Problemy po depilacji laserowej: nasilony wzrost włosów, zapalenie mieszków, przebarwienia, ochrona oczu — co robić?

Jakie problemy mogą wystąpić po depilacji laserowej?

Urządzenia laserowe i urządzenia emitujące intensywne światło pulsacyjne (IPL) działają dzięki temu, że barwnik w korzeniu włosa pochłania światło i zamienia je w ciepło. O tym, jak przebiega zabieg, dla kogo jest odpowiedni i czego realistycznie można oczekiwać, piszemy w naszym artykule „Depilacja laserowa”. Niniejszy artykuł dotyczy problemów, które mogą pojawić się po zabiegu.

Aktualna praca przeglądowa poświęcona działaniom niepożądanym podaje, że problemy wiążą się najczęściej z typem skóry, okolicą zabiegu, urządzeniem i ustawieniami. Oznacza to, że ten sam zabieg może nieść bardzo różne ryzyko u różnych osób i w różnych warunkach. Dlatego podstawowym krokiem w zapobieganiu problemom jest dobranie urządzenia i ustawień na podstawie badania.

Jak długo utrzymują się zaczerwienienie i grudki wokół mieszków włosowych?

Bezpośrednio po zabiegu często występują zaczerwienienie, niewielki obrzęk, uczucie ciepła i drobne grudki wokół ujść mieszków włosowych. Amerykańska Akademia Dermatologii (AAD) podaje, że najczęstsze skutki uboczne są łagodne i trwają od jednego do trzech dni. Objawy te powinny z każdym dniem słabnąć.

Zaczerwienienie, ból, pęcherze lub wydzielina, które z upływem dni nasilają się, zamiast słabnąć, wykraczają poza spodziewany przebieg i wymagają oceny lekarskiej.

Włosów przybyło, zamiast ubyć: czym jest paradoksalne nadmierne owłosienie?

Paradoksalne nadmierne owłosienie (hipertrychoza paradoksalna) to nasilenie wzrostu, pogrubienie lub ściemnienie włosów w okolicy poddanej działaniu lasera lub IPL albo tuż obok niej, zamiast ich ubywania. Nie jest to oparzenie ani choroba i nie stanowi stanu nagłego; jest jednak uciążliwe, bo wynik jest dokładnie odwrotny do oczekiwanego.

W przeglądzie systematycznym, w którym zebrano 22 badania obejmujące około 9700 pacjentów, średnią częstość tego zjawiska obliczono na około 3 procent. Wyniki badań bardzo się jednak między sobą różnią; dlatego liczbę tę należy traktować nie jako dokładny odsetek, lecz jako przybliżone oszacowanie. Zdecydowaną większość przypadków obserwowano na twarzy i szyi, a poza tymi okolicami opisywano je bardzo rzadko.

W tym samym przeglądzie stwierdzono, że rodzaj urządzenia i odstęp między sesjami nie zmieniały częstości; dane pozwalające ocenić wpływ płci i typu skóry uznano natomiast za niewystarczające. W niektórych badaniach zjawisko opisywano częściej przy cienkich włosach i ciemnej karnacji. Jego przyczyna nie jest w pełni poznana.

W razie zauważenia takiej zmiany należy poinformować lekarza. W większości analizowanych badań nasilony wzrost włosów stopniowo zmniejszał się przy kontynuowaniu leczenia; o tym, jak zmienić plan zabiegów, decyduje jednak lekarz po ocenie skóry i owłosienia. U kobiet przy nowo powstałym lub szybko narastającym owłosieniu twarzy należy też osobno sprawdzić, czy nie ma przyczyny hormonalnej.

Skąd biorą się zapalenie mieszków włosowych i wysypka przypominająca trądzik?

Zapalenie mieszków włosowych (folliculitis) to stan zapalny mieszków włosowych. Po laserze może powstać wskutek podrażnienia ciepłem, pocenia się, tarcia albo zasiedlenia mieszka przez bakterie obecne na skórze. Ma postać czerwonych, czasem z białym czubkiem, swędzących lub lekko bolesnych grudek i krostek wokół włosów. Częściej zauważa się je w okolicach o grubych włosach, narażonych na tarcie, takich jak plecy, klatka piersiowa, nogi i okolica bikini.

Grudki wokół mieszków, które pojawiają się zaraz po zabiegu i znikają w ciągu dnia lub dwóch, nie są zapaleniem mieszków; to spodziewana reakcja mieszka włosowego na ciepło. Krostki pojawiające się po kilku dniach, coraz liczniejsze, wypełnione ropą lub bolesne należy natomiast pokazać lekarzowi. O tym, które objawy sugerują zakażenie, piszemy szczegółowo w naszym artykule „Zakażenie po zabiegach estetycznych”.

Czy skóra może ściemnieć lub zjaśnieć?

Może. Światło pochłania nie tylko barwnik w korzeniu włosa, lecz także barwnik w skórze. Dlatego przy ciemnej karnacji oraz przy skórze opalonej lub niedawno wystawionej na słońce ryzyko ściemnienia (hiperpigmentacji) lub rozjaśnienia (hipopigmentacji) jest większe. AAD podaje, że większość tych zmian zabarwienia z czasem ustępuje, a część może nie ustąpić.

W razie zauważenia zmiany zabarwienia należy ściśle chronić okolicę przed słońcem i pokazać ją lekarzowi. Nie należy samodzielnie stosować produktów rozjaśniających przebarwienia. Ogólne przyczyny przebarwień i możliwości leczenia opisuje nasz artykuł „Przebarwienia skóry i melasma”.

Co w razie oparzenia i pęcherzy?

Pęcherze, szarobiałe zabarwienie, strupy lub ślady w kształcie głowicy urządzenia mogą być oznaką oparzenia i wymagają kontaktu z lekarzem tego samego dnia. Przyczyny oparzeń, pierwsze kroki oraz przebarwienia i blizny, które mogą powstać później, omówiliśmy szczegółowo w naszym artykule „Oparzenia i przebarwienia po laserze i IPL”; tutaj tego nie powtarzamy.

Czy depilacja laserowa może uszkodzić oko?

Tak, jeśli oko nie jest chronione. Barwna część oka (tęczówka) i siatkówka również zawierają barwnik i pochłaniają światło lasera. W piśmiennictwie medycznym po laserowej redukcji owłosienia opisywano takie uszkodzenia, jak zapalenie wewnątrzgałkowe (zapalenie błony naczyniowej), ścieńczenie i zniekształcenie tęczówki, nieregularność źrenicy i zaćma. Znaczna część tych doniesień dotyczy zabiegów w okolicy brwi i oczu.

W pracy przeglądowej analizującej 21 opublikowanych przypadków urazu oka podczas kosmetycznych zabiegów laserowych w obrębie twarzy w ponad 60 procentach przypadków ochrony oczu w ogóle nie stosowano albo zdjęto ją w trakcie zabiegu. W około jednej trzeciej przypadków do urazu doszło mimo stosowania ochrony. Dlatego zabiegi w pobliżu oczu wymagają szczególnej uwagi i doświadczenia, nawet gdy okulary są założone.

• Każda osoba w gabinecie zabiegowym powinna nosić okulary ochronne dostosowane do długości fali używanego urządzenia.
• Okularów nie należy zdejmować do końca zabiegu; w razie wrażenia, że się zsunęły albo przepuszczają światło, należy poprosić o przerwanie zabiegu.
• Depilacji laserowej w miejscach położonych bardzo blisko oka, takich jak dolna część brwi i powieka, zwykle się nie zaleca; dla tych okolic warto omówić z lekarzem inne możliwości.
• Zasłonięcie oka palcem lub wacikiem nie jest wystarczającą ochroną.

Objawy uszkodzenia oka to ból oka, zaczerwienienie, nadwrażliwość na światło, nieostre widzenie, plama w polu widzenia i zmiana kształtu źrenicy. W części opisanych przypadków objawy zauważono po kilku godzinach, a nawet po dniu lub dwóch od zabiegu. Jeśli wystąpi którykolwiek z tych objawów, nie należy czekać.

Co się dzieje, gdy impuls trafi w znamię lub tatuaż?

Znamiona i tusz do tatuażu zawierają dużo barwnika i silnie pochłaniają światło. Impuls skierowany na tatuaż albo na makijaż permanentny brwi, ust lub kresek na powiekach (mikropigmentację) może spowodować w tym miejscu oparzenie, pęcherze i zmianę koloru tatuażu. Dlatego obszary z tatuażem omija się lub osłania.

W przeglądzie systematycznym analizującym badania dotyczące znamion opisano po depilacji laserowej zmniejszenie się znamion, rozjaśnienie lub ściemnienie ich barwy, pojawienie się asymetrii kształtu i zmianę obrazu dermatoskopowego. Zmiany te mogły zaczynać się około dwóch tygodni po zabiegu i utrzymywać przez lata. W tym samym przeglądzie zaznaczono, że nie ma udokumentowanego przypadku przekształcenia się znamienia w nowotwór złośliwy po depilacji laserowej; dane z długotrwałej obserwacji są jednak ograniczone.

Istota problemu jest następująca: znamię o zmienionym wyglądzie trudniej ocenić w przyszłości i rzeczywisty sygnał ostrzegawczy może zostać przeoczony. Dlatego zaleca się osłanianie znamion podczas zabiegu, a znamiona zmieniające kształt lub kolor należy przed depilacją pokazać dermatologowi. Związek między depilacją laserową a rakiem omówiliśmy w osobnym artykule z serii o mitach.

Czy depilacja laserowa wywołuje opryszczkę?

Może wywołać. Opryszczka pojawia się wskutek ponownego uaktywnienia wirusa opryszczki pospolitej, który pozostaje w organizmie w stanie utajonym. Ciepło i podrażnienie tkanek podczas zabiegów laserowych w okolicy nad górną wargą, na brodzie i twarzy mogą u osób z opryszczką w wywiadzie doprowadzić do zaostrzenia. AAD wymienia zaostrzenie opryszczki wśród rzadkich skutków ubocznych depilacji laserowej. Nie ma wiarygodnych danych o tym, jak często zaostrzenie opryszczki występuje po zabiegach estetycznych.

Opryszczka zaczyna się zwykle w dniach po zabiegu od mrowienia lub pieczenia; następnie pojawiają się zgrupowane małe pęcherzyki wypełnione płynem. Obraz ten można pomylić z oparzeniem lub zakażeniem bakteryjnym; dlatego ważne jest, aby obejrzał go lekarz. O przebytej opryszczce należy powiedzieć przed zabiegiem; o tym, czy potrzebne jest leczenie profilaktyczne, decyduje lekarz. Przy czynnej opryszczce zabiegu w tej okolicy się nie wykonuje.

Normalne, skonsultować z lekarzem czy stan nagły?

Co może zrobić lekarz?

Lekarz najpierw bada okolicę; pyta, kiedy, jakim urządzeniem i przy jakich ustawieniach wykonano zabieg, kiedy pacjent ostatnio się opalał i jakie leki przyjmuje. Zależnie od sytuacji może rozważyć następujące postępowanie:

• Przy spodziewanych skutkach ubocznych: obserwacja, pielęgnacja łagodząca i zalecenia dotyczące ochrony przed słońcem.
• Przy podejrzeniu zapalenia mieszków włosowych lub zakażenia: w razie potrzeby pobranie materiału do badania i leczenie wybrane przez lekarza.
• Przy zaostrzeniu opryszczki: rozważenie leczenia przeciwwirusowego i plan profilaktyki przed kolejnymi sesjami.
• Przy zmianie zabarwienia: ścisła ochrona przed słońcem, obserwacja i w razie potrzeby leczenie zalecone przez lekarza; odroczenie kolejnej sesji w tej okolicy do czasu ustąpienia problemu.
• Przy paradoksalnym nadmiernym owłosieniu: weryfikacja planu leczenia, czyli zmiana urządzenia, ustawień lub metody, a w razie potrzeby diagnostyka przyczyn hormonalnych.
• Przy objawach ze strony oka: skierowanie na pilne badanie okulistyczne.
• Przy znamieniu o zmienionym wyglądzie: ocena dermatoskopowa i w razie potrzeby dalsza diagnostyka.

Ogólne kroki, które można podjąć w razie problemu, przedstawia nasz artykuł „Co robić, gdy po zabiegu estetycznym wystąpi powikłanie?”.

Co można zrobić w domu, a czego nie należy robić?

• Należy przestrzegać zaleceń pielęgnacyjnych lekarza, utrzymywać okolicę w czystości i wybierać luźne ubrania ograniczające tarcie.
• Okolicę należy chronić przed słońcem; na odsłoniętych obszarach należy regularnie stosować krem z filtrem zalecony przez lekarza.
• Przez czas zalecony przez lekarza należy unikać gorącego prysznica, sauny, łaźni tureckiej, basenu i sportu powodującego intensywne pocenie się.
• Zmiany warto dokumentować zdjęciami z datą; należy zanotować datę i miejsce zabiegu.

Czego nie należy robić:

• Nie należy wyciskać ani przekłuwać krostek i pęcherzyków; nie należy zrywać strupów.
• Nie należy samodzielnie stosować kremów z antybiotykiem, kortykosteroidem ani kremów rozjaśniających przebarwienia.
• Dopóki okolica się nie zagoi, nie należy stosować depilacji woskiem, depilatora, rękawicy do złuszczania, peelingu ani produktów z kwasami.
• Włosów, których przybyło, nie należy usuwać pęsetą ani woskiem; do czasu rozmowy z lekarzem można je wyłącznie golić.
• Przy objawach ze strony oka nie należy czekać z myślą, że 'samo przejdzie'; nie należy trzeć oka ani samodzielnie stosować kropli do oczu.

Jak zmniejszyć ryzyko

• Przed zabiegiem warto poprosić o ocenę typu skóry i owłosienia oraz zapytać, czy podczas pierwszej sesji zostanie wykonany próbny impuls na małym obszarze.
• W tygodniach przed zabiegiem i po nim nie należy się opalać, korzystać z solarium ani stosować samoopalaczy.
• Należy powiedzieć o przebytej opryszczce, przyjmowanych lekach i preparatach ziołowych, skłonności do blizn i problemach hormonalnych.
• Osobie wykonującej zabieg należy pokazać znamiona, tatuaże i ewentualny makijaż permanentny brwi lub ust oraz zapytać, jak te obszary będą chronione.
• Należy upewnić się, że okulary ochronne są dostosowane do urządzenia i pozostaną założone przez cały zabieg; nie należy zgadzać się na zabieg w miejscach położonych bardzo blisko oka.
• W przypadku cienkich, jasnych włosów na twarzy i szyi warto wcześniej omówić, czy zabieg jest rzeczywiście odpowiedni i jakie jest prawdopodobieństwo nasilenia wzrostu włosów.
• Jeśli w trakcie zabiegu pojawi się ostry ból inny od spodziewanego albo wrażenie światła w oku, należy natychmiast o tym powiedzieć.

Przy wyborze miejsca zabiegu może się przydać nasz artykuł „Wybór kliniki i lekarza medycyny estetycznej”.

Gdzie wiedza naukowa jest ograniczona?

Większość badań dotyczących skutków ubocznych depilacji laserowej ma charakter retrospektywny i obserwacyjny; urządzenia, ustawienia i grupy pacjentów bardzo się między sobą różnią. Podawany dla paradoksalnego nadmiernego owłosienia odsetek około 3 procent to średnia z badań o niezgodnych wynikach i nie wskazuje indywidualnego ryzyka. Urazy oka i zmiany w znamionach znane są natomiast głównie z opisów przypadków; ich rzeczywista częstość nie jest ustalona. Brakuje też wiarygodnych danych o częstości zaostrzeń opryszczki. W miarę napływu nowych danych informacje w tym artykule mogą być aktualizowane; ta strona ma charakter informacyjny i nie zastępuje badania lekarskiego.