producten met zwak toezicht kunnen ook stoffen die niet op het etiket staan, zware metalen of besmetting met ziekteverwekkers voorkomen. Producten waarvan de kwaliteit te volgen is en die geregistreerd of aangemeld zijn, verkleinen dat risico, maar maken het niet nul.

Bestaan plantaardige filler en plantaardige botox?

Geen enkel product dat met een injectie onder de huid wordt toegediend, kan als natuurlijk worden beschouwd. De huid is de belangrijkste barrière van het lichaam tegen ziekteverwekkers en vreemde stoffen; als die barrière met een naald wordt doorbroken, worden de steriliteit van het product, de samenstelling en hoe het zich in het lichaam gedraagt doorslaggevend. Injecties zijn daarom medische ingrepen die moeten worden uitgevoerd met producten die streng zijn gecontroleerd, en door een arts.

Uitdrukkingen als plantaardige filler, natuurlijke botox of plantaardige verjonging zonder naald zijn meestal marketingtaal. De samenstelling van producten die onder zulke namen worden verkocht, kan onduidelijk zijn; soms wordt een niet-geregistreerd of nagemaakt injectieproduct als natuurlijk aangeboden. De Amerikaanse Food and Drug Administration (FDA) waarschuwt dat fillerproducten die rechtstreeks aan het publiek of via internet worden verkocht, nagemaakt, verontreinigd of niet goedgekeurd kunnen zijn. Meer informatie vindt u in ons artikel “Namaakproducten en illegale behandelingen”.

Moeten natuurlijke producten dan helemaal niet worden gebruikt?

Dit artikel zegt niet dat natuurlijke producten slecht zijn. Veel stoffen van plantaardige oorsprong zitten in goed onderzochte cosmetica en geneesmiddelen die veilig worden gebruikt. Waar het om gaat, is dat natuurlijk en veilig niet als hetzelfde worden beschouwd. Zoals elk product moeten ook plantaardige producten worden beoordeeld op hun samenstelling, concentratie, manier van gebruik en de huid van de persoon.

• Lees het etiket voordat u een nieuw product op uw gezicht aanbrengt; noteer planten of geurstoffen waarop u eerder hebt gereageerd.
• Breng pure etherische oliën niet rechtstreeks op de huid aan.
• Wees voorzichtig als u na producten met citrus- of plantenextracten de zon in gaat; bescherm u tegen de zon.
• Stop met het product bij roodheid, jeuk of een branderig gevoel en spoel het gebied af met water zonder zeep; ga naar een arts als het niet overgaat.
• Bij terugkerende reacties kan een dermatoloog met een plakproef naar de verantwoordelijke stof zoeken.
• Vertel uw arts vóór een esthetische behandeling ook welke plantaardige producten en supplementen u gebruikt; sommige kunnen de neiging tot blauwe plekken vergroten.

Conclusie

De bewering dat natuurlijke en plantaardige behandelingen geen bijwerkingen hebben, is wetenschappelijk niet juist. Ook planten kunnen allergie, irritatie en reacties met zonlicht veroorzaken, en geen enkel product dat met een injectie wordt toegediend, kan als natuurlijk worden beschouwd. Wat de veiligheid bepaalt, is niet het woord op het etiket, maar of de samenstelling bekend is, waar het product vandaan komt en wie de behandeling uitvoert. De wetenschappelijke kennis op dit gebied is voor veel plantenextracten nog beperkt; raadpleeg uw arts als u twijfelt.