Wypryski i prosaki (milia) po laserze i peelingu

Czym są prosaki (milia) po laserze i peelingu?

Prosaki (milia) to małe, twarde, białe torbielki wielkości łebka szpilki, położone tuż pod powierzchnią skóry. Gromadzi się w nich białko zwane keratyną, wytwarzane przez komórki skóry. Prosaki powstające podczas gojenia się skóry po urazie lub zabiegu nazywa się prosakami wtórnymi. Mogą pojawić się po zabiegach odnawiających powierzchnię skóry, takich jak lasery ablacyjne i frakcyjne, peelingi średnie i głębokie oraz dermabrazja.

Prosaki nie bolą, nie leżą na zaczerwienionym podłożu i nie obrzmiewają jak wyprysk objęty stanem zapalnym. Zwykle nie są groźne; część z nich może samoistnie zniknąć w ciągu tygodni lub miesięcy. Jeśli jednak ich wygląd przeszkadza lub długo się utrzymują, lekarz może je opróżnić w odpowiednich warunkach.

Dlaczego po zabiegu pojawiają się wypryski?

Wykwity przypominające trądzik, które pojawiają się po zabiegu, nazywa się wysypką trądzikopodobną (erupcją trądzikopodobną). Bogate, okluzyjne maści i kremy zalecane w okresie gojenia w celu ochrony skóry mogą zatykać pory. Nowo powstała powierzchnia skóry jest też przejściowo bardziej wrażliwa. U osób, które wcześniej miały skłonność do trądziku, takie zaostrzenie występuje częściej.

W badaniach wykwity te należą do najczęściej zgłaszanych przejściowych problemów i zwykle ustępują po odpowiedniej zmianie pielęgnacji, a w razie potrzeby po leczeniu. Częstość bardzo się różni w zależności od rodzaju i głębokości zabiegu, stosowanych produktów pielęgnacyjnych i skóry danej osoby. Zabiegi wykonywane przy aktywnym trądziku opisano w artykule „Aktywny trądzik a medycyna estetyczna”.

Po jakich zabiegach się pojawiają i kiedy się zaczynają?

Prosaki i zaostrzenie trądziku zgłaszano najczęściej po laserach ablacyjnych, laserach frakcyjnych i peelingach chemicznych. Podobne wykwity mogą pojawić się także po mikronakłuwaniu i intensywnym świetle pulsacyjnym (IPL), zwłaszcza gdy stosuje się bogate produkty pielęgnacyjne; dane dotyczące tych zabiegów są jednak bardziej ograniczone. Same zabiegi opisano w artykułach „Laser frakcyjny”, „Peeling chemiczny” i „Mikronakłuwanie (microneedling)”.

Objawy zwykle pojawiają się w pierwszych tygodniach po zabiegu, gdy skóra się zamyka i odtwarza się jej powierzchnia. Stan zapalny mieszków włosowych (zapalenie mieszków włosowych) występujący po depilacji laserowej to odrębny temat, opisany w artykule „Problemy po depilacji laserowej”.

Wyprysk, zakażenie czy opryszczka? Jak je odróżnić?

Gojąca się po zabiegu skóra jest bardziej podatna na zasiedlenie przez bakterie, wirusy i grzyby; dlatego nie każdy wykwit przypominający wyprysk jest zwykłym zaostrzeniem trądziku. Narastający ból, ucieplenie, obrzęk, miodowożółte strupy, wydzielina, szerzące się zaczerwienienie i gorączka nasuwają podejrzenie zakażenia bakteryjnego.

Skupiska drobnych pęcherzyków wypełnionych przejrzystym płynem lub bolesne nadżerki poprzedzone pieczeniem i kłuciem wskazują na ponowną aktywację wirusa opryszczki; może się to zdarzyć także u osób, które wcześniej nie chorowały na opryszczkę. Swędzące drobne punkciki na czerwonym podłożu lub biały nalot, powstające pod opatrunkiem lub bogatymi produktami pielęgnacyjnymi, mogą natomiast świadczyć o zakażeniu grzybiczym (drożdżakowym). Takie objawy wymagają obejrzenia okolicy przez lekarza. Ogólne informacje zawiera artykuł „Zakażenie po zabiegach estetycznych”.

Jak odróżnić to od alergii (kontaktowego zapalenia skóry)?

W reakcji na produkty pielęgnacyjne stosowane po zabiegu może rozwinąć się podrażnienie skóry lub reakcja alergiczna. Wówczas zamiast pojedynczych wyprysków pojawiają się bardziej rozległe zaczerwienienie, silny świąd, pieczenie, a czasem wypukła wysypka o granicach odpowiadających miejscu nałożenia produktu. Jeśli takie objawy pojawią się po wypróbowaniu nowego produktu, należy go odstawić i skonsultować się z lekarzem. Szczegóły zawiera artykuł „Reakcje alergiczne w zabiegach estetycznych”.

Co robić w domu, jeśli pojawią się wypryski lub prosaki?

1. Jeśli występuje którykolwiek z sygnałów ostrzegawczych, proszę tego samego dnia zadzwonić do lekarza, który wykonał zabieg; warto zrobić zdjęcie okolicy i podać, jaki zabieg i kiedy wykonano oraz jakie produkty są stosowane.
2. Jeśli nie ma sygnałów ostrzegawczych, należy zgłosić prosaki i wypryski na wizycie kontrolnej lub telefonicznie lekarzowi i zapytać, czy trzeba zmienić sposób pielęgnacji.
3. Okolicę należy oczyszczać delikatnie i bez pocierania, zgodnie z zaleceniami lekarza.
4. Okluzyjną maść lub krem należy nakładać cienką warstwą i tylko tak długo, jak zalecił lekarz; warto zapytać, kiedy można przejść na lżejszy krem nawilżający.
5. Jeśli lekarz rozpoczął leczenie, należy je stosować przez zalecony czas, nawet jeśli objawy słabną; przed odstawieniem należy się skonsultować.
6. Należy nadal chronić się przed słońcem; na gojącej się skórze wypryski objęte stanem zapalnym łatwiej pozostawiają przebarwienia.

Czego nie należy robić?

• Nie należy wyciskać ani zdrapywać wyprysków i białych torbielek; zwiększa to ryzyko zakażenia, przebarwień i blizn.
• Nie należy próbować otwierać prosaków w domu igłą, szpilką ani ostrym narzędziem.
• Przed pełnym zagojeniem skóry i bez zalecenia lekarza nie należy zaczynać stosowania silnych produktów z kwasami, retinoidów, rękawic złuszczających ani produktów peelingujących.
• Nie należy samodzielnie przerywać ani zmieniać leczenia rozpoczętego przez lekarza.
• Nie należy stosować kremów z antybiotykiem, sterydami ani lekiem przeciwwirusowym (na opryszczkę) wydawanych na receptę bez zalecenia lekarza.
• Nie należy stosować domowych sposobów, takich jak pasta do zębów, cytryna, ocet, woda kolońska czy olejki roślinne; tłuste oleje mogą nasilać wypryski.
• Nie należy maskować wysypki ciężkimi kosmetykami do makijażu; warto zapytać lekarza, od kiedy można stosować makijaż.

Co może zrobić lekarz?

Lekarz najpierw ustala, czy wysypka to prosaki, zaostrzenie trądziku, zakażenie, opryszczka, zakażenie grzybicze czy alergia; w razie potrzeby pobiera wymaz. Przy zaostrzeniu trądziku można zastosować lżejsze produkty pielęgnacyjne, zaplanować miejscowe leczenie przeciwtrądzikowe, a w niektórych sytuacjach krótkotrwałe leczenie doustne. Jeśli podejrzewa się zakażenie, opryszczkę lub grzybicę, rozpoczyna się odpowiednie leczenie farmakologiczne.

Prosaki, które nie ustępują, może opróżnić lekarz lub personel medyczny pod nadzorem lekarza, w warunkach jałowych, wykonując niewielkie nacięcie. Przy licznych prosakach można też rozważyć niektóre leki stosowane miejscowo. O tym, które leczenie jest odpowiednie, lekarz decyduje po badaniu. Blizny pozostające po wypryskach opisano w artykule „Blizny potrądzikowe”.

Co można zrobić, aby zmniejszyć ryzyko?

• Przed zabiegiem należy poinformować lekarza o przebytym trądziku, o tym, czy często pojawiają się wypryski, oraz o stosowanym leczeniu przeciwtrądzikowym.
• Jeśli w przeszłości występowała opryszczka, należy koniecznie o tym powiedzieć; lekarz może w razie potrzeby zaplanować leczenie zapobiegawcze.
• Po zabiegu okluzyjną maść należy stosować cienką warstwą, tylko przez zalecony czas i w zalecanej ilości.
• Gdy lekarz na to pozwoli, należy przejść na lżejszy krem nawilżający, który nie zatyka porów.
• W okresie gojenia nie należy wypróbowywać nowych produktów; przed zmianą produktu należy się skonsultować.
• Warto zapytać lekarza, kiedy można wrócić do retinoidów i produktów z kwasami. Ogólne informacje zawiera artykuł „Retinoidy”.

Inne problemy, takie jak przebarwienia, przedłużające się zaczerwienienie i blizny po peelingu, opisano w artykule „Problemy po peelingu chemicznym”, a ogólne kroki postępowania w razie jakiegokolwiek problemu w artykule „Co robić, gdy po zabiegu estetycznym wystąpi powikłanie?”.

Ograniczenia danych naukowych: większość informacji o częstości prosaków i wyprysków po laserze i peelingu opiera się na jednoośrodkowych badaniach retrospektywnych, seriach przypadków i pracach przeglądowych; częstość bardzo się różni w zależności od rodzaju i głębokości zabiegu, produktów pielęgnacyjnych i typu skóry. Dane dotyczące mikronakłuwania i IPL są jeszcze bardziej ograniczone. Dlatego nie można podać indywidualnego wskaźnika ryzyka. Ta strona ma charakter ogólnoinformacyjny i nie zastępuje badania lekarskiego.