Medische esthetiek bij medicijngebruik en chronische ziekte: waar moet u op letten en wat vraagt u de arts?

Staan medicijnen of een chronische ziekte een esthetische behandeling in de weg?

In de meeste gevallen niet. Dezelfde behandeling brengt bij verschillende mensen echter verschillende risico's mee. Bij iemand die bloedverdunners gebruikt, neemt de kans op blauwe plekken toe; bij iemand met een slecht gereguleerde bloedsuiker worden infecties en problemen met de wondgenezing belangrijker; bij iemand met aanleg voor keloïd kunnen behandelingen die de huid verwonden een litteken achterlaten. Het is de taak van de arts deze risico's af te wegen en zo nodig de behandeling aan te passen, uit te stellen of af te raden.

Het bewijs over deze onderwerpen berust grotendeels op consensusrapporten van deskundigen, overzichtsartikelen en klinische ervaring; voor veel vragen bestaat er geen regel die voor iedereen geldt. De onderstaande informatie is daarom een algemeen kader en vervangt geen onderzoek. De volledige lijst van wat u de arts vóór de behandeling moet vertellen, vindt u in ons artikel “Voorbereiding op een medisch-esthetische behandeling”.

Overzichtstabel: situatie, aandachtspunten en vragen aan de arts

Wat verandert er als ik bloedverdunners gebruik?

Bloedverdunners bestaan uit twee hoofdgroepen: antistollingsmiddelen, die op het stollingssysteem werken (bijvoorbeeld warfarine, rivaroxaban, apixaban, dabigatran), en plaatjesremmers, die op de bloedplaatjes werken (bijvoorbeeld acetylsalicylzuur, clopidogrel). Deze medicijnen worden meestal gegeven om ernstige gebeurtenissen zoals een beroerte, een hartinfarct of een afsluiting van een bloedvat te voorkomen.

Een recent overzichtsartikel over huidchirurgie benadrukt dat er geen algemeen aanvaarde richtlijn is over hoe met deze medicijnen rond een ingreep moet worden omgegaan en dat de praktijk per arts verschilt; en dat stoppen met het medicijn het risico op gebeurtenissen zoals een beroerte, een hartinfarct en een vaatafsluiting verhoogt. Ook een consensusrapport over botulinetoxine en hyaluronzuurfiller stelt dat mensen die voorgeschreven bloedverdunners gebruiken kunnen worden behandeld en dat de afweging van voor- en nadelen niet pleit voor het staken van deze medicijnen.

• Het belangrijkste verschil dat te verwachten is, zijn meer en langer aanhoudende blauwe plekken; dat vooraf weten en de behandeling daarop plannen kan voldoende zijn.
• Uw arts kan een minder traumatische techniek kiezen, de behandeling over sessies verdelen of de behandeling in bepaalde gebieden afraden.
• Als er iets aan het medicijn moet veranderen, neemt de cardioloog, neuroloog, hematoloog of internist die het heeft voorgeschreven die beslissing.
• Ook pijnstillers die u zonder recept neemt en supplementen zoals visolie, vitamine E, knoflook, gember en ginkgo kunnen de bloedstolling beïnvloeden; meld die ook.

Over het verloop van blauwe plekken en wanneer u zich zorgen moet maken, kunt u ons artikel “Blauwe plekken en zwelling” lezen.

Kan een behandeling worden gedaan tijdens of na het gebruik van isotretinoïne?

Jarenlang is geleerd dat laser, peeling en vergelijkbare behandelingen bij mensen die isotretinoïne via de mond gebruiken en in de 6–12 maanden na het stoppen tot een slechte wondgenezing en littekenvorming kunnen leiden. Later is duidelijk geworden dat deze benadering berustte op een klein aantal kleine casusreeksen die in de jaren tachtig zijn gepubliceerd.

Twee afzonderlijke consensusstudies die in 2017 zijn verschenen (de ene een systematische review in het tijdschrift JAMA Dermatology, de andere het rapport van de taskforce van de American Society for Dermatologic Surgery) hebben de beschikbare publicaties opnieuw beoordeeld. De gezamenlijke conclusie luidt: bij mensen die isotretinoïne gebruiken of er kort geleden mee zijn gestopt, is onvoldoende bewijs gevonden dat uitstel rechtvaardigt van behandelingen zoals oppervlakkige chemische peeling, laserontharing, vaatlasers en niet-ablatieve en fractionele lasers. Diepe en intensieve behandelingen zoals mechanische dermabrasie en volledig ablatieve laser van het hele gezicht zijn in deze periode daarentegen niet aangeraden.

• Deze rapporten zeggen niet ‘elke behandeling is veilig’; ze zeggen dat de beslissing per type en diepte van de behandeling afzonderlijk moet worden genomen.
• In de bijsluiter van het medicijn staat nog steeds het advies om te wachten, en veel artsen wachten liever, vooral bij diepe behandelingen. Beide benaderingen kunnen in overleg met de arts worden afgewogen.
• Isotretinoïne maakt de huid droog en gevoelig; daardoor kan zelfs bij eenvoudige handelingen zoals harsen irritatie ontstaan. Zeg vóór elke behandeling dat u het gebruikt.
• Stop niet op eigen beslissing met isotretinoïne en verander de dosis niet om een esthetische behandeling te laten doen.

Over de behandelopties bij acnelittekens leest u meer in ons artikel “Acnelittekens (puistjeslittekens)”.

Afweeronderdrukkende medicijnen, diabetes en auto-immuunziekte

Het consensusrapport over fillerbehandelingen noemt bij de beoordeling van het infectierisico een onderdrukte afweer, slecht gereguleerde diabetes type 2, chronische of terugkerende huidziekten en eerdere problemen met filler als situaties waarnaar moet worden gevraagd. Deze situaties verbieden de behandeling niet vanzelf; ze vragen wel dat de arts zorgvuldiger te werk gaat bij het kiezen en voorbereiden van de behandeling en bij uw follow-up.

Over auto-immuunziekten stelt hetzelfde rapport dat filler bij mensen van wie de ziekte onder controle is geen absolute belemmering is en dat elke patiënt afzonderlijk moet worden beoordeeld. Een ander consensusrapport, over reacties die laat na filler optreden, noemt een actieve auto-immuunziekte en een recente tandheelkundige behandeling onder de mogelijke risicofactoren aan de kant van de patiënt. Het onderzoek op dit gebied is beperkt; daarom is het gebruikelijk de behandeling uit te stellen in een periode waarin de ziekte opvlamt.

• Vertel de naam van uw ziekte, de toestand op dit moment en alle medicijnen die u gebruikt (ook biologische geneesmiddelen en corticosteroïden).
• U kunt vragen dat het oordeel wordt ingewonnen van de reumatoloog, endocrinoloog, nefroloog of oncoloog die u volgt.
• Hebt u diabetes, deel dan hoe uw bloedsuiker de laatste tijd gereguleerd is; is de regulatie niet goed, dan kan worden aangeraden de behandeling uit te stellen.
• Ga zonder te wachten naar uw arts als na de behandeling roodheid, warmte, afscheiding of koorts optreedt, of als weken later harde zwellingen ontstaan. Details vindt u in ons artikel “Infectie na een esthetische behandeling”.
• Ziekten die de overgang tussen zenuw en spier aantasten (bijvoorbeeld myasthenia gravis) zijn bij botulinetoxine afzonderlijk van belang; meld het altijd als u deze diagnose hebt.

Aanleg voor keloïd of verheven littekens

Een keloïd is een verheven litteken dat buiten de grenzen van de wond groeit en dat kan ontstaan na elke ingreep die de huid verwondt. De American Academy of Dermatology raadt mensen met aanleg voor keloïd aan dit vóór een cosmetische behandeling of operatie aan de arts te vertellen; als de behandeling toch gewenst is, wordt aangeraden eerst met een klein proefgebied te beginnen en te volgen of op die plek verdikking ontstaat. Ook de Amerikaanse Food and Drug Administration (FDA) vermeldt dat de veiligheid van fillers bij mensen met een neiging tot overmatige littekenvorming niet bekend is.

In de praktijk betekent dit niet dat u alle behandelingen moet mijden. Behandelingen die de huid niet of nauwelijks verwonden, hebben niet hetzelfde risico als behandelingen die meer weefselschade geven, zoals ablatieve laser, middeldiepe en diepe peeling en draadlift. Welke behandeling voor u geschikt is, beslist de arts die uw eerdere littekens en uw familiegeschiedenis beoordeelt.

Terugkerende koortslip

Het koortslipvirus blijft sluimerend in het lichaam aanwezig en kan opnieuw actief worden door factoren zoals beschadiging van de huid, zon, koorts of stress. Aangenomen wordt dat opvlamming van een koortslip na esthetische behandelingen zeldzaam is, maar betrouwbare gegevens over de frequentie ontbreken. Een opvlamming geneest wel vanzelf, maar kan pijnlijk zijn; als ze zich uitbreidt op een huid die door laser of peeling is afgepeld, kan ze littekens achterlaten.

• Injecties in de lippen en rond de mond, ablatieve lasers en middeldiepe tot diepe peelings zijn wat koortslip betreft het meest van belang.
• Uw arts kan afhankelijk van uw voorgeschiedenis en de behandeling een beschermende antivirale behandeling plannen. Deze medicijnen worden op recept gebruikt en op de manier die de arts bepaalt; gebruik niet op eigen houtje een medicijn dat u nog thuis hebt liggen.
• Als u op de dag van de behandeling tekenen van een koortslip hebt, zoals tintelingen, een branderig gevoel of blaasjes, wordt de behandeling meestal uitgesteld.

Informatie die specifiek is voor laser en peeling vindt u in onze artikelen “Fractionele laser” en “Chemische peeling”.

Hoe wordt de beslissing genomen?

Bij een goede beoordeling weegt de arts eerst het voordeel dat de behandeling u oplevert en daarna de risico's die bij uw situatie horen. De uitkomst is niet altijd ‘het kan’: de behandeling uitstellen, overstappen op een lichtere optie, het aantal sessies verhogen of de behandeling afraden zijn ook juiste beslissingen. Het oordeel vragen van de arts die uw medicijn heeft voorgeschreven is geen vertraging, maar een veiligheidsstap.

Zwangerschap en borstvoeding zijn een apart onderwerp; dat behandelen we in ons artikel “Medische esthetiek tijdens zwangerschap en borstvoeding”. Wees op uw hoede bij plaatsen die niet uitgebreid naar uw ziekten en medicijnen vragen en zonder onderzoek een behandeling aanraden; daarbij kunt u ons artikel “Veiligheidschecklist in 10 punten voor het kiezen van een kliniek en arts voor medische esthetiek” gebruiken.