Oparzenia i przebarwienia po laserze i IPL: ściemnienie, rozjaśnienie skóry i blizny — zapobieganie i postępowanie

Jakie objawy są normalne po laserze i IPL?

Urządzenia laserowe i IPL działają, zamieniając energię światła w skórze na ciepło. Dlatego bezpośrednio po zabiegu często występują zaczerwienienie, niewielki obrzęk, uczucie ciepła, a po depilacji laserowej — drobne grudki wokół mieszków włosowych. Objawy te zwykle zmniejszają się w ciągu kilku godzin do kilku dni.

W niektórych zabiegach światłem stosowanych w leczeniu przebarwień spodziewane może być również to, że leczone plamy przez kilka dni ciemnieją, a następnie złuszczają się w postaci cienkiego strupka. Zapytanie lekarza przed zabiegiem, jakie zmiany są oczekiwane w przypadku danego zabiegu, ułatwia późniejsze odróżnienie tego, co jest normalne.

Dlaczego dochodzi do oparzeń po laserze i IPL?

Światło jest pochłaniane w skórze przez barwnik zwany melaniną. Nawet jeśli celem jest cebulka włosa lub przebarwienie, to gdy w otaczającej skórze jest dużo melaniny albo dostarczona energia jest zbyt wysoka dla danej skóry, ciepło może rozprzestrzenić się poza cel i spowodować oparzenie. W publikacjach naukowych wśród głównych przyczyn oparzeń wymienia się nieodpowiedni dobór urządzenia, nieodpowiednie ustawienia, niewystarczającą ocenę pacjenta i brak doświadczenia.

• Skóra opalona, niedawno wystawiona na słońce lub po solarium
• Ciemniejsza karnacja (wyższe typy w klasyfikacji Fitzpatricka): ponieważ skóra zawiera więcej melaniny, pochłania więcej ciepła.
• Długość fali lub ustawienie energii nieodpowiednie dla typu skóry, wielokrotne impulsy w to samo miejsce, niewystarczające chłodzenie
• Niektóre leki i produkty ziołowe zwiększające wrażliwość na światło (np. niektóre antybiotyki, niektóre leki moczopędne oraz produkty ziołowe, takie jak dziurawiec; pełną listę należy skonsultować z lekarzem lub farmaceutą)
• Balsamy brązujące lub samoopalacze, makijaż permanentny lub tatuaż w danym obszarze
• Niedoświadczona osoba wykonująca zabieg i brak nadzoru lekarskiego

Klasyfikacja Fitzpatricka dzieli skórę na sześć grup w zależności od tego, jak łatwo ulega oparzeniu słonecznemu i jak bardzo się opala. Ciemniejsza karnacja nie oznacza, że zabiegu nie można wykonać; wymaga jednak większego doświadczenia i staranności przy doborze długości fali i ustawień. Szczegóły można znaleźć w naszych artykułach „Depilacja laserowa” i „Laser frakcyjny”.

Jak rozpoznać oparzenie laserowe?

Oparzenie bywa odczuwane już w trakcie zabiegu jako ostry ból, inny niż oczekiwany; czasem staje się widoczne dopiero po kilku godzinach. Mogą pojawić się szarobiałe zabarwienie skóry, pęcherze, obszary wyglądające na wilgotne, a w kolejnych dniach strupy. Regularne linie lub kwadratowe kształty przypominające obrys głowicy urządzenia to typowy znak wskazujący, że światło zostało dostarczone do skóry ze zbyt dużą energią.

Oparzenie może czasem przypominać zakażenie lub nawrót opryszczki. Dlatego w przypadku zauważenia pęcherza, rany lub strupa nie należy samodzielnie stawiać diagnozy; zmianę powinien obejrzeć lekarz.

Dlaczego po laserze powstają przebarwienia (ściemnienie skóry) i jak długo się utrzymują?

Jednym z najczęściej zgłaszanych i potencjalnie długotrwałych problemów po zabiegach światłem jest hiperpigmentacja pozapalna, czyli ściemnienie skóry w wyniku podrażnienia lub oparzenia. Podczas gojenia skóra wytwarza nadmiar barwnika i dany obszar wygląda na ciemniejszy od otoczenia. Zdarza się częściej u osób o ciemniejszej karnacji oraz gdy skóra po zabiegu jest wystawiana na słońce.

Takie przebarwienia zwykle stopniowo bledną w ciągu kilku miesięcy; czas ten jest jednak różny u różnych osób i czasem może przekraczać rok. Światło słoneczne wyraźnie wydłuża ten proces. Po zabiegach światłem mogą ciemnieć także wcześniej istniejące przebarwienia, takie jak melasma; w tym temacie pomocny może być nasz artykuł „Przebarwienia i melasma”.

Rozjaśnienie skóry (hipopigmentacja) i blizny: czy mogą być trwałe?

Rzadziej skóra może pozostać jaśniejsza od otoczenia w wyniku uszkodzenia komórek barwnikowych. Nazywa się to hipopigmentacją. Część takich zmian z czasem ustępuje; mają one jednak tendencję do wolniejszej poprawy niż ściemnienie i czasem mogą utrzymywać się długo. Typowym przykładem są jasne obszary w kształcie głowicy urządzenia po depilacji laserowej.

Blizny pojawiają się najczęściej po głębokich oparzeniach, zakażeniu, zrywaniu strupów oraz po laserach usuwających powierzchnię skóry (laserach ablacyjnych). Wczesna ocena lekarska i właściwa pielęgnacja rany mogą pomóc zmniejszyć ryzyko powstania blizn. Osoby ze skłonnością do bliznowców (keloidów) powinny poinformować o tym przed zabiegiem.

Czym jest nasilenie owłosienia po depilacji laserowej (paradoksalna hipertrichoza)?

Paradoksalna hipertrichoza polega na tym, że w obszarze poddanym redukcji owłosienia laserem lub IPL albo w jego pobliżu włosów przybywa lub stają się one grubsze, zamiast ich ubywać. Występuje rzadko i była opisywana głównie na twarzy i szyi. Jej dokładna przyczyna nie jest znana.

Nie jest to oparzenie ani przebarwienie i nie stanowi stanu nagłego; po jej zauważeniu należy jednak poinformować lekarza. O tym, jak zmienić plan leczenia, decyduje lekarz. Ponieważ większość badań na ten temat ma charakter obserwacyjny, dowody są ograniczone.

Uraz oka: dlaczego okulary ochronne są niezbędne?

Gdy światło lasera dotrze do oka, może uszkodzić powiekę, przednią powierzchnię oka, a najpoważniej — siatkówkę (światłoczułą warstwę z tyłu oka). Uszkodzenie siatkówki może prowadzić do trwałej utraty wzroku. W znacznej części opublikowanych przypadków ochrona oczu w ogóle nie była stosowana albo została zdjęta w trakcie zabiegu.

• Przez cały zabieg zarówno pacjent, jak i osoba wykonująca zabieg muszą nosić okulary ochronne dostosowane do długości fali używanego urządzenia.
• Zabiegi wokół oczu i w pobliżu brwi mogą wymagać dodatkowej ochrony; zabiegi w tych obszarach wymagają szczególnego doświadczenia.
• Jeśli okulary się zsuwają, są niewygodne lub odczuwa się błysk światła, należy poprosić osobę wykonującą zabieg o jego przerwanie.
• Również przy urządzeniach do użytku domowego nie należy wystawiać oczu bezpośrednio na światło; trzeba uważać na lustra i błyszczące powierzchnie.

Czy domowe urządzenia laserowe i IPL są bezpieczniejsze?

Urządzenia sprzedawane do użytku domowego działają zwykle z mniejszą energią; może to zmniejszać ryzyko poważnych oparzeń, ale go nie eliminuje. Nieprzestrzeganie ograniczeń dotyczących typu skóry i koloru włosów podanych w instrukcji, opalona skóra oraz wielokrotne stosowanie w tym samym miejscu zwiększają ryzyko oparzeń i przebarwień. Choć zgłoszeń urazów oczu związanych z urządzeniami domowymi jest niewiele, zwraca się uwagę, że może to wynikać z niepełnego raportowania.

Jeśli po użyciu urządzenia domowego pojawi się oparzenie lub przebarwienie, należy przerwać jego stosowanie i pokazać skórę lekarzowi. W przypadku urządzeń bez dokumentacji, kupionych z nieznanych źródeł, pewną wskazówką może być nasz artykuł „Podrobione produkty i zabiegi w nielegalnych, niekontrolowanych miejscach”.

Co robić w domu w razie oparzenia po laserze?

1. Schłodzić obszar chłodną (nie lodowatą) wodą lub czystą, chłodną, wilgotną ściereczką. Nie przykładać lodu bezpośrednio do skóry.
2. Delikatnie utrzymywać obszar w czystości; nie pocierać go i nie drapać.
3. Zrobić zdjęcie obszaru i tego samego dnia zadzwonić do lekarza, który wykonał zabieg. Podać datę zabiegu, rodzaj urządzenia (jeśli jest znany) oraz przyjmowane leki.
4. Jeśli nie można skontaktować się z lekarzem, a oparzenie jest rozległe, głębokie lub bardzo bolesne, należy zgłosić się na SOR i poinformować, że wykonano zabieg laserem lub IPL.
5. W czasie gojenia chronić obszar przed słońcem: korzystać z cienia, odzieży i kapelusza; gdy skóra się zamknie, regularnie stosować krem z filtrem zalecony przez lekarza.

Czego nie należy robić?

• Nie przekłuwać pęcherzy ani nie zrywać strupów; zwiększa to ryzyko zakażenia, przebarwień i blizn.
• Nie stosować domowych sposobów, takich jak pasta do zębów, jogurt, masło, woda kolońska czy olejki roślinne.
• Nie stosować kremów ze sterydem, z antybiotykiem ani kremów rozjaśniających bez zalecenia lekarza; nie leczyć się samodzielnie lekami na receptę.
• Do czasu wygojenia obszaru nie wykonywać peelingu, nie stosować produktów z kwasami, nie złuszczać skóry rękawicą peelingującą, nie robić depilacji woskiem ani kolejnej sesji laserowej.
• Nie opalać się i nie korzystać z solarium.
• Nie czekać całymi dniami w przekonaniu, że samo przejdzie; wczesna ocena może wpłynąć na wynik.

Jakie są możliwości leczenia? Co może zrobić lekarz?

Lekarz najpierw ustala, czy problemem jest oparzenie, zakażenie, nawrót opryszczki czy reakcja alergiczna. W przypadku oparzenia zwykle planuje się pielęgnację rany, odpowiednie opatrunki i ścisłą kontrolę do czasu wygojenia skóry. W razie podejrzenia zakażenia lub opryszczki można rozpocząć odpowiednie leczenie farmakologiczne.

Jeśli pojawi się przebarwienie, podstawą postępowania jest ścisła ochrona przed słońcem; w razie potrzeby lekarz może zalecić kremy rozjaśniające, można też dać przebarwieniu czas na samoistne zblednięcie. Jeśli powstanie blizna lub długotrwała zmiana koloru skóry, lekarz specjalista może rozważyć różne opcje leczenia. Kolejny zabieg światłem w tym samym obszarze zwykle odkłada się do czasu ustąpienia problemu. Ogólny przebieg postępowania opisuje nasz artykuł „Co robić, gdy po zabiegu estetycznym wystąpi powikłanie?”.

Co można zrobić, aby zmniejszyć ryzyko?

• W tygodniach przed zabiegiem i po nim nie opalać się, nie korzystać z solarium ani z balsamów brązujących.
• Przed zabiegiem poinformować o wszystkich przyjmowanych lekach i produktach ziołowych, o przebytej opryszczce i o skłonności do powstawania blizn.
• Poprosić o ocenę typu skóry i w razie potrzeby o impuls próbny na małym obszarze.
• Zapytać, kto wykona zabieg, jakim urządzeniem i pod nadzorem którego lekarza.
• Nie zdejmować okularów ochronnych w trakcie zabiegu.
• Jeśli w trakcie zabiegu pojawi się ostry ból, inny niż oczekiwany, należy natychmiast to zgłosić.
• Przy wyborze kliniki warto skorzystać z naszego artykułu „Wybór kliniki i lekarza medycyny estetycznej: 10-punktowa lista kontrolna bezpieczeństwa”.

Ograniczenia dowodów: częstość oparzeń, przebarwień i paradoksalnej hipertrichozy w dużym stopniu zależy od urządzenia, typu skóry, obszaru i osoby wykonującej zabieg; wiele badań ma charakter retrospektywny i obejmuje niewielkie grupy. Z tego powodu nie można podać indywidualnego wskaźnika ryzyka. Ta strona ma charakter wyłącznie informacyjny i nie zastępuje badania lekarskiego.