Het risico op complicaties verkleinen: 15 voorzorgen vóór, tijdens en na een esthetische behandeling

Kan het risico op complicaties echt worden verkleind?

Ja, maar het kan niet helemaal worden weggenomen. Bij behandelingen zoals botulinetoxine, filler, laser of peeling zijn de meeste bijwerkingen licht en tijdelijk; beelden zoals vaatafsluiting, een ernstige infectie of een ernstige allergie zijn zeldzaam. Consensusrapporten van deskundigen benadrukken voor het verkleinen van het risico de juiste selectie van patiënten, geïnformeerde toestemming, goede voorbereiding, een zorgvuldige toedieningstechniek en het herkennen van waarschuwingssignalen door zowel de arts als de patiënt.

Het technische deel is de verantwoordelijkheid van de arts. Maar ook de stappen die u zelf in de hand hebt, zijn niet gering: wie en welke plek u kiest, wat u de arts vertelt, welke vragen u stelt en hoe u zich na de behandeling gedraagt, kunnen het resultaat direct beïnvloeden. De 15 voorzorgen hieronder vatten deze stappen op volgorde samen.

Wat moet ik vóór de behandeling doen? (Voorzorg 1–7)

1. Kies de juiste arts en een erkende zorginstelling. Ga na wie de behandeling uitvoert, welke opleiding en ervaring die persoon hierin heeft en of de instelling als zorginstelling erkend is. Blijf weg van plaatsen die geen zorginstelling zijn, zoals een woning, een salon of een hotelkamer. Voor een uitgebreide controle kunt u ons artikel “Veiligheidschecklist in 10 punten voor het kiezen van een kliniek en arts voor medische esthetiek” gebruiken.
2. Vraag om een persoonlijk onderzoek. Een beslissing over een behandeling op basis van een foto, een bericht of via sociale media is niet veilig. Bij het onderzoek worden uw huid, uw gezichtsbouw en uw verwachting beoordeeld; er kan ook worden gezegd dat de behandeling niet geschikt voor u is.
3. Vertel volledig en eerlijk over uw gezondheid. Noem alle geneesmiddelen die u gebruikt (ook bloedverdunners), kruidenproducten en supplementen, allergieën voor geneesmiddelen en plaatselijke verdovingsmiddelen, een ernstige allergie voor bijen- of wespensteken, het gebruik van een acnemiddel via de mond (isotretinoïne), zwangerschap, een zwangerschapswens of borstvoeding, eerdere koortslippen, een neiging tot littekenvorming of wildvlees (keloïd, een verheven litteken), aandoeningen van het afweersysteem en eerdere fillerbehandelingen (wanneer, waar en, als u het weet, welk type). Voor de periode van zwangerschap en borstvoeding kunt u het artikel “Medische esthetiek tijdens zwangerschap en borstvoeding” lezen.
4. Zorg dat u het gebruikte product kent. Vraag naar de werkzame stof van het product (bijvoorbeeld hyaluronzuur), of het geregistreerd is en of het via een traceerbare bron is verkregen. Over de risico's van producten die via internet worden verkocht, van onduidelijke herkomst of erg goedkoop zijn, kunt u ons artikel “Namaakproducten en illegale behandelingen” lezen.
5. Lees het formulier voor geïnformeerde toestemming echt en vraag hoe complicaties worden aangepakt. Informeer naar mogelijke bijwerkingen, zeldzame maar ernstige risico's en alternatieven. Vraag duidelijk wat er gebeurt als er een probleem is: zijn bij hyaluronzuurfiller het enzym hyaluronidase en mogelijkheden voor spoedeisend ingrijpen in de instelling aanwezig, en wie bereikt u buiten kantooruren?
6. Zorg voor een realistische verwachting. Bespreek welk resultaat mogelijk is, hoe lang het aanhoudt en wat niet kan. Meer product of vaker behandelen betekent niet altijd een beter resultaat; te hoge verwachtingen kunnen leiden tot meer behandelingen dan nodig en daarmee tot meer risico.
7. Kies het juiste moment. Plan de behandeling niet vlak vóór een belangrijke gebeurtenis zoals een bruiloft, een presentatie of een vakantie; geef zwelling en blauwe plekken de tijd. Vertel het uw arts als er een zonvakantie, een ziekte met koorts, actieve puistjes of een koortslip in het behandelgebied of een binnenkort geplande andere medische ingreep is; uitstel kan nodig zijn.

Stop niet op eigen beslissing met een bloedverdunner of ander geneesmiddel op recept voor de behandeling. Elke verandering in uw geneesmiddelen moet worden gepland samen met de arts die het geneesmiddel heeft voorgeschreven. Overleg ook vooraf over supplementen die het risico op blauwe plekken kunnen vergroten.

Waar moet ik tijdens de behandeling op letten? (Voorzorg 8–11)

1. Laat de productgegevens vastleggen. Op de verpakking van veel injectieproducten zit een etiket met het productienummer (lot). Vraag om de naam van het product, de werkzame stof, het lotnummer en de datum van toediening in uw dossier op te nemen en u schriftelijk mee te geven. Krijgt u jaren later een probleem, dan maakt deze informatie het werk van uw arts veel makkelijker.
2. Begin schoon. Kom zo mogelijk zonder make-up naar de behandeling. U kunt zien dat de huid vóór de behandeling wordt gereinigd en gedesinfecteerd en dat materiaal voor eenmalig gebruik in uw bijzijn wordt geopend.
3. Voelt u iets ongewoons, zeg het dan meteen. Merkt u pijn die veel heviger is dan verwacht, wit worden van de huid, wazig zien of verduistering, duizeligheid, kortademigheid of uitgebreide jeuk, meld het tijdens de behandeling dan meteen aan de arts. Problemen die vroeg worden opgemerkt, kunnen vroeg worden aangepakt.
4. Vraag uw instructies schriftelijk voordat de behandeling klaar is. Vertrek niet voordat u weet welke verschijnselen normaal zijn, bij welke u moet bellen en wie u buiten kantooruren bereikt. Als uw arts het aanraadt, verhoogt het ook de veiligheid als u na de behandeling nog even in de instelling blijft om te worden geobserveerd.

Hoe verklein ik het risico na de behandeling? (Voorzorg 12–15)

1. Volg de nazorginstructies op. Regels zoals niet drukken op of wrijven over het behandelde gebied, in de eerste uren en dagen zware inspanning, sauna en hamam vermijden en u na laser en peeling tegen de zon beschermen, verschillen per behandeling. Voor algemene principes kunt u ons artikel “Nazorg na medisch-esthetische behandelingen” lezen.
2. Ken de waarschuwingssignalen en wacht niet af. Leer uit de tabel hieronder en uit onze artikelen over specifieke behandelingen welk verschijnsel normaal is en welk dringend. Twijfelt u, bel dan uw arts.
3. Behandel uzelf niet. Gebruik geen antibiotica die u nog hebt, geen crème met corticosteroïden of een geneesmiddel dat iemand anders heeft aangeraden; probeer geen massage, warmte of oplosmethoden die op sociale media worden aangeraden; laat geen nieuwe behandeling elders in hetzelfde gebied doen voordat het probleem is opgelost.
4. Ga naar de controleafspraak en houd gegevens bij. Heeft uw arts een controle aangeraden, sla die dan niet over. Foto's van het gebied in de eerste dagen zijn nuttig om de verandering aan de arts te laten zien. Bewaar uw productgegevens en vertel ze bij elke toekomstige behandeling aan de arts.

Wat is normaal, wanneer belt u de arts en wanneer is het dringend?

Voor details over dringende verschijnselen na filler kunt u ons artikel “Na fillers: wanneer is het een noodgeval?” lezen. Wat u stap voor stap moet doen als u een probleem hebt, beschrijven we in het artikel “Wat te doen bij een complicatie na een esthetische behandeling?”.

Wat kan de arts doen als er een probleem is?

De arts stelt eerst met onderzoek vast wat het probleem is, want beelden die op elkaar lijken, worden verschillend behandeld. Zo kan de arts bij vaatafsluiting door hyaluronzuurfiller het enzym hyaluronidase toedienen, dat de gel oplost; bij vermoeden van infectie worden passende tests en een behandeling gepland; bij een ernstige allergie wordt een spoedbehandeling gestart; bij een hangend ooglid door botulinetoxine worden meestal afwachten en enkele ondersteunende mogelijkheden besproken. Zo nodig wordt u doorverwezen naar andere specialisten, bijvoorbeeld op het gebied van ogen, infecties of wondverzorging.

Daarom is het net zo belangrijk dat degene die de behandeling uitvoert een complicatie kan herkennen en aanpakken als de behandeling zelf. Sommige toepassingen maken dit ingrijpen moeilijker: fillers die geen hyaluronzuur zijn en permanente fillers kunnen niet met hyaluronidase worden opgelost.

Wat kan ik thuis doen en wat moet ik laten?

• Wat u kunt doen: de verzorgingsproducten gebruiken die uw arts aanraadt, als het is aangeraden kort koelen zonder direct contact met de huid, rusten met het hoofd iets hoger, het gebied schoonhouden en de verandering met foto's volgen.
• Wat u niet moet doen: masseren, een warm kompres aanbrengen, korsten verwijderen, op eigen beslissing met een geneesmiddel op recept beginnen of stoppen, de klacht met een pijnstiller onderdrukken en afwachten, tenzij uw arts iets anders zegt.
• Wat u niet moet doen: in een andere instelling een correctie in hetzelfde gebied laten doen voordat duidelijk is wat het probleem is.

Welke risico's horen bij welke behandeling?

Elke behandeling heeft haar eigen risico's en ook de voorzorgen verschillen. Onze artikelen “Complicaties van fillers” voor filler, “Bijwerkingen na botulinetoxine” voor botulinetoxine en “Brandwonden en pigmentvlekken na laser en IPL” voor laser- en lichtapparaten beschrijven de details per behandeling. Voor problemen die bij alle behandelingen voorkomen, zoals tekenen van ontsteking, verwachte blauwe plekken en allergie voor een geneesmiddel of product, hebben we ook aparte gidsen: “Infectie na een esthetische behandeling”, “Blauwe plekken en zwelling” en “Allergische reactie bij esthetische behandelingen”.

Wat zegt het wetenschappelijk bewijs over deze voorzorgen?

De meeste van deze voorzorgen zijn eerder gebaseerd op consensusrapporten van deskundigen, richtlijnen en klinische ervaring dan op grote gerandomiseerde studies. Zo is van sommige voorzorgen niet precies gemeten hoeveel ze op zichzelf het risico verkleinen, en verschillen deskundigen van mening over sommige technische kwesties. Toch is er brede overeenstemming over de keuze van de juiste persoon en plek, een volledige medische voorgeschiedenis, een geregistreerd product en het vroeg opmerken van waarschuwingssignalen.