Mutfak Tıbbı
Günde kaç gram tuz tüketilmeli? Mutfakta tuzu azaltmanın yolları

Haberi paylaş
İlgilenecek birine ulaştırın.
Yetişkinler günde 5 gramdan az tuz tüketmeli; bu, 2.000 miligramdan az sodyum demektir ve ekmekteki, peynirdeki, zeytindeki ve salçadaki tuz da bu sınıra dahildir. Türkiye Beslenme Rehberi bunu ev ölçüsüyle "günde en fazla 1 tepeleme çay kaşığı ya da 1 silme tatlı kaşığı" diye verir. Türkiye'de 2017'de günde yaklaşık 10 gram tuz tüketiliyordu, yani sınırın iki katı. En etkili yollar tuzluğu sofradan kaldırmak, yemeğe tuzu ölçerek ve azaltarak eklemek, turşu, peynir ve zeytini suda bekletmek ve etiketteki tuz satırını okumaktır.
Genel bilgilendirmedir; kişisel tanı veya tedavi önerisi değildir.
Doktorclub Sağlık Editörleri hazırladı
Önemli bilgiler
- Günlük sınır: Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), yetişkinlere günde 2.000 miligramdan az sodyum, yani 5 gramdan az tuz önerir; 2021'de dünyada ortalama tüketim günde yaklaşık 11 gramdı (DSÖ, 2026).
- Türkiye'de iki katı: 2017 Türkiye Hanehalkı Sağlık Araştırması'na göre günlük tuz tüketimi yaklaşık 10 gramdı (9,9 gram; HSGM, 2021).
- Tansiyona etkisi: 34 denemeyi birleştiren bir Cochrane analizinde tuzu günde ortalama 4,4 gram azaltmak büyük tansiyonu yaklaşık 4 mmHg, tansiyonu yüksek olanlarda yaklaşık 5,4 mmHg düşürdü (He ve ark., 2013).
- İnme ve kalp: Sağlık Bakanlığı'nın tuz rehberindeki tahmine göre günlük tuzu 10 gramdan 5 grama indirmek inme riskini yüzde 23, kalp-damar hastalığı riskini yüzde 17 azaltabilir.
- Hekime danışın: Lityum kullanan kişi tuzu kendi başına azaltmaz (NHS, 2023). Böbrek hastası, gebe ya da potasyum tutucu idrar söktürücü veya potasyum takviyesi kullanan kişi potasyumlu tuza geçmez (DSÖ, 2025). Doktorclub editörlerinin önerisi: Böbrek ya da kalp yetmezliği hastası tuz sınırını hekimiyle belirler.
- Çocuk ve bebek: Türkiye Beslenme Rehberi (TÜBER), okul öncesi çocuklar için günde 4 gram tuz önerir ve bebeklerin besinlerine yaşamın ilk yılında tuz eklenmemesini ister (TÜBER, 2022).
Günde kaç gram tuz tüketilmeli?
Yetişkin için hedef günde 5 gramdan azdır. TÜBER evde ölçmek için ayrıca bir ev ölçüsü verir: günlük en fazla 1 tepeleme çay kaşığı ya da 1 silme tatlı kaşığı tuz. TÜBER bu kaşıklara gram karşılığı vermez; kaşık boyu ve tuzun inceliği miktarı değiştirir. Bu miktar yalnız tuzluktan eklenen tuz değildir; ekmeğin, peynirin ve hazır yiyeceklerin içindeki tuz da bu hesaba girer.
İngiltere Ulusal Sağlık Hizmeti (NHS) yetişkinler için 6 gram üst sınır verir. Bu yazıda Türkiye'nin resmî rehberi TÜBER ve DSÖ'nün ortak sayısı olan 5 gramı esas aldık.
Çocuklarda sınır daha düşüktür. DSÖ, 2–15 yaşta yetişkin sınırının çocuğun enerji ihtiyacına göre aşağı çekilmesini önerir. TÜBER, okul öncesi çocuklar için günde 4 gram verir ve bebeğin yemeğine ilk yıl tuz eklenmemesini ister; konserve, salamura ve hazır çorbalar bu nedenle ek gıdada yer almaz. Pratik yol: Bebeğin payını ayırdıktan sonra aile yemeğini tuzlayın.
Türk sofrasında tuz nereden geliyor?
TÜBER, evde hazırlanan turşu, salça, tarhana, kurut ve yaprak salamurasının tuz içeriğinin yüksek olduğunu yazar. Hazır soslar, cips gibi atıştırmalıklar, tuzlu kuruyemiş, zeytin, balık konserveleri ve tuzlanmış et ürünleri de listededir. Rehber, mineralli içeceklerin de sınırlı tüketilmesini önerir.
| Besin | Miktar | Yaklaşık tuz |
|---|---|---|
| Ekmek | 2 ince dilim (50 gram) | Yaklaşık 0,5 gram (hesap) |
| Ekmek | Günde 6 ince dilim (150 gram) | Yaklaşık 1,4 gram (hesap) |
| Az tuzlu, az yağlı salamura zeytin | 6–8 adet | Yaklaşık 0,4 gram |
| Az tuzlu ibareli yüksek yağlı ya da diğer zeytinler | 4–5 adet | Yaklaşık 0,5–1 gram |
| Domates salçası (sanayi ürünü) | 100 gram | En çok yaklaşık 1,4 gram (hesap) |
Tablo: Türk Gıda Kodeksi'nde tuz sınırları ürünün kendisine değil, kuru maddesine göre konur. Ekmekte tuz kuru maddenin en çok yüzde 1,5'i, nem en çok yüzde 38'dir (Ekmek ve Ekmek Çeşitleri Tebliği 2012/2, 2013/10 değişikliğiyle). Ekmek değerleri yüzde 38 nem varsayımıyla ve TÜBER'in ekmek porsiyonundan (2 ince dilim, 50 gram) Doktorclub editörlerince hesaplandı. Salçada tuz, domatesin kendi tuzu dahil kuru maddenin en çok yüzde 5'idir (Salça ve Benzeri Ürünler Tebliği 2020/19); değer yüzde 28 kuru maddeli salça için hesaptır; üçlü konsantre salçada (en az yüzde 36) sınır daha yüksektir. Zeytin değerleri TÜBER'dendir. Ev salçası ve ev turşusu için yasal sınır yoktur; TÜBER bunların da tuzunun yüksek olduğunu yazar.
Peynir ve turşudaki tuz için turşu, zeytin ve peynir yazımıza, bulyon ve hazır çorba için bulyon yazımıza bakabilirsiniz.
Tuzu azaltınca tansiyon ne kadar düşer?
Etkisi gerçek ve hızlıdır. Cochrane analizindeki 34 denemede (3.230 kişi) tuzu en az 4 hafta azaltmak, tansiyonu normal olanlarda da yüksek olanlarda da tansiyonu düşürdü. Kadında ve erkekte, beyaz ve siyah katılımcılarda da tansiyon anlamlı düştü. Günde 6 gram daha az tuz, yaş ve tansiyon durumu hesaba katıldığında büyük tansiyonda yaklaşık 5,8 mmHg düşüşle ilişkiliydi.
Ağustos 2025'te yayımlanan ve 102 tip 2 diyabetliyle yapılan kontrollü bir beslenme çalışmasında, diyabete uyarlanmış az sodyumlu DASH tipi diyet, olağan ve tuzu yüksek diyete göre büyük tansiyonu ortalama 4,6 mmHg düşürdü; düşüşün çoğu her diyetin ilk 3 haftasında oldu ve etkinin büyük kısmı tuz azaltmadan geldi (Pilla ve ark., 2025). Katılımcıların çoğu ABD'li siyah yetişkindi ve karşılaştırma diyeti tipik ABD diyetiydi. Üçte ikisi iki ya da daha fazla tansiyon ilacı kullanıyordu; yani bu çalışmada ilaç kullananlarda da tuz azaltmak işe yaradı. İlacınızı kendi başınıza azaltmayın ya da kesmeyin.
Mutfakta tuz nasıl azaltılır?
TÜBER'in önerileri şunlardır:
- Yemek hazırlarken ve pişirirken eklenen tuzu ve sebzeli tuzları azaltın; besinlerin kendi sodyumu nedeniyle mümkünse hiç eklemeyin.
- Sofraya tuzluk koymayın; yemeğe sofrada tuz eklemeyin.
- Tuz yerine soğan, sarımsak, nane, baharat, limon, sirke ve biber gibi doğal lezzet vericiler kullanın.
- Salamura ürünlerin tuzunu azaltmak için onları suda yıkayın ya da bekletin.
- Evde turşu, salça ve tarhana hazırlarken yüksek miktarda tuzdan kaçının.
- Paketli ürünlerde etiketi okuyun; tuzsuz ya da tuzu azaltılmış olanı seçin. Lokantada yemeğin az tuzlu hazırlanmasını isteyin.
- Evde iyotlu tuz kullanın; iyot kolay kaybolduğu için tuzu kapalı kapta saklayın ve yemeğe pişirme bittikten sonra ekleyin.
Doktorclub editörlerinin pratik önerileri: Tencereye tuzu gözle değil, ölçerek koyun ve her hafta biraz azaltın. Pilav ve çorbada tuzu azaltıp tadı baharatla tamamlayın. Peynir ve zeytini kahvaltıdan önceki akşam suya yatırın.
Damak alışır. Beş ay boyunca tuzu azaltan genç yetişkinlerde çorba ve krakerde en hoşa giden tuz düzeyi zamanla düştü (Bertino ve ark., 1982); TÜBER de tuzu azaltmada bir süre ısrarcı olunursa kişinin buna alışacağını yazar. Etiketi okurken bilmeniz gereken dönüşüm: 1 gram tuz 400 miligram sodyuma eşittir (DSÖ). HSGM rehberinde aktarılan beslenme beyanı kurallarına göre "düşük tuz" diyebilmek için 100 gram ya da 100 mililitrede en fazla 0,31 gram tuz bulunmalıdır. Ayrıntı gıda etiketi yazımızda.
Potasyumlu "az sodyumlu" tuz kullanılabilir mi?
DSÖ, Ocak 2025 rehberinde sofra tuzu yerine potasyum içeren az sodyumlu tuzları genel yetişkin nüfus için koşullu olarak önerir. Ancak bu öneri böbrek hastalarını, potasyum atılımı bozulmuş kişileri (potasyum tutucu idrar söktürücü ya da potasyum takviyesi kullananlar dahil), gebeleri ve çocukları kapsamaz. Evde böbrek hastası, bu ilaçları kullanan biri, gebe ya da çocuk varsa aile yemeğinde potasyumlu tuz kullanılmamalıdır.
Önce tuzu azaltın. ACE inhibitörü, anjiyotensin reseptör blokeri (ARB) ya da spironolakton gibi tansiyon ilaçları kullanıyorsanız potasyumlu tuzu ve potasyumdan zengin besin miktarını hekiminizle konuşun; ayrıntı tansiyon ilacı ve potasyum rehberinde.
Kimler tuz konusunda hekimine danışmalı?
- Böbrek hastaları: Tuz ve potasyum sınırı evreye göre değişir; böbrek hastalığında tuz rehberine bakın.
- Kalp yetmezliği: Tuz ve sıvı sınırı kardiyoloğunuzla belirlenir; kalp yetmezliği rehberi.
- Lityum kullananlar: NHS, lityum kullanırken az tuzlu diyetten kaçınılmasını önerir, çünkü kandaki lityum düzeyi yükselebilir. Tuzu kendi başınıza belirgin azaltmayın; önce hekiminize danışın. Ayrıntı lityum rehberinde.
- Gebeler: TÜBER gebelikte iyot ihtiyacının arttığını yazar; tuzu azaltırken evdeki tuzun iyotlu olduğundan emin olun. Ayrıntı iyotlu tuz yazımızda.
- Yaşlılar: TÜBER, yaşlıların tuz tüketimini azaltmasını ve sofrada yemeğe tuz eklememesini önerir; tuzsuz pişen yemeği baharatla tatlandırmak yemeyi kolaylaştırır.
Türkiye'de
- Tansiyonunuzu aile hekiminiz ölçebilir; gerekirse MHRS üzerinden iç hastalıkları, kardiyoloji ya da nefroloji polikliniğinden randevu alabilirsiniz.
- Kişiye özel tuz ve beslenme planı için hekiminizden diyetisyene yönlendirme isteyebilirsiniz.
- Evde ölçüm yapıyorsanız sonuçları kaydedip hekiminize götürün; nasıl yapılacağı evde tansiyon yazımızda.
Ne zaman doktora görünmeli?
- Evde ölçtüğünüz tansiyon tekrar tekrar yüksek çıkıyorsa.
- Tansiyon, böbrek ya da kalp ilacı kullanıyor ve tuzu belirgin azaltmayı ya da potasyumlu tuza geçmeyi düşünüyorsanız.
- Yüzde kayma, kolda güçsüzlük ya da konuşma bozukluğu varsa hemen 112'yi arayın; NHS bunları inme belirtisi olarak sayar ve belirtiler geçse bile acil yardım ister.
Neler değişti? (Kasım 2026)
- Ağustos 2025: Tip 2 diyabetlilerde yapılan DASH4D çalışması, tuz azaltmanın birden fazla tansiyon ilacı kullananlarda bile tansiyonu anlamlı düşürdüğünü gösterdi.
- 2025: Çin'de inme geçirmiş 15.249 kişide, sodyumunun bir kısmı potasyumla değiştirilmiş tuz kullananlarda yeniden inme ve ölüm daha az görüldü (Ding ve ark., 2025). DSÖ'ye göre bu tür denemelere böbrek hastaları ve potasyum tutucu ilaç kullananlar alınmadı; potasyumlu tuz uyarıları aynen geçerlidir.
- Mayıs 2026: DSÖ bilgi notu güncellendi; 2023'te dünyada yaklaşık 1,7 milyon ölümün fazla sodyumla ilişkili olduğu tahmin ediliyor.
Kaynaklar
- Dünya Sağlık Örgütü. Sodium reduction (bilgi notu) 2026 who.int (yeni pencerede açılır)
- T.C. Sağlık Bakanlığı HSGM. Gıda ve İçecek Sektörü İçin Tuz Azaltma ve Protokolü Uygulama Rehberi 2021 hsgm.saglik.gov.tr (yeni pencerede açılır)
- T.C. Sağlık Bakanlığı HSGM. Türkiye Beslenme Rehberi (TÜBER) 2022 hsgm.saglik.gov.tr (yeni pencerede açılır)
- Resmî Gazete. Türk Gıda Kodeksi Ekmek ve Ekmek Çeşitleri Tebliği'nde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (No: 2013/10) 2013 resmigazete.gov.tr (yeni pencerede açılır)
- Resmî Gazete. Türk Gıda Kodeksi Salça ve Benzeri Ürünler Tebliği (No: 2020/19) 2020 resmigazete.gov.tr (yeni pencerede açılır)
8 kaynak daha
- He FJ, Li J, MacGregor GA. Effect of longer term modest salt reduction on blood pressure: Cochrane systematic review and meta-analysis. BMJ 2013. DOI: 10.1136/bmj.f1325 doi.org
- Pilla SJ ve ark. Dietary Patterns, Sodium Reduction, and Blood Pressure in Type 2 Diabetes: The DASH4D Randomized Clinical Trial. JAMA Intern Med 2025. DOI: 10.1001/jamainternmed.2025.1580 doi.org
- Bertino M, Beauchamp GK, Engelman K. Long-term reduction in dietary sodium alters the taste of salt. Am J Clin Nutr 1982. DOI: 10.1093/ajcn/36.6.1134 doi.org
- Dünya Sağlık Örgütü. Use of lower-sodium salt substitutes: WHO guideline (özet) 2025 iris.who.int
- Ding X ve ark. Salt Substitution and Recurrent Stroke and Death: A Randomized Clinical Trial. JAMA Cardiol 2025. DOI: 10.1001/jamacardio.2024.5417 doi.org
- NHS. Salt in your diet 2023 nhs.uk
- NHS. Common questions about lithium 2023 nhs.uk
- NHS. Stroke: symptoms 2024 nhs.uk
Bu yazıda geçen ilaçlar
İlaç Rehberi'nde reçete ve SGK durumu, resmî prospektüs ve aynı etken maddeyi içeren ilaçlar:
- Yazan
- Doktorclub Sağlık Editörleri
- Güncelleme
- 16 Kasım 2026
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve bireysel tıbbi tavsiye yerine geçmez. Bir hata mı gördünüz? Bize bildirin · Yayın ilkelerimiz · Tıbbi inceleme politikası





