پزشکی زیبایی در نوجوانان: زیر 18 سال کدام اقدامات پزشکی‌اند و کدام می‌توانند صبر کنند؟

چرا پزشکی زیبایی در نوجوانان موضوعی جداگانه است؟

نوجوانی دوره‌ای است که بدن و صورت به‌سرعت تغییر می‌کنند و نگاه فرد به خودش نیز با همان سرعت نوسان دارد. در این سنین نگرانی دربارهٔ ظاهر رایج است و اغلب بخشی عادی از رشد است. در همین دوره، نوجوانان در فضایی آنلاین وقت می‌گذرانند که در آن چهره‌های فیلترشده و تبلیغ اقدامات زیبایی فراوان است.

یک ارزیابی جدید منتشرشده در حوزهٔ پوست به افزایش اقدامات با هدف تغییر ظاهر در نوجوانان اشاره می‌کند و یادآوری می‌کند که در راهنماهای انجمن‌های حرفه‌ای، گام‌هایی مانند ارزیابی روانی، اطلاع‌رسانی ساختارمند و فرصت برای فکر کردن اغلب الزامی نشده‌اند. نویسندگان یک چارچوب اخلاقی مشترک پیشنهاد می‌کنند که شامل ارزیابی ضرورت پزشکی، تقویت رضایت والدین و غربالگری روانی است. این داده‌ها بیشتر به کشورهای دیگر مربوط‌اند؛ تا جایی که ما می‌دانیم، ارقام مشابهی برای ترکیه منتشر نشده است.

هدف این مقاله بازداشتن نوجوان از مراجعه به پزشک نیست. برعکس: معاینه برای یک مشکل پوستی قابل درمان، گام درستی است. هدف، جدا کردن درمان از خواستهٔ زیبایی و کمک به این است که تصمیم با عجله گرفته نشود.

تفاوت ضرورت پزشکی با خواستهٔ زیبایی چیست؟

ضرورت پزشکی یعنی درمان یک بیماری یا از دست رفتن یک کارکرد: درد، جای زخم، عفونت، علامتی که زندگی روزمره را محدود می‌کند یا بار روانی آشکاری که ناشی از بیماری است. خواستهٔ زیبایی اما آرزوی تغییر ظاهر ساختاری سالم و عادی است. مرز همیشه روشن نیست؛ به همین دلیل این تفکیک را پزشکی انجام می‌دهد که معاینه می‌کند.

این جدول یک چارچوب کلی است و تشخیص یا توصیهٔ درمانی فردی نیست. یک اقدام واحد ممکن است برای یک نفر درمان و برای دیگری با هدف زیبایی باشد. برای مثال، توکسین بوتولینوم می‌تواند در تعریق بیش از حد به‌عنوان درمان به کار رود، در حالی که استفاده از آن برای چین و چروک زیبایی است. محدودیت‌های سنی و شرایط تأیید بسته به محصول و کشور فرق می‌کند.

در چه مواردی درمان در سنین پایین واقعاً ممکن است لازم باشد؟

آکنه شایع‌ترین مشکل پوستی این گروه سنی است و فقط یک مسئلهٔ ظاهری نیست. ممکن است جای زخم بگذارد و به اضطراب، افسردگی و از دست رفتن اعتمادبه‌نفس منجر شود. اگر جوش‌ها زیاد، عمیق، دردناک یا جای‌گذار هستند و آکنه بر حال روحی اثر می‌گذارد، مراجعه به پزشک توصیه می‌شود. پایهٔ درمان بیشتر داروهای موضعی یا خوراکی است. اگر جای جوش مانده است، گزینه‌ها را در مقالهٔ «جای جوش (اسکار آکنه)» می‌یابید.

تعریق بیش از حد اولیه اغلب در کودکی یا نوجوانی آغاز می‌شود؛ ممکن است باعث شود فرد از دست دادن، نوشتن روی کاغذ یا پوشیدن لباس روشن پرهیز کند. مراحل درمان را در مقالهٔ «درمان تعریق بیش از حد (هایپرهیدروزیس)» شرح داده‌ایم. لک‌های مادرزادی، اسکارهای آشکار و کلوئیدها نیز از وضعیت‌هایی هستند که ممکن است در سنین پایین درمان لازم داشته باشند؛ در این باره مقالهٔ «اسکار و کلوئید» می‌تواند راهنما باشد. ترک‌های پوستی‌ای که در دورهٔ رشد سریع پدید می‌آیند اما شایع‌اند و با گذشت زمان کم‌رنگ می‌شوند؛ جزئیات در مقالهٔ «ترک‌های پوستی (استریا)» آمده است.

وجه مشترک این وضعیت‌ها این است که مراجعه با یک تشخیص آغاز می‌شود. پزشک ابتدا مشکل را نام‌گذاری می‌کند، سپس گزینه‌های دارای شواهد، سود مورد انتظار و خطرات را توضیح می‌دهد. تفاوت گفت‌وگویی که با پرسش 'می‌خواهی چه کاری انجام بدهی؟' آغاز می‌شود با معاینه‌ای که با پرسش 'چه چیزی آزارت می‌دهد؟' شروع می‌شود، همین است.

چرا فیلر و توکسین بوتولینوم در صورتی که هنوز در حال رشد است به تعویق می‌افتد؟

• صورت هنوز شکل نهایی خود را پیدا نکرده است. ساختار استخوانی و بافت‌های نرم در سراسر دوران نوجوانی و در برخی افراد تا اوایل دههٔ 20 زندگی تغییر می‌کنند. ناحیه‌ای که امروز 'نازک' یا 'کوچک' به نظر می‌رسد، ممکن است ظرف چند سال خودبه‌خود تغییر کند.
• شواهدی برای سودمندی وجود ندارد. شواهد قوی‌ای در دست نیست که نشان دهد توکسین بوتولینوم در صورت جوانی که چین و چروک ندارد از پیدایش خطوط در آینده پیشگیری می‌کند؛ این موضوع را در مقالهٔ «بوتاکس در سنین پایین از چین و چروک پیشگیری می‌کند» بررسی کرده‌ایم.
• خطر با سن کم نمی‌شود. عوارضی مانند انسداد عروقی (بسته شدن رگ)، عفونت و عدم تقارن در سنین پایین هم ممکن است رخ دهند. وقتی سود نامعلوم است، هر اقدام یعنی پذیرفتن این خطرات.
• اثرها گذرا هستند، اما عادت ممکن است بماند. اقداماتی که زود آغاز می‌شوند ممکن است زمینه‌ساز آن شوند که ویژگی‌های عادی صورت 'نقصی که باید اصلاح شود' دیده شوند و اقدامات پرتکرارتر شوند.
• سلیقه‌ها تغییر می‌کنند. ظاهری که در 16 سالگی بسیار خواستنی است، ممکن است در 25 سالگی برای همان فرد بیگانه به نظر برسد.

در جوانی، یعنی پس از 18 سالگی، تصمیم از نظر قانونی به خود فرد واگذار می‌شود؛ اما بیشتر نکات بالا در اوایل دههٔ 20 زندگی هم صدق می‌کنند. اینکه در این دوره چه چیزی لازم است و چه چیزی نه را در مقالهٔ «مراقبت پوست و پزشکی زیبایی در دههٔ 20 زندگی» شرح داده‌ایم.

زیر 18 سال رضایت چگونه گرفته می‌شود و محدودیت‌های قانونی چیست؟

برای اقدامات پزشکی در افراد زیر سن قانونی، معمولاً رضایت والد یا سرپرست قانونی لازم است. اما امضای والد به‌تنهایی نباید کافی شمرده شود: لازم است خود نوجوان اقدام را بخواهد، آنچه انجام می‌شود، خطرات احتمالی و گزینه‌ها را با زبانی متناسب با سنش درک کند و بتواند پرسش بپرسد. عکس آن نیز صادق است؛ انجام یک اقدام زیبایی به خواست والدین که نوجوان آن را نمی‌خواهد، پذیرفتنی نیست.

مقررات قانونی بسته به کشور فرق می‌کند. اینکه کدام اقدام در چه سنی، با رضایت چه کسی و به دست چه کسی می‌تواند انجام شود، با قوانین کشوری که در آن هستید تعیین می‌شود؛ این را از پزشک خود بپرسید.

برای نمونه: در انگلستان از 1 اکتبر 2021، تزریق توکسین بوتولینوم یا فیلر با هدف زیبایی به افراد زیر 18 سال و نیز ترتیب دادن نوبت برای آن جرم به شمار می‌رود. طبق راهنمای رسمی، اجازهٔ والدین این ممنوعیت را برطرف نمی‌کند. کاربرد به دلیل پزشکی فقط با تأیید یک پزشک و به دست برخی از اعضای حرفه‌های سلامت امکان‌پذیر است. هدف این مقررات، محافظت از کودکان در برابر خطرات احتمالی این اقدامات برای سلامت اعلام شده است. این تنها نمونه‌ای از یک کشور است؛ قوانین در کشورهای دیگر متفاوت است.

یک روند خوب رضایت در یک جلسه خلاصه نمی‌شود. اینکه پس از اطلاع‌رسانی فرصتی برای فکر کردن داده شود، تصمیم در روز دیگری گرفته شود و حق نوجوان برای تغییر نظر به‌روشنی گفته شود، به‌ویژه در این گروه سنی اهمیت دارد.

شبکه‌های اجتماعی و فیلترها چگونه بر این خواسته اثر می‌گذارند؟

فیلترها پوست را صاف، بینی را باریک و لب و چشم را بزرگ‌تر می‌کنند؛ آن هم در تصویر زنده و چنان روان که به چشم نمی‌آید. برای کسی که مدت زیادی به این تصاویر نگاه می‌کند، چهرهٔ بدون فیلتر در آینه ممکن است 'ناقص' به نظر برسد. حال آنکه هیچ اقدامی نمی‌تواند دقیقاً کار فیلتر را انجام دهد؛ چهره‌ای که منافذ، سایه‌ها و حالت‌های چهره دارد، عادی است.

در یک مطالعهٔ پرسش‌نامه‌ای با جوانان 18 تا 25 ساله گزارش شده است که کسانی که تولیدکنندگان محتوای انجام‌دهندهٔ اقدامات زیبایی را دنبال می‌کنند و کسانی که عکس‌های خود را بیشتر با فیلتر ویرایش می‌کنند، قصد بیشتری برای انجام اقدامات زیبایی دارند. در همین مطالعه دیده شد که جوانان میزان انجام اقدامات زیبایی از سوی دیگران را بیش از واقعیت تخمین می‌زنند. این مطالعه مقطعی است؛ یعنی یک ارتباط را نشان می‌دهد و رابطهٔ علت و معلولی را ثابت نمی‌کند.

• ببینید محتوایی که می‌بینید تبلیغ یا همکاری تجاری است یا نه.
• برداشت 'همه انجام می‌دهند' اغلب بازتاب واقعیت نیست؛ کسانی که انجام داده‌اند بیشتر دیده می‌شوند.
• ویدئوها نتیجه را نشان می‌دهند؛ تورم، کبودی، پشیمانی و عارضه را اغلب نشان نمی‌دهند.
• پیشنهادهایی که به عجله وادار می‌کنند، مانند 'ویژهٔ امروز'، 'ویژهٔ دانشجویان' یا امتیاز برای کسی که با دوستش بیاید، علامت هشدارند.
• اقداماتی که افراد در خانه روی خودشان انجام می‌دهند ممکن است در میان جوانان رواج پیدا کند؛ خطرات آن را در مقالهٔ «قلم فیلر بدون سوزن و روش‌های خانگی» شرح داده‌ایم.

چه زمانی باید به حمایت سلامت روان فکر کرد؟

نگرانی دربارهٔ ظاهر در نوجوانی عادی است. اما در برخی نوجوانان این نگرانی روی 'نقصی' متمرکز می‌شود که دیگران متوجه آن نمی‌شوند یا آن را بسیار کوچک می‌بینند، ساعت‌هایی از روز را می‌گیرد و زندگی را تنگ می‌کند. این وضعیت که اختلال بدریخت‌انگاری بدن نامیده می‌شود، بیشتر در نوجوانی آغاز می‌شود و اغلب تشخیص داده نمی‌شود. در یک مرور گزارش شده است که حدود 2 درصد نوجوانان را درگیر می‌کند؛ اما این میزان بسته به مطالعه فرق می‌کند.

در این وضعیت، اقدامات زیبایی معمولاً آرامش مورد انتظار را به همراه ندارند؛ نگرانی ممکن است به ناحیهٔ دیگری منتقل شود یا بیشتر شود. درمان‌هایی که اثرشان نشان داده شده در حوزهٔ سلامت روان هستند: درمان شناختی‌رفتاری و در صورت نیاز درمان دارویی به توصیهٔ پزشک. به همین دلیل، اگر نشانه‌های زیر وجود دارند، پیش از اقدام زیبایی ارزیابی سلامت روان توصیه می‌شود:

• نگاه کردن بسیار مکرر به آینه یا پرهیز کامل از آینه
• مقایسهٔ مداوم خود با دیگران و درخواست پیاپی برای تأیید
• تلاش مداوم برای پنهان کردن یک ناحیه با آرایش، مو، لباس یا حالت بدن
• کشیدن، فشار دادن یا کندن پوست برای صاف کردن آن
• دوری از مدرسه، دوستان یا عکس گرفتن
• اصرار بر انجام اقدام برای جزئیاتی که دیگران متوجه آن نمی‌شوند یا درخواست فوری اقدامی تازه پس از یک اقدام
• تغییر آشکار در الگوی غذا خوردن، ورزش افراطی یا افسردگی آشکار

پیشنهاد حمایت سلامت روان به معنای مقصر دانستن نوجوان یا کوچک شمردن خواستهٔ او نیست. هدف، رساندن او به کمکی است که واقعاً آرامش می‌آورد. این موضوع را در مقالهٔ «تصویر بدنی و اقدامات زیبایی» با جزئیات بیشتری بررسی کرده‌ایم.

والدین چه می‌توانند بکنند و از پزشک چه بپرسند؟

وقتی نوجوانی می‌گوید 'می‌خواهم انجام بدهم'، اغلب آغاز یک گفت‌وگوست. 'نه' گفتن فوری خواسته را از بین نمی‌برد، فقط گفت‌وگو را تمام می‌کند؛ نوجوان اطلاعات و گاهی خود اقدام را جای دیگری جست‌وجو می‌کند. مفیدتر آن است که با کنجکاوی بپرسید.

• چه چیزی بیشتر از همه آزارت می‌دهد؟ از کی این‌طور احساس می‌کنی؟
• این فکر از کجا شروع شد: کسی چیزی گفت یا چیزی دیدی؟
• امیدواری پس از این اقدام چه چیزی در زندگی‌ات تغییر کند؟
• دربارهٔ خطرات و محدودیت‌های این اقدام چه می‌دانی؟
• اگر یک سال صبر کنیم، چه چیزی از دست می‌دهیم و چه چیزی به دست می‌آوریم؟

اگر نگرانی به یک مشکل پوستی واقعی اشاره دارد، رفتن با هم نزد پزشک گام درستی است. پرسش‌هایی که می‌توانید در معاینه از پزشک بپرسید در ادامه آمده است.

پزشکی که اعتماد برمی‌انگیزد مستقیماً با بیمار نوجوان صحبت می‌کند، والد را هم در روند مشارکت می‌دهد، در صورت لزوم می‌تواند بگوید 'الان نه' یا 'نیازی نیست' و برای تصمیم‌گیری فرصت می‌دهد. جایی که بدون معاینه، بدون پرسیدن از نوجوان یا بدون پرسش دربارهٔ سن، اقدامی پیشنهاد می‌کند، نشانه‌ای است که باید درنگ کنید و دوباره فکر کنید.