Gids voor zonnebrandmiddelen: hoe kiest u er een, hoeveel brengt u aan en hoe vaak smeert u opnieuw?

Waarom is een zonnebrandmiddel belangrijk?

De ultraviolette (uv-)straling van de zon draagt bij aan zonnebrand, vlekvorming, vroegtijdige huidveroudering en huidkanker. Dermatologische organisaties beschrijven een zonnebrandmiddel niet als een oplossing op zichzelf, maar als een maatregel die samen met schaduw en kleding wordt gebruikt. Het effect van regelmatig gebruik op huidveroudering en de situatie in de wintermaanden hebben we behandeld in ons artikel “Gerucht: In de winter en bij bewolking is zonnebrandcrème niet nodig — Wat zegt de wetenschap?”; deze gids richt zich op de details van keuze en gebruik.

De maten in dit artikel zijn overgenomen uit de adviezen voor het publiek van organisaties zoals de American Academy of Dermatology (AAD), de Amerikaanse geneesmiddelen- en voedselautoriteit (FDA) en de Britse nationale gezondheidsdienst (NHS).

Hoe kiest u een zonnebrandmiddel? Het etiket lezen

De AAD en de NHS raden producten met een beschermingsfactor van minstens 30 aan; op de pagina van de FDA voor het publiek wordt als ondergrens minstens 15 genoemd. Volgens de AAD houdt een product met beschermingsfactor 30, in de juiste hoeveelheid aangebracht, ongeveer 97 procent van de UVB-straling tegen; hogere getallen houden iets meer tegen, maar geen enkel product stopt alle straling. Een hoge beschermingsfactor betekent niet dat u langer in de zon kunt blijven of dat u het product minder vaak opnieuw hoeft aan te brengen.

De UVA-bescherming wordt per land op een andere manier aangegeven: in sommige landen wordt de term 'breedspectrum' gebruikt, in andere een sterrenwaardering of het UVA-symbool in een cirkel. Twijfelt u, dan kunt u het uw apotheker of uw arts vragen.

Volgens de FDA moeten producten met de aanduiding 'waterbestendig' worden getest en moet op het etiket staan of de werking 40 of 80 minuten aanhoudt. Gaat u zwemmen of zweten, dan is het zinvol zo'n product te kiezen; toch moet het product opnieuw worden aangebracht nadat u uit het water bent gekomen en u hebt afgedroogd.

Mineraal filter of chemisch filter?

Zonnebrandmiddelen worden naar de filters die ze bevatten ruwweg in twee groepen verdeeld. Producten met minerale (fysische of anorganische) filters bevatten zinkoxide, titaniumdioxide of beide. Producten met chemische (organische) filters bevatten deze twee niet; ze gebruiken andere werkzame stoffen, zoals avobenzon en octocryleen. Er zijn ook producten die beide groepen combineren.

Volgens de AAD vormen beide groepen op de huid een beschermende laag die uv-straling absorbeert; minerale filters weerkaatsen daarnaast een deel van de straling. Het verschil is dus minder scherp dan vaak wordt verteld. Dermatologische bronnen vermelden dat producten met minerale filters bij een gevoelige huid en bij jonge kinderen minder kunnen irriteren. Minerale filters kunnen een witte waas op de huid achterlaten; producten met chemische filters kunnen bij sommige mensen prikken of irritatie geven.

Op de vraag welke groep 'beter' is, bestaat geen antwoord dat voor iedereen geldt. Wat de bescherming bepaalt, is dat het product breedspectrum is, in voldoende hoeveelheid wordt aangebracht en opnieuw wordt aangebracht. Het product dat u regelmatig kunt gebruiken en dat uw huid niet hindert, is het product dat bij u past.

Getinte zonnebrandmiddelen: zichtbaar licht en melasma

Zonlicht bestaat niet alleen uit ultraviolette straling; ook het licht dat we met het oog zien, kan de huid beïnvloeden. Volgens een dermatologisch literatuuroverzicht over dit onderwerp kan zichtbaar licht bij mensen met een donkere huid pigmentatie veroorzaken, en bieden breedspectrum zonnebrandmiddelen, hoewel ze tegen ultraviolette straling beschermen, onvoldoende bescherming tegen zichtbaar licht. Hetzelfde overzicht vermeldt dat een product op de huid zichtbaar moet zijn om tegen zichtbaar licht te kunnen beschermen: minerale filters die in de vorm van zeer kleine deeltjes worden gebruikt om geen witte waas achter te laten, bieden deze bescherming niet.

Getinte zonnebrandmiddelen bieden dankzij ijzeroxiden en titaniumdioxide in pigmentvorm ook bescherming tegen zichtbaar licht. Volgens het overzicht en de AAD kunnen deze producten nuttig zijn bij aandoeningen zoals melasma en vlekvorming na een ontsteking. Er zijn hier twee aandachtspunten: niet elk getint product biedt hetzelfde niveau van bescherming, en er bestaat hiervoor geen standaardmaat, vergelijkbaar met de beschermingsfactor, die de gebruiker op het etiket kan nakijken. Hebt u aanleg voor vlekken, dan kunt u deze optie aan uw arts voorleggen. De details staan in onze artikelen “Pigmentvlekken en melasma” en “Laser, IPL en chemische peeling bij een donkere en getinte huid”.

Hoeveel zonnebrandmiddel moet u aanbrengen?

De bescherming op het etiket wordt gemeten door het product in het laboratorium in een bepaalde dikte aan te brengen. Volgens de AAD smeren veel mensen slechts 20 tot 50 procent van de hoeveelheid die nodig is om de bescherming van het etiket te bereiken.

• Het hele lichaam: de AAD en de FDA melden dat voor het bedekken van de onbedekte huid van een volwassene ongeveer 1 ounce product nodig is (ruwweg 30 milliliter, een vol borrelglaasje). De NHS beschrijft dezelfde hoeveelheid als ongeveer 6 tot 8 theelepels. Hoe groter de lichaamsmaat, hoe meer er nodig is.
• Het gezicht: de AAD raadt voor het gezicht minstens 1 theelepel product aan; dat komt ruwweg overeen met product dat over de lengte van de wijs- en de middelvinger wordt uitgeknepen.
• Het moment: de AAD en de FDA raden aan het product ongeveer 15 minuten voordat u naar buiten gaat aan te brengen. De NHS raadt aan om, als u lang in de zon zult zijn, twee keer te smeren: 30 minuten voordat u naar buiten gaat en vlak voordat u gaat.
• De lippen: de AAD raadt voor de lippen een lippenbalsem met een beschermingsfactor van minstens 30 aan.

Hoe vaak moet u opnieuw smeren?

De AAD, de FDA en de NHS zijn het op dit punt eens: buiten moet een zonnebrandmiddel ongeveer om de twee uur opnieuw worden aangebracht, en daarnaast na zwemmen, zweten en afdrogen met een handdoek. Dat geldt ook voor waterbestendige producten. Een product dat 's ochtends één keer is aangebracht, geeft op een dag die u buiten doorbrengt 's middags niet meer dezelfde bescherming.

Voor iemand die het grootste deel van de dag binnen doorbrengt, kan de behoefte aan opnieuw smeren anders zijn. De adviezen van de organisaties zijn geschreven voor blootstelling buiten; werken bij een raam, in de middagpauze naar buiten gaan of een aandoening zoals melasma kan het plan veranderen. U kunt met uw arts bespreken welke routine bij u past.

Veelgemaakte fouten

• Te weinig smeren: een veelvoorkomende fout die de bescherming duidelijk vermindert.
• Niet opnieuw smeren: de AAD meldt dat mensen die door de zon verbranden het product meestal niet opnieuw hebben aangebracht, te weinig hebben gesmeerd of een product hebben gebruikt waarvan de datum is verstreken.
• Sommige plekken overslaan: de oren, de hals, de nek, de voetruggen, de handen en de hoofdhuid waar het haar dun is, worden vaak vergeten.
• Alleen vertrouwen op de bescherming in een make-upproduct: foundation of dagcrème geeft mogelijk niet de bescherming van het etiket als zij niet in de hoeveelheid wordt aangebracht die voor een zonnebrandmiddel wordt aangeraden.
• Een product gebruiken waarvan de datum is verstreken of dat in de warmte heeft gelegen: de AAD en de FDA raden aan een product zonder datum niet meer te gebruiken drie jaar na aankoop, en een product waarvan de kleur of de consistentie is veranderd weg te gooien. In sommige landen staat op de verpakking een symbool dat de gebruikstermijn na opening aangeeft.
• Een spray in de lucht spuiten en doorlopen: de AAD raadt aan de spray te spuiten tot de huid glanst en hem daarna met de hand uit te smeren. De FDA vermeldt dat sprays niet rechtstreeks in het gezicht moeten worden gespoten en, omdat ze brandbaar kunnen zijn, niet in de buurt van open vuur moeten worden gebruikt.

Schaduw, hoed en kleding: crème alleen is niet genoeg

Geen enkel zonnebrandmiddel houdt alle straling tegen. Daarom raden de organisaties de volgende maatregelen aan, samen met een zonnebrandmiddel.

• In de schaduw blijven op de uren waarop de zon hoog staat. De AAD en de FDA geven hiervoor ruwweg 10.00–14.00 uur; de NHS noemt voor het Verenigd Koninkrijk 11.00–15.00 uur. De uren verschillen naargelang de plaats waar u bent en het seizoen. De praktische maat van de AAD is: zoek de schaduw op als uw schaduw korter is dan uw lengte.
• Een hoed met brede rand en dichtgeweven kleding met lange mouwen. Op sommige kleding staat een etiket dat het niveau van uv-bescherming aangeeft.
• Een zonnebril met uv-bescherming.
• Extra zorg in de buurt van oppervlakken die licht weerkaatsen, zoals water, sneeuw en zand.
• De zonnebank vermijden.

Zonnebrandmiddel na laser, peeling en andere behandelingen

Na behandelingen zoals laser, intens licht, chemische peeling en microneedling is de huid een tijd gevoeliger voor de zon; onbeschermde zon kan het risico op vlekken vergroten. De AAD raadt aan een met laser behandelde huid tegen de zon te beschermen tot zij is genezen, en ook vóór de behandeling bruin worden te vermijden.

In de dagen direct na de behandeling kan het huidoppervlak echter open of geïrriteerd zijn, en niet elk product is geschikt voor deze periode. De arts die de behandeling uitvoert, beslist wanneer met een zonnebrandmiddel wordt begonnen, welk soort product wordt gebruikt en of u het de eerste dagen alleen bij schaduw en een hoed houdt. De schriftelijke instructie die u krijgt, gaat voor op de algemene informatie in deze gids. Voor de algemene principes kunt u ons artikel “Nazorg na medisch-esthetische behandelingen” lezen, en wie een behandeling van vlekken overweegt ons artikel “Pigmentlasers”.

Ook producten met retinoïden kunnen de huid gevoeliger maken voor de zon; voor wie deze producten gebruikt, is zonbescherming overdag extra belangrijk. De details staan in ons artikel “Gids voor retinoïden”.

Baby's, kinderen en zwangerschap

De AAD, de FDA en de NHS raden aan baby's jonger dan zes maanden uit direct zonlicht te houden en met schaduw en kleding te beschermen. De FDA raadt het gebruik van een zonnebrandmiddel in deze leeftijdsgroep niet aan en vraagt vóór gebruik een arts te raadplegen; de AAD vermeldt dat, als schaduw en kleding niet mogelijk zijn, een kleine hoeveelheid van een product, bij voorkeur met minerale filters, kan worden gebruikt. Neem de beslissing voor uw baby samen met uw kinderarts.

Bij kinderen ouder dan zes maanden raden de organisaties naast schaduw en kleding een breedspectrum, waterbestendig zonnebrandmiddel aan; de AAD vermeldt dat producten met minerale filters bij kinderen de gevoelige huid minder kunnen irriteren.

Tijdens de zwangerschap is zonbescherming belangrijk, vooral vanwege melasma, dat in deze periode vaak voorkomt. Hebt u vragen over welk product u tijdens de zwangerschap gebruikt, raadpleeg dan de arts die uw zwangerschap volgt of een dermatoloog. Voor huidverzorging en behandelingen tijdens de zwangerschap kunt u ons artikel “Medische esthetiek tijdens zwangerschap en borstvoeding” lezen.

Zijn de filters in zonnebrandmiddelen veilig?

De laatste jaren hebben onderzoeken die laten zien dat sommige chemische filters via de huid worden opgenomen en in het bloed terechtkomen, bij het publiek ongerustheid gewekt. In een gerandomiseerd onderzoek dat onderzoekers van de FDA in 2020 publiceerden, werden bij 48 gezonde vrijwilligers alle zes de chemische filters in het bloed aangetroffen boven de drempel die de FDA heeft vastgesteld om aanvullend veiligheidsonderzoek te vragen. Het onderzoek werd uitgevoerd onder omstandigheden van intensief gebruik, waarbij het product enkele keren per dag op een groot deel van het lichaam werd aangebracht.

Het is nodig goed te lezen wat deze bevinding betekent. Dat een stof in het bloed komt, betekent niet dat zij schadelijk is; het laat alleen zien dat de veiligheid nader moet worden onderzocht. De auteurs van het onderzoek hebben uitdrukkelijk vermeld dat de resultaten niet aantonen dat mensen het gebruik van zonnebrandmiddelen moeten vermijden. Volgens de AAD zegt ook de FDA niet dat deze stoffen onveilig zijn en raadt zij niet aan het gebruik te staken; zij vraagt de fabrikanten om aanvullende gegevens.

De schade van de zon aan de huid is goed gedocumenteerd; naar de veiligheid van sommige filters op lange termijn loopt het onderzoek nog. Stoort deze onzekerheid u, dan kunt u in plaats van met een zonnebrandmiddel te stoppen de voorkeur geven aan producten met minerale filters en meer gewicht leggen op schaduw en kleding. Krijgt u van een product roodheid, jeuk of uitslag, stop dan met het gebruik en ga naar uw arts.