Laser, IPL en chemische peeling bij een donkere en getinte huid: risico op vlekken, keuze van het apparaat en veiligheidsmaatregelen

Waarom worden laser en peeling bij een donkere huid zorgvuldiger gepland?

De stof die de huid haar kleur geeft, is melanine. Veel laser- en IPL-apparaten richten lichtenergie op een doelwit, bijvoorbeeld de haarwortel of een vlek; de melanine in de bovenste huidlaag neemt echter ook een deel van dit licht op. Hoe meer melanine de huid bevat, hoe groter het deel van de energie dat het doelwit zou moeten bereiken en dat al aan het oppervlak in warmte wordt omgezet. Dat verhoogt het risico op brandwonden en kleurveranderingen.

De tweede reden is dat de pigmentcellen bij een donkere huid sterker op prikkels reageren. Wetenschappelijke overzichtsartikelen kenmerken de donkere huid door de grote hoeveelheid melanine in de bovenste laag, gemakkelijk te beïnvloeden pigmentcellen en een reactievere wondgenezing. Daardoor kan een irritatie door licht, warmte of zuur die bij een lichte huid zonder sporen zou verdwijnen, bij een donkere huid overgaan in een vlek die maanden aanhoudt.

Dat betekent niet dat mensen met een donkere huid niet kunnen worden behandeld. Lasers van de eerste generatie werden bij een donkere huid meestal afgeraden, maar tegenwoordig wordt gemeld dat met geschikte technologie en instellingen ook bij deze huidtypen kan worden behandeld. Het verschil is dat de foutmarge kleiner is.

Welk huidtype heb ik? De Fitzpatrick-indeling en haar grenzen

Artsen gebruiken bij de beoordeling van het huidtype vaak de Fitzpatrick-indeling. Deze indeling verdeelt de huid in zes groepen, van type I tot type VI, naargelang ze in de zon gemakkelijk verbrandt en hoe sterk ze bruint. Met een donkere huid bedoelen we in dit artikel vooral type IV, V en VI; maar ook een huid van type III, die in de zon eerst licht rood wordt en daarna duidelijk bruint, is wat vlekken betreft gevoeliger dan een lichte huid.

In Turkije komen middelgetinte huidtinten veel voor, en veel van deze mensen beschouwen zichzelf niet als iemand met een donkere huid. Toch valt een huid die er in de winter licht uitziet en in de zomer gemakkelijk bruint, bij laser en peeling in de groep die voorzichtigheid vraagt. Als na een puistje, een insectenbeet of een klein wondje donkere plekjes achterblijven die lang niet verdwijnen, heeft uw huid de neiging vlekken te vormen, en het is belangrijk dat u dat aan uw arts vertelt.

De huidtypetest in het onderdeel hulpmiddelen van onze website kan een globale indruk geven van hoe uw huid op de zon reageert. De uitslag is geen diagnose. De Fitzpatrick-indeling meet de reactie op de zon; ze beschrijft de huidskleur of de afkomst niet volledig en maakt bij een donkere huid minder goed onderscheid. Voor de beslissing over een behandeling moet uw huidtype bij het onderzoek door een arts worden beoordeeld.

Welke kleurveranderingen kunnen optreden?

Het vaakst voorkomende probleem is postinflammatoire hyperpigmentatie, dat wil zeggen donkerder worden van de huid na irritatie of beschadiging. Bij een donkere huid komt het vaker voor en is het duidelijker. Meestal wordt het na verloop van tijd lichter; de duur verschilt echter van persoon tot persoon, kan bij een donkere huid langer zijn en wordt langer bij een huid die aan de zon wordt blootgesteld.

Een zeldzamer probleem is hypopigmentatie, dat wil zeggen dat de huid lichter blijft dan de omgeving. Het doet vermoeden dat de pigmentcellen zijn beschadigd, valt bij een donkere huid meer op door het contrast met de omliggende huid en kan trager herstellen. In sommige gevallen kan het langdurig zijn of niet meer verdwijnen. Na diepe brandwonden kunnen littekens ontstaan, en bij mensen met aanleg voor littekenweefsel ook een verheven litteken (keloïd).

De verschijnselen van deze problemen, wat u thuis kunt doen en de behandelopties worden uitgebreid beschreven in onze artikelen “Brandwonden en pigmentvlekken na laser en IPL” en “Problemen na een chemische peeling”. In dit artikel richten we ons op de vraag hoe het risico van tevoren kan worden verkleind.

Waarom is de keuze van golflengte en technologie bij laser belangrijk?

Elke laser geeft licht van een bepaalde golflengte, en de golflengte bepaalt hoeveel van het licht door melanine wordt opgenomen. In het algemeen worden langere golflengten minder door melanine opgenomen en dringen ze dieper in de huid door; daardoor wordt het pigment aan het huidoppervlak minder verwarmd. De opties die in wetenschappelijke publicaties voor laserontharing bij een donkere huid het meest naar voren komen, zijn de langgepulste Nd:YAG-laser en de diodelaser met een lange pulsduur.

De golflengte alleen is niet voldoende. In publicaties worden bij een donkere huid lagere energieniveaus, een langere pulsduur, doeltreffende koeling die het huidoppervlak beschermt en spreiding van het resultaat over meer sessies aangeraden. Dat betekent een plan dat langzamer vordert dan bij iemand met een lichte huid, maar veiliger is. Een aanpak die in korte tijd resultaat belooft en bij iedereen dezelfde instelling gebruikt zonder naar uw huidtype te vragen, is een waarschuwingssignaal.

Het merk van een apparaat of de naam in de reclame zegt niet of het bij uw huid past. Wat u moet vragen, is met welke technologie en welke golflengte het apparaat werkt, of het bij uw huidtype wordt gebruikt en hoeveel ervaring de behandelaar met dit huidtype heeft. Een algemene beschrijving van de behandelingen vindt u in onze artikelen “Laserontharing” en “Fractionele laser”.

Waarom is een gebruinde huid een apart risico?

Een bruine kleur is extra melanine die de huid als reactie op de zon aanmaakt. Een gebruinde huid gedraagt zich bij een behandeling dus tijdelijk als een donkerder huidtype, en de pigmentcellen zijn al geprikkeld. Zelfs bij iemand met een lichte huid verhoogt een bruine kleur het risico op brandwonden en vlekken; bij een getinte huid is dat effect nog duidelijker.

Daarom worden lichtbehandelingen bij een gebruinde huid meestal uitgesteld. De zonnebank en zelfbruinende lotions worden op dezelfde manier beoordeeld. Hoe lang moet worden gewacht, hangt af van het apparaat, het gebied en uw huid; de arts die uw huid ziet, beslist over die termijn. Een behandeling plannen in de zomermaanden of vlak voor en na een zonvakantie is een veelgemaakte fout die het risico verhoogt.

Wat is een proefpuls en waar dient die voor?

Bij een proefpuls worden vóór de volledige sessie op een klein en meestal weinig zichtbaar gebied enkele pulsen met de geplande instellingen gegeven, waarna de reactie van de huid wordt gevolgd. Omdat tekenen van een brandwond binnen uren tot dagen en kleurveranderingen binnen weken kunnen optreden, wordt niet meteen beoordeeld; uw arts bepaalt hoe lang wordt gewacht.

Een proefpuls is geen waarborg voor een resultaat zonder problemen. Een gunstige proef doet vermoeden dat het risico laag is, maar toont niet aan dat het is verdwenen; de huid kan namelijk per gebied anders reageren, en bij latere sessies kunnen factoren zoals zon, medicijnen of een gewijzigde instelling meespelen. Voor mensen met een donkere huid, met vlekken in de voorgeschiedenis of die voor het eerst een lichtbehandeling ondergaan, is het verstandig te vragen of een proefpuls wordt gegeven.

Hoe wordt een chemische peeling bij een donkere huid gekozen?

Bij een chemische peeling hangt het risico nauw samen met hoe diep het zuur in de huid doordringt. Bij een donkere huid krijgen meestal oppervlakkige peelings de voorkeur, die alleen de bovenste laag van de huid beïnvloeden. Bij middeldiepe en vooral diepe peelings neemt het risico op kleurverandering en littekens duidelijk toe; daarom gaat men bij een donkere huid zeer selectief te werk.

In een retrospectief onderzoek in één centrum naar oppervlakkige peelings bij patiënten met een middelgetinte en donkere huid was de frequentie van ongewenste effecten laag; het vaakst werden korstvorming, postinflammatoire hyperpigmentatie en roodheid gezien, en die herstelden in de loop van maanden. In hetzelfde onderzoek was de kans op een ongewenst effect bij het donkerste huidtype hoger en in de wintermaanden lager. Deze gegevens doen vermoeden dat een oppervlakkige peeling in ervaren handen ook bij een donkere huid kan worden toegepast; de resultaten van één centrum kunnen echter niet naar elke omgeving worden veralgemeend.

• Voorbereiding: de arts kan voor de weken vóór de behandeling een verzorgingsplan dat de huid voorbereidt en zonbescherming aanraden. De arts beslist welk product wordt gebruikt.
• Timing: de maanden met veel zon en perioden van zonvakantie verhogen het risico.
• Toestand van de huid: een peeling wordt niet toegepast op een huid die geïrriteerd is, vervelt of een actieve koortslip of infectie heeft.
• Producten die u gebruikt: vertel vóór de behandeling altijd welke crèmes met zuren, met een peelende werking of op recept u thuis gebruikt.
• Hooggeconcentreerde zuren voor thuisgebruik: sterke peelingoplossingen die via internet worden gekocht, kunnen bij een donkere huid langdurige vlekken veroorzaken; pas ze niet op eigen houtje toe.

De soorten peelings en het herstel worden beschreven in ons artikel “Chemische peeling”.

Waarom is zonbescherming zo bepalend?

Een behandelde huid is een tijd gevoeliger voor de zon en de pigmentcellen worden gemakkelijk geprikkeld. Daarom is bescherming tegen de zon bij een donkere huid de basisstap om vlekken te voorkomen; ze moet in de weken vóór de behandeling beginnen en daarna doorgaan. De schaduw opzoeken en een hoed met brede rand en beschermende kleding dragen is net zo belangrijk als een zonnebrandmiddel.

Bij een donkere huid komt er een detail bij: niet alleen ultraviolette straling, maar ook zichtbaar licht kan bij mensen met een donkere huid pigmentatie veroorzaken. Breedspectrum zonnebrandmiddelen beschermen tegen ultraviolette straling, maar bieden mogelijk onvoldoende bescherming tegen zichtbaar licht. Omdat getinte zonnebrandmiddelen met ijzeroxide ook tegen zichtbaar licht beschermen, kunnen ze nuttig zijn voor mensen met een neiging tot vlekken. U kunt uw arts vragen welk product bij u past.

De gedachte dat mensen met een donkere huid geen zonnebrandmiddel nodig hebben, is een wijdverbreid misverstand. Melanine geeft enige natuurlijke bescherming, maar die is niet voldoende om vlekken en kleurverandering na een behandeling te voorkomen. Over de oorzaken en de behandeling van bestaande vlekken leest u meer in ons artikel “Pigmentvlekken en melasma”.

Vertel dit altijd aan uw arts vóór de behandeling

• Als na een puistje, een wondje of een eerdere behandeling een vlek is achtergebleven die lang niet verdween
• Als u aanleg hebt voor verheven littekens (keloïd) of als dat in uw familie voorkomt
• Als u melasma of een ander pigmentprobleem hebt
• Als u in de afgelopen weken in de zon hebt gelegen, onder de zonnebank bent geweest of een zelfbruiner hebt gebruikt
• Alle medicijnen, kruidenmiddelen en huidverzorgingsproducten die u regelmatig gebruikt
• Als u vaker een koortslip hebt
• Of u zwanger bent of borstvoeding geeft

Wanneer moet u na de behandeling contact opnemen met de arts?

Probeer bij een kleurverandering niet op eigen houtje een crème tegen vlekken, een product met zuren of een nieuwe behandeling; bij een donkere huid kan elke irriterende toepassing de vlek donkerder maken. Een vroege beoordeling door een arts helpt het proces beter te sturen.

Wat kunt u doen om het risico te verkleinen?

• Vraag dat de behandeling wordt gepland door een arts die uw huidtype bij onderzoek beoordeelt en ervaring heeft met een donkere huid.
• Vraag niet naar het merk van het apparaat, maar naar de technologie en of die bij uw huidtype past.
• Vraag of een proefpuls of een proef op een klein gebied wordt gedaan.
• Ga vóór en na de behandeling niet zonnen en niet onder de zonnebank; verwaarloos de zonbescherming niet.
• Vraag niet om meer energie of om sessies dichter op elkaar voor een sneller resultaat.
• Zeg het meteen als u tijdens de behandeling een scherpe pijn of een branderig gevoel hebt dat anders is dan verwacht.
• Gebruik bij het beoordelen van de plaats van behandeling ons artikel “Veiligheidschecklist in 10 punten voor het kiezen van een kliniek en arts voor medische esthetiek”.

Beperking van het bewijs: de publicaties over laser- en lichtbehandelingen bij een donkere huid zijn grotendeels gebaseerd op patiënten van Oost-Aziatische afkomst; voor een zeer donkere huid (type V–VI) en voor de middelgetinte huid die in Turkije veel voorkomt, zijn de gegevens beperkter. De meeste onderzoeken zijn klein en retrospectief. Daarom kan u geen persoonlijk risicopercentage worden genoemd. Deze pagina is bedoeld als algemene informatie en vervangt geen onderzoek.