“Lazer dərini nazikləşdirir” mifi: elm nə deyir?

Qısa cavab: ümumiyyətlə, xeyr. Uyğun cihazla, düzgün parametrlərlə və uyğun fasilələrlə aparılan lazerin sağlam dərini uzunmüddətli nazikləşdirdiyini göstərən sübut yoxdur. Epilyasiya lazeri tük kökünü hədəfləyir. Dərini yeniləyən lazerlərlə aparılan toxuma müayinələri kollagen sintezinin artmasını və nizamlı sağalma reaksiyasını göstərib. Sağalma dövründəki qızartı və həssaslıq müvəqqətidir və nazikləşmə deyil. Real risklər yanıq, rəng dəyişikliyi və çapıqdır; bunlar yanlış və ya həddindən artıq tez-tez tətbiqdə artır.

Mif haradan yaranır?

Bu mifin başa düşülən səbəbləri var. Lazer və pilinqdən sonrakı günlərdə dəri qızarır, gərilir, quruyur, qabıq verə bilər və toxunuşa, günəşə və kosmetik vasitələrə qarşı daha həssas olur. Bunu yaşayan insan dərisinin 'nazikləşdiyini' düşünə bilər. İkinci səbəb yanlış prosedurlardan sonra görülən real zədələrdir: yanıq, ləkə və çapıq. Üçüncüsü isə qarışıqlıqdır: güclü kortikosteroidli kremlərin uzun müddət istifadə edildikdə dərini nazikləşdirə bildiyi məlumdur və bu məlumat zaman keçdikcə dəri ilə bağlı başqa prosedurlara da aid edilib.

Bir də dil məsələsi var. Gündəlik danışıqda 'nazik dəri' çox vaxt asan qızaran, damarları görünən və ya tez qıcıqlanan dərini ifadə edir. Tibbdə isə dərinin nazikləşməsi dəri qatlarının qalınlığının ölçülə bilən şəkildə azalması deməkdir. Bu ikisi eyni şey deyil.

Lazer tək bir prosedurdurmu?

Xeyr. Lazerlər işığın dəridə hansı struktur tərəfindən udulmasına görə bir-birindən fərqlənir. Mifi qiymətləndirmək üçün hansı lazerdən söhbət getdiyini bilmək lazımdır.

Lazer epilyasiyası dərini nazikləşdirirmi?

Lazer epilyasiyasında istifadə olunan işıq tük kökündəki tünd rəngli piqment tərəfindən udulur və yaranan istilik tük kökünə təsir edir. Prosedurun məqsədi dəri qatlarını soymaq və ya kənarlaşdırmaq deyil. Buna görə düzgün parametrlərlə aparılan lazer epilyasiyasının dərini nazikləşdirməsi gözlənilmir; mövzuya həsr olunmuş icmallarda və dermatoloji qurumların pasiyentlər üçün məlumatlarında da dərinin nazikləşməsi yan təsirlər sırasında göstərilmir.

Epilyasiyadan sonra bəzi insanların dərisini 'daha nazik' və ya daha hamar hiss etməsi çox vaxt tüklərin və tük dibindəki qabarıqların azalması ilə bağlıdır. Prosedurdan sonrakı bir-üç gün ərzində görülən qızartı, yüngül şişkinlik və həssaslıq isə müvəqqətidir. Real risklər başqa yerdədir: uyğun olmayan parametr və ya günəşdə qaralmış dəri yanığa, qabarcıqlara, rəng dəyişikliyinə və nadir hallarda çapığa səbəb ola bilər. Ətraflı məlumat “Lazer epilyasiyası: necə işləyir, kimə uyğundur, nəyə diqqət etməli?” məqaləmizdədir; digər geniş yayılmış narahatlıq isə “Lazerlə epilyasiya xərçəngə səbəb olur mifi” məqaləmizdə araşdırılır.

Fraksion və qeyri-ablyativ lazerlərdə toxuma müayinələri nə göstərdi?

Bu lazerlər dəridə gözlə görünməyəcək qədər kiçik, sütun şəklində istilik zədəsi sahələri yaradır və onların arasındakı sağlam dərini qoruyur. Bu üsulun dəridə nə etdiyini öyrənən bir tədqiqatda on iki könüllünün ön qoluna bir seans prosedur aparılıb və üç ay ərzində götürülən toxuma nümunələri müayinə edilib. Dərinin üst qatının bütövlüyü bir gün ərzində bərpa olunub, üst qat yeddi günə tam yenilənib, yeddinci gündə kollagen sintezinin artmasına işarə edən əlamətlər aşkarlanıb və üç ayın sonunda alt qatda çapıq toxumasına rast gəlinməyib. Tədqiqatçılar bunu dərinin alt qatında başladılan yara sağalması reaksiyası kimi şərh ediblər.

Bu nəticələri ehtiyatla oxumaq lazımdır. Tədqiqatlar kiçikdir, əsasən ön qol dərisində və bir seansla aparılıb, müşahidə müddəti aylarla məhdudlaşır və müəyyən cihaz parametrlərini əks etdirir. İllər boyu çoxlu seansın dəri qalınlığına təsirini ölçən geniş tədqiqatlar yoxdur. Mövcud məlumatlar nazikləşməyə deyil, bərpaya və yeni kollagen sintezinə işarə edir; lakin bu, istənilən parametrdə və istənilən tezlikdə prosedurun zərərsiz olduğu demək deyil. Üsulun təfərrüatları “Fraksion lazer: sızanaq izləri, qırışlar və dəri toxuması üçün nə dərəcədə uyğundur?” məqaləmizdədir.

Ablyativ lazer dərinin üst qatını kənarlaşdırırsa, bu nazikləşmə deyilmi?

Mifin həqiqətə ən çox yaxınlaşdığı yer buradır. Ablyativ lazerlər həqiqətən dərinin üst qatını və alt qatın bir hissəsini nəzarətli şəkildə kənarlaşdırır. Lakin bu, geri qayıtmayan itki deyil: üst qat tük köklərindən və ətrafdakı sağlam dəridən gələn hüceyrələrlə yenidən formalaşır; alt qatda isə bərpa prosesi başlayır.

Günəşdən zədələnmiş ön qol dərisinə karbon dioksid lazeri tətbiq edilən 28 yetkin insanda aparılan tədqiqatda yeni kollagen sintezi ilə bağlı göstəricilər prosedurdan təxminən üç həftə sonra ilkin səviyyənin bir neçə mislinə çatıb və ən azı altı ay yüksək qalıb. Tədqiqatçılar bu dəyişiklikləri dərinin alt qatında nəzərəçarpan struktur dəyişikliyi ilə nəticələnən nizamlı yara sağalması reaksiyası kimi təsvir ediblər. Yəni sağalma başa çatdıqda gözlənilən daha nazik deyil, yenidən qurulmuş dəridir.

Bunun bədəli sağalma müddəti və riskdir. Ablyativ lazerlərdən sonra sağalma təxminən iki həftəyə qədər çəkə bilər və kiçik olsa da, əhəmiyyətli ağırlaşma riski var; daha yüngül üsulların hazırlanmasının səbəbi də budur. Sağalma problemli keçərsə, infeksiya inkişaf edərsə və ya prosedur lazım olduğundan dərin aparılarsa, çapıq qala bilər. Batıq çapıq həmin nahiyədə dərinin həqiqətən nazikləşdiyi deməkdir; bu, lazerin adi nəticəsi deyil, ağırlaşmadır.

Sağalma dövründəki həssaslıq nazikləşmədirmi?

Xeyr. Lazerdən sonrakı günlərdə və həftələrdə dəri özünü bərpa edir. Bu dövrdə dərinin qoruyucu səthi hələ tam əvvəlki vəziyyətinə qayıtmayıb; dəri daha asan su itirir, daha tez qızarır və günəşə qarşı daha həssas olur. İnsanın 'dərim nazikləşib' deyə təsvir etdiyi vəziyyət çox vaxt budur.

• Qızartı, gərginlik, quruluq və qabıq vermə sağalma dövrünün gözlənilən əlamətləridir və prosedurun intensivliyindən asılı olaraq günlərlə və ya həftələrlə davam edir.
• Əvvəllər problemsiz istifadə etdiyiniz vasitələr bu dövrdə göynəmə və sancma yarada bilər; həkiminiz tövsiyə edənə qədər turşu və retinoid tərkibli vasitələrə qayıtmayın.
• Bu dövrdə günəş ləkə riskini artırır. Günəşdən qorunma sağalmanın ən vacib hissələrindən biridir.
• Qabıqları qoparmaq və dərini sürtmək çapıq riskini artırır.
• Qızartı gözləniləndən uzun sürürsə, artırsa və ya ona ağrı, axıntı və qabarcıqlar qoşulursa, həkiminizə müraciət edin.

Bu həssaslığın müvəqqəti olması onun əhəmiyyətsiz olduğu demək deyil; sağalma dövründəki qulluq nəticəyə birbaşa təsir edir. Ümumi prinsiplər “Tibbi estetik prosedurdan sonra qulluq: ümumi prinsiplər və xəbərdarlıq əlamətləri” məqaləmizdə izah olunub.

Bəs real risklər hansılardır?

Lazerin riski yox deyil; sadəcə mifin dediyi yerdə deyil. Lazer və enerjiyə əsaslanan cihazların arzuolunmaz təsirlərinə həsr olunmuş müasir icmal problemlərin uyğun olmayan cihaz seçimi, səhv parametr, pasiyentin kifayət qədər qiymətləndirilməməsi və mütəxəssisin təcrübəsizliyi ilə bağlı olduğunu, gec dövrdə rəng dəyişiklikləri, çapıq və göz zədəsi görülə bildiyini qeyd edir. Dermatoloji qurumlar da yanıq, geri qayıtmayan rəng dəyişikliyi və çapıqların təcrübəsiz şəxslərin apardığı prosedurlarda görülə biləcəyi barədə xəbərdarlıq edir.

• Yanıq və qabarcıqlar: əsasən dəri tipinə uyğun olmayan parametr və ya günəşdə qaralmış dəriyə tətbiqlə bağlıdır.
• Rəngin tündləşməsi və ya açılması: tünd dəridə və prosedurdan sonra günəşə çıxanlarda risk daha yüksəkdir; bir hissəsi öz-özünə keçməyə bilər.
• Çapıq: dərin yanıq, infeksiya və ya lazım olduğundan intensiv prosedurdan sonra inkişaf edə bilər.
• Həddindən artıq tez-tez prosedur: dəri sağalmasını başa çatdırmadan aparılan yeni seanslar bərpa üçün lazım olan vaxtı vermir və qıcıqlanma, uzanan qızartı və ləkə riskini artıra bilər. Seanslar arasındakı fasiləni həkiminiz müəyyən edir.
• Səlahiyyətsiz prosedur: müayinə aparılmadan, tibb müəssisəsindən kənarda və ya kifayət qədər hazırlığı olmayan şəxslər tərəfindən aparılan prosedurlar riski xeyli artırır.

Bu problemlərin əlamətləri, qarşısının alınması və nə etməli olduğunuz “Lazer və IPL-dən sonra yanıq və ləkə: tündləşmə, açılma və çapıq – qarşısını almaq və nə etməli” məqaləmizdə; tünd dəriyə xas tədbirlər isə “Tünd və qarabuğdayı dəridə lazer, IPL və kimyəvi pilinq: ləkə riski, cihaz seçimi və təhlükəsizlik tədbirləri” məqaləmizdə ətraflı izah olunub. Çapıq yaranan hallar üçün “Çapıq və keloid” məqaləmizə baxa bilərsiniz.

Kimyəvi pilinq dərini nazikləşdirirmi?

Eyni mif pilinq barədə də dolaşır və cavab oxşardır. Kimyəvi pilinq dərinin üst qatlarında nəzarətli zədə yaradır; soyulan qatın yerinə yenisi gəlir. Pilinqdən sonrakı toxuma dəyişikliklərini araşdıran yeni icmala görə, səthi pilinqlərdə üst qat yenilənir və alt qatdakı dəyişikliklər qeyri-müəyyəndir; orta dərinlikli pilinqlərdə əsasən alt qatın qalınlığının və kollagen miqdarının artması, dərin pilinqlərdə isə üst və alt qatda uzun sürən qalınlaşma və kollagen sintezi bildirilib. İcmal tədqiqatların kiçik və bir-birindən fərqli olduğunu da qeyd edir.

Burada da real risk nazikləşmə deyil; uyğun olmayan dərinlik, həkim olmayan şəxsin apardığı prosedur, evdə yüksək konsentrasiyalı turşu istifadəsi və sağalma dövründə günəşdir. Ətraflı məlumat “Kimyəvi pilinq: nədir, kimə uyğundur, sağalma prosesi necə keçir?” məqaləmizdədir. İynələrlə aparılan dəri yenilənməsi üçün oxşar sualları “Mikroiynələmə (microneedling)” məqaləmizdə araşdırırıq.

Nəticə

Lazerin dərini nazikləşdirdiyi mifi sağalma dövründəki müvəqqəti həssaslığın və yanlış prosedurlardan sonra görülən real zədələrin ümumiləşdirilməsidir. Epilyasiya lazeri tük kökünü hədəfləyir; dərini yeniləyən lazerlərlə bağlı toxuma müayinələri, məhdud olsa da, nazikləşməyə deyil, bərpaya və kollagen sintezinə işarə edir. Diqqət edilməli olan yanıq, ləkə və çapıq riskidir; bu risklər pasiyentin düzgün qiymətləndirilməsi, uyğun cihaz və parametr, seanslar arasında kifayət qədər fasilə və günəşdən qorunma ilə azaldıla bilər, lakin sıfıra endirilə bilməz.