İdrarda yanma: idrar yolu enfeksiyonu mu, CYBE mi?

Kadında idrarda yanmaya sık idrara çıkma, sıkışma, gece yeni başlayan idrara kalkma ya da bulanık idrar eşlik ediyor ve vajinal akıntı yoksa en olası neden mesane enfeksiyonudur (sistit). Akıntı, kaşıntı ya da ilişki sonrası kanama varsa vajinit veya cinsel yolla bulaşan enfeksiyon (CYBE) öne çıkar. Erkekte yanma ve penisten akıntı çoğunlukla CYBE'ye bağlı üretrittir; ateş ve perine ağrısı prostatiti düşündürür.

• 65 yaş altı kadında idrarda yanma, gece yeni başlayan idrara kalkma ve bulanık idrardan ikisi varsa idrar yolu enfeksiyonu (İYE) olasıdır: bu kadınların %74'ünde kültür enfeksiyonu doğrular (UKHSA, Temmuz 2025).
• Vajinal akıntı ya da kaşıntı varlığı İYE olasılığını düşürür; bu durumda vajinit ve CYBE düşünülmelidir (UKHSA, 2025).
• Erkekte üretritin başlıca nedenleri gonore ve klamidyadır; gonore dışı üretritin %15–25'inden Mycoplasma genitalium, %1–8'inden trikomonas sorumludur (CDC, 2021).
• Rutin idrar kültürü klamidya, gonore, trikomonas ve M. genitalium'u göstermez; bunlar için ayrı PCR (NAAT) testi gerekir (CDC, 2021).
• Erkekte idrar çubuğu (strip) testinde nitrit pozitifliği İYE'yi destekler, ama negatif sonuç enfeksiyonu dışlamaz; antibiyotikten önce kültür alınmalıdır (UKHSA, 2025; NICE NG109).
• Önerilen antibiyotik süresi gebe olmayan kadında sistitte 3 gün, gebelikte ve erkekte 7 gündür (NICE NG109).
• Prostatit belirtileri 3 aydan uzun sürüyorsa kronik prostatit olarak adlandırılır (NHS, 2024).

İdrarda yanmanın (dizüri) dört sık nedeni vardır: mesane enfeksiyonu (sistit), idrar kanalının iltihabı (üretrit, sıklıkla CYBE'ye bağlı), vajina iltihabı (vajinit) ve erkekte prostat iltihabı (prostatit). Daha seyrek nedenler arasında genital herpes, menopozla gelen doku incelmesi (genitoüriner sendrom), böbrek taşı ve sabun ya da spermisit gibi tahriş edici ürünler sayılabilir.

Kaynaklar: UKHSA (Temmuz 2025), CDC 2021 STI Tedavi Kılavuzu, NICE NG109, NHS prostatit (2024).

Kadında ayrımı en çok belirleyen soru, vajinal akıntı ya da kaşıntı olup olmadığıdır. UKHSA'nın birinci basamak aracına göre idrarda yanma, gece yeni başlayan idrara kalkma ve bulanık idrar İYE'nin anahtar belirtileridir; akıntı varsa İYE olasılığı azalır ve üretrit, CYBE ya da vajinit düşünülmelidir.

Pratikte şu üç soru yönlendirir:

1. Akıntı, koku ya da kaşıntı var mı? Varsa vajinit veya servisit; tam idrar tahlilinin yanında vajinal sürüntü gerekir.
2. Son 3 ayda yeni ya da birden fazla partner var mı? Varsa idrar tahlili temiz olsa bile klamidya-gonore NAAT testi istenir. Ayrıntılar: klamidya ve gonore.
3. Yakınma ilişkiden 1–2 gün sonra mı başlıyor ve kültür bakteri gösteriyor mu? Bu tablo ilişkiyle tetiklenen sistite uyar; önleme yolları ilişki sonrası idrar yolu enfeksiyonu yazısında.

İdrar tahlilinde lökosit çıkıp kültürde bakteri üremiyorsa ("steril piyüri") klamidya, gonore, trikomonas ya da M. genitalium araştırılmalıdır. Antibiyotiği kültür sonucunu beklemeden ve test yapmadan tekrar tekrar kullanmak hem CYBE tanısını geciktirir hem de direnç oluşturur.

Genç ve cinsel olarak aktif erkekte idrarda yanmanın en sık nedeni üretrittir ve bunun çoğu cinsel yolla bulaşır. Penis ucundan akıntı, idrar kanalında kaşıntı ve yanma üretriti düşündürür (CDC). CDC üretrit tanısı için ilk akım idrarında lökosit esteraz pozitifliği ya da mikroskopide ≥10 lökosit/büyük büyütme alanı gibi nesnel kanıt ister ve klamidya-gonore için NAAT önerir.

Erkekte gerçek idrar yolu enfeksiyonu kadınlara göre daha az görülür ve her zaman değerlendirilmelidir. NICE, erkekte antibiyotikten önce orta akım idrar kültürü alınmasını ve 7 günlük tedaviyi önerir; UKHSA aynı zamanda CYBE taramasını ve prostatit olasılığını hatırlatır. Ateş, titreme, perine ağrısı ve idrar yapmada güçlük akut prostatiti düşündürür. Ayrıntılı bilgi için sitemizdeki prostatit rehberine bakabilirsiniz.

Doğru test, olası nedene göre seçilir; tek bir idrar örneği bütün nedenlere bakmaz.

• Tam idrar tahlili (TİT) veya idrar strip: Nitrit, lökosit, kan. Sistit olasılığını tahmin eder.
• İdrar kültürü ve antibiyogram: Erkekte, gebelikte, tekrarlayan ya da tedaviye yanıt vermeyen sistitte ve ateşli tabloda gerekir.
• Klamidya-gonore PCR (NAAT): Erkekte ilk akım idrarı (idrarın ilk kısmı), kadında vajinal sürüntü. Oral ya da anal temas varsa boğaz ve rektum sürüntüsü ayrıca istenir.
• Trikomonas NAAT: Kadında akıntı varsa; erkekte üretrit sürüyorsa.
• M. genitalium NAAT: Yalnız belirtisi olanlarda (üretrit, servisit) ve tedavi edilen kişinin partnerinde; belirtisiz tarama önerilmez.

Klamidya-gonore testi temastan yaklaşık 2 hafta sonra güvenilirdir; pencereler CYBE testleri yazısında.

Gebelikte idrar yakınması olan her kadından kültür alınır ve antibiyotik beklenmeden başlanır; NICE gebelikte 7 günlük tedavi önerir. Gebelikte tedavi edilmemiş idrar enfeksiyonu böbreğe ilerleyebileceği için bekle-gör yaklaşımı uygulanmaz ve kendi kendine ilaç kullanılmaz. Gebelikte akıntı ile birlikte yanma varsa trikomonas, klamidya ve gonore de araştırılmalıdır.

• Nereye başvurulur? Kadınlar için aile hekimi (ASM) veya kadın hastalıkları ve doğum; erkekler için aile hekimi veya üroloji; CYBE şüphesinde enfeksiyon hastalıkları ya da deri ve zührevi hastalıklar poliklinikleri. Randevu MHRS'den alınır. Kimlik vermeden HIV testi için Gönüllü Danışmanlık ve Test Merkezleri (GDTM) vardır; klamidya-gonore testi sunup sunmadıkları doğrulanamadı.
• Testin adı: Laboratuvar formunda "idrar kültürü" klamidya ve gonoreyi kapsamaz. "Klamidya ve gonore PCR" ya da "CYBE PCR paneli" ayrıca istenmelidir. Kamu hastanelerinde bu testlerin yaygınlığı ve SGK kapsamı doğrulanamadı.
• Direnç: KLİMİK'te 2019'da sunulan bir derleme, Türk çalışmalarında toplumdan kazanılmış sistitte E. coli'nin trimetoprim-sülfametoksazole %40–50, siprofloksasine %30–40 dirençli olduğunu aktarır; veriler 2004–2005 tarihlidir ve günceli doğrulanamadı. Bu nedenle tekrarlayan yakınmada kültür ve antibiyogram önemlidir.
• Antibiyotik kullanımı: Antibiyotikler reçeteli ilaçlardır. Evde kalan ya da önceki reçeteden artan antibiyotiği kullanmak, CYBE'yi tedavi etmeyebilir ve kültürü bozabilir.

Aşağıdaki durumlarda aynı gün acil servise başvurun:

• 37,9 °C ve üzeri ateş veya titreme, böğürde ya da belde ağrı, bulantı-kusma: böbrek enfeksiyonu (UKHSA).
• Gebelikte herhangi bir idrar yolu belirtisi.
• Erkekte ateşle birlikte idrar yakınmaları, perine ağrısı ya da hiç idrar yapamama: akut prostatit veya idrar retansiyonu.
• Bilinç bulanıklığı, nefes darlığı, bayılma veya genel durumda hızlı bozulma: 112 (sepsis olasılığı).
• Antibiyotik başladıktan 48 saat sonra düzelme yoksa ya da herhangi bir anda kötüleşme varsa yeniden değerlendirme gerekir (NICE NG109).

• 2026 – EAU Ürolojik Enfeksiyonlar Kılavuzu güncel sürümü yayımlandı (tekrarlayan sistit önerileri için bkz. ilişki sonrası İYE yazımız).
• Eylül 2025 – AUA: Kadınlarda tekrarlayan komplike olmayan İYE kılavuzu güncellendi (su tüketimi, metenamin, vajinal östrojen).
• 7 Temmuz 2025 – UKHSA: Birinci basamak İYE tanı araçları güncellendi; 65 yaş altı kadında belirti eşikleri ve erkekte strip testinin sınırları bu yazıdaki tablonun temelidir.
• 12 Aralık 2025 – FDA: Gonore için iki yeni ağızdan ilaç (zoliflodasin, gepotidasin) onaylandı; Türkiye'de ruhsat durumu doğrulanamadı.