İçeriğe geç

Şiddetli ya da ani başlayan bir belirtiniz varsa okumayı bırakın, 112'yi arayın.

Hekim misiniz? Doktorclub'a katılın

Mutfak Tıbbı

Şekersiz ürünlerde maltitol ve sorbitol: ishal yapar mı, kan şekerini yükseltir mi?

Haberi paylaş

İlgilenecek birine ulaştırın.

WhatsApp ile paylaş
XFacebookLinkedIn

"Şekersiz" çikolata, sakız, şekerleme ve bisküvilerde sık kullanılan maltitol ve sorbitol gibi şeker alkolleri, sofra şekerine göre daha az kalori verir ve kan şekerini daha az yükseltir; ama bağırsakta tam emilmedikleri için fazlası gaz, şişkinlik ve ishal yapar. Bu ürünleri "serbest" sanıp bir paketi bir oturuşta bitirmeyin. Diyabetiniz varsa bunlar da karbonhidrat içerir; insülin ya da şeker ilacı kullanıyorsanız nasıl hesaplayacağınızı diyabet ekibinize sorun. Hassas bağırsağınız varsa sorbitollü ürünlerden kaçının.

Genel bilgilendirmedir; kişisel tanı veya tedavi önerisi değildir.

Doktorclub Sağlık Editörleri hazırladı

Önemli bilgiler

  • Etikette uyarı zorunlu: İçine yüzde 10'dan fazla şeker alkolü eklenmiş gıdaların etiketinde "Aşırı tüketimi laksatif etki yaratabilir." uyarısı bulunur (Etiketleme Yönetmeliği Ek-2, 2017).
  • Daha az kalori: Etiketteki enerji hesabında şeker alkolleri gramda 2,4 kilokalori sayılır; şeker ve nişasta 4, eritritol ise 0 kilokalori sayılır (Etiketleme Yönetmeliği Ek-10, 2017).
  • Kan şekerine etki: Çalışmaları birleştiren bir derlemede glisemik indeks (kan şekerini yükseltme hızı) maltitolde 35, sorbitolde 9, eritritolde 0 bulundu; sofra şekerinde bu değer 65'tir (Livesey, 2003).
  • Fazlası ishal yapar: Türkiye Beslenme Rehberi'ne göre şeker alkollerinin 50 gramdan fazlası bazı kişilerde sulu dışkılamaya yol açar (TÜBER, 2022). İshal daha az miktarda da başlayabilir, özellikle sorbitolde ve hassas bağırsakta (Doktorclub editörlerinin uyarısı).
  • Eritritolde sınır: Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA), ishal etkisine dayanarak eritritol için günde kilogram başına 0,5 gram kabul edilebilir alım sınırı koydu; en yüksek alımın çocuklarda olabileceğini belirtti (EFSA, 2023).

Şeker alkolü nedir, alkol içerir mi?

Hayır, içkideki alkolle ilgisi yoktur. "Alkol" kelimesi kimyasal yapıyı anlatır. Türk Gıda Kodeksi bu maddeleri "poliol (şeker alkol)" diye tanımlar. TÜBER'e göre şeker alkolleri bazı meyve ve sebzelerde doğal olarak bulunur, sanayide de üretilir; şekerleme, sakız, reçel ve pelte gibi ürünlerde tatlandırıcı olarak kullanılır.

En sık karşılaşılanlar maltitol, sorbitol, ksilitol, izomalt ve eritritoldür. Bunlar aspartam ya da sukraloz gibi kalorisiz yoğun tatlandırıcılardan farklıdır: karbonhidrattır ve az da olsa enerji verir. Diabetes UK de şeker alkollerinin karbonhidrat ve kalori içerdiğini, ama sofra şekerinden daha az kalori verip kan şekerini daha az etkilediğini belirtir.

Etikette maltitol ve sorbitol nasıl anlaşılır?

Bileşenler listesinde adıyla ya da E koduyla yazılır. Türk Gıda Kodeksi Gıda Katkı Maddeleri Yönetmeliği'ndeki başlıca şeker alkolleri şunlardır:

AdE koduNot
SorbitolE 420Hassas bağırsakta ishali artırabilir (NHS)
MannitolE 421Şeker alkolü
İzomaltE 953Şeker alkolü
MaltitolE 965Kan şekerini şeker alkolleri içinde en çok yükseltenlerden
LaktitolE 966Şeker alkolü
KsilitolE 967Köpekler için zehirlidir (FDA)
EritritolE 968Etikette 0 kilokalori sayılır

Tablo: Gıda Katkı Maddeleri Yönetmeliği ekleri (2023); notlar ilgili kaynaklardan, glisemik indeks karşılaştırması Livesey 2003.

Beslenme tablosunda dikkat edilecek bir tuzak var. Yönetmeliğe göre "şekerler" satırı şeker alkollerini kapsamaz, ama "karbonhidrat" satırı kapsar. Bu yüzden maltitollü bir çikolatada "şekerler" satırı çok düşük, "karbonhidrat" satırı ise yüksek olabilir. Üretici isterse "polioller" satırını ayrıca yazabilir. Bir ürüne "şekersiz" denebilmesi için 100 gramda en fazla 0,5 gram şeker gerekir (Beslenme Beyanları Yönetmeliği, 2023); şeker alkolleri bu hesaba girmediği için "şekersiz" ürün kalorisiz ya da karbonhidratsız değildir. Diğer etiket kuralları için gıda etiketi yazımıza bakın.

Şeker alkolleri neden ishal yapar?

İnce bağırsakta yalnız bir kısmı emilir. Emilmeyen kısım kalın bağırsağa geçer, suyu bağırsağa çeker ve orada bakteriler tarafından mayalanır (Livesey, 2003). Sonuç gaz, şişkinlik, kramp ve ishal olabilir. İngiltere Ulusal Sağlık Servisi (NHS) ve Diabetes UK de büyük miktarlarda yenen şeker alkollerinin laksatif etki yaptığını belirtir.

Ne kadarının ishal yapacağı kişiye ve şeker alkolünün türüne göre değişir. TÜBER'in 50 gramı bir uyarı örneğidir, güvenli bir alt sınır değildir. EFSA'nın eritritol için koyduğu sınır 70 kilogramlık bir yetişkinde günde yaklaşık 35 gram, 20 kilogramlık bir çocukta yaklaşık 10 gramdır (Doktorclub hesabı). Bu sınır yalnız eritritol içindir; maltitol ve sorbitol için resmî bir gram sınırı yoktur. Ürün etiketinde şeker alkolü miktarı çoğu zaman yazmadığı için gram saymak zordur. Doktorclub editörlerinin ihtiyatlı önerisi: şekersiz çikolata, şekerleme ve sakızı bir seferde birkaç parçayla sınırlayın; yeni bir ürünü az miktarla deneyin; çocuğa bir paketi tek başına bitirtmeyin.

Diyabeti olanlar maltitollü ürünleri yiyebilir mi?

Yiyebilir, ama "diyabetik" ya da "şekersiz" yazısı ürünü serbest yapmaz. Diabetes UK'nin değerlendirmesi:

  • Şeker alkolleri karbonhidrat ve kalori içerir; kan şekerini şekerden daha az etkiler.
  • Bir kısmı emilmediği için karbonhidrat sayımında nasıl hesaplanacağı tam belli değildir. İnsülin dozunu karbonhidrata göre ayarlayanlar bunu diyabet ekibine sormalıdır.
  • "Diyabetik" diye satılan polyollü ürünler normal ürünler kadar yağlı ve kalorili olabilir; Diabetes UK bu ürünleri önermez.

Maltitol, şeker alkolleri arasında kan şekerini en çok yükseltenlerden biridir. Maltitollü bir çikolatada un, süt tozu ve yağ da vardır; ürünün toplam karbonhidratına bakın. Karbonhidrat sayımı yapıyorsanız Mutfak Tıbbı'nın karbonhidrat sayımı aracı ve diyabette tatlı ve bayram rehberi yol gösterir.

İnsülin ya da sülfonilüre grubu şeker ilacı kullanıyorsanız şeker düşmesini şekersiz ürünle düzeltmeye çalışmayın; şeker düşmesinin nasıl tedavi edileceğini diyabet ekibinizle önceden belirleyin (Doktorclub editörlerinin önerisi). Belirtiler için kan şekeri neden düşer yazımıza bakın.

Kimler şeker alkollerine daha çok dikkat etmeli?

  • İrritabl bağırsak sendromu (IBS) olanlar: NHS, ishali önlemek için sorbitol içeren ürünlerden kaçınılmasını önerir. Düşük FODMAP diyetinde şeker alkolleri de sınırlanan gruptadır; ayrıntı için Mutfak Tıbbı'nın düşük FODMAP diyeti rehberine bakın.
  • Kalıtsal fruktoz intoleransı olanlar: Bu nadir metabolizma hastalığında belirtiler fruktoz, sakaroz ya da sorbitol yenince ortaya çıkar. İtalya'daki 15 uzman merkezin hepsi maltitol ve sorbitolü yasaklıyor; 14'ü mannitol ve izomaltı da yasaklıyor (Bruni ve ark., 2026). Sorbitol, maltitol, mannitol ya da izomalt içeren "şekersiz" ürünleri metabolizma ekibinize sormadan yemeyin.
  • Çocuklar: Vücut ağırlığı küçük olduğu için daha az miktar ishal yapabilir. Şekersiz sakız ve şekerlemeyi küçük çocuğun ulaşamayacağı yerde saklayın; sert şekerleme ve sakız küçük çocukta boğulma riski de taşır (Doktorclub editörlerinin önerisi).
  • Köpek sahipleri: ABD Gıda ve İlaç Dairesi'ne (FDA) göre ksilitol köpeklerde insülini hızla yükseltir; yedikten 10–60 dakika içinde ağır şeker düşmesi, kusma, halsizlik, sendeleme ve nöbet görülebilir. Ksilitollü sakız, diş macunu ve bazı fıstık ezmelerini köpekten uzak tutun; yediyse hemen veterinere başvurun.

Eritritol kalp için riskli mi?

Kesin değil. Kalp değerlendirmesi yapılan hastalarda kandaki eritritol düzeyi en yüksek olanlarda sonraki yıllarda kalp krizi ve inme daha sık görüldü; laboratuvarda eritritol pıhtılaşma hücrelerinin tepkisini artırdı (Witkowski ve ark., 2023). Bu bir ilişkidir, neden-sonuç kanıtı değildir. Bu soru tatlandırıcılar güvenli mi yazımızda da ele alındı. Kalp ya da damar hastalığınız varsa eritritollü ürünleri düzenli tüketmeden önce hekiminizle konuşmak ihtiyatlı bir yaklaşımdır (Doktorclub editörlerinin önerisi).

Türkiye'de

  • Etiket: Yüzde 10'dan fazla şeker alkolü eklenmiş gıdalarda laksatif etki uyarısı zorunludur (Etiketleme Yönetmeliği, 2017). Şeker alkolü içeren sofralık tatlandırıcılarda da aşırı tüketimin laksatif etki yapabileceği uyarısı bulunur (Gıda Katkı Maddeleri Yönetmeliği, 2023).
  • Şikâyet: Etikette uyarı ya da bilgi eksikliği gibi gıda güvenilirliği şikâyetlerini ALO 174 Gıda Hattı'na bildirebilirsiniz.
  • Nereye başvurulur: Tekrarlayan ishal ve şişkinlik için aile hekiminize başvurun; gerekirse MHRS üzerinden iç hastalıkları ya da gastroenteroloji polikliniğinden randevu alabilirsiniz. Diyabet hastaları sorularını izlendikleri diyabet ekibine sormalıdır.

Ne zaman doktora görünmeli?

  • Şekersiz ürünleri bıraktığınız hâlde ishal ve şişkinlik sürüyorsa ya da ishal 7 günden uzun sürdüyse: aile hekiminize başvurun (NHS).
  • Dışkıda kan varsa: beklemeden hekime görünün (NHS).
  • İdrar çok azaldıysa, ağız çok kuruysa, baş dönmesi ya da bilinç bulanıklığı varsa; bebekte ve küçük çocukta sıvı kaybı belirtileri varsa: süre beklemeden acile başvurun, ağır tabloda 112'yi arayın (Doktorclub editörlerinin uyarlaması).
  • Şekersiz ürünlere geçtikten sonra kan şekeri ölçümleriniz değiştiyse: diyabet ekibinize haber verin.

Neler değişti? (Kasım 2026)

  • Eylül 2026: Fazla kilolu 800'ü aşkın yetişkinin izlendiği iki yıllık bir diyet çalışmasının ek analizinde, kanda eritritol ve diğer şeker alkollerinin yüksek olması daha yüksek tahmini kalp-damar riskiyle ilişkili bulundu; kilo verme diyetine yanıt olarak ilk 6 ayda kandaki eritritol düzeyi düşenlerde risk tahmini de iyileşti; bu iyileşme diğer şeker alkollerinde görülmedi (Heianza ve ark., 2026). Çalışma yenen tatlandırıcıyı değil kandaki düzeyi ölçtü ve gözlemseldir; şeker alkollerinin kalbe zarar verdiğini ya da eritritollü ürünü bırakmanın riski düşürdüğünü göstermez.

Kaynaklar

  1. T.C. Sağlık Bakanlığı HSGM. Türkiye Beslenme Rehberi (TÜBER) 2022 hsgm.saglik.gov.tr (yeni pencerede açılır)
  2. Tarım ve Orman Bakanlığı. Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği. Resmî Gazete 2017 resmigazete.gov.tr (yeni pencerede açılır)
  3. Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme Yönetmeliği ekleri (Ek-2, Ek-10). Resmî Gazete 2017 resmigazete.gov.tr (yeni pencerede açılır)
  4. Türk Gıda Kodeksi Beslenme Beyanları Yönetmeliği Ek-1. Resmî Gazete 2023 resmigazete.gov.tr (yeni pencerede açılır)
  5. Tarım ve Orman Bakanlığı. Türk Gıda Kodeksi Gıda Katkı Maddeleri Yönetmeliği ve ekleri. Resmî Gazete 2023 resmigazete.gov.tr (yeni pencerede açılır)
10 kaynak daha
  1. Diabetes UK. Sugar, sweeteners and diabetes diabetes.org.uk
  2. NHS. The truth about sweeteners. 2023 nhs.uk
  3. NHS. Irritable bowel syndrome (IBS): diet, lifestyle and medicines. 2025 nhs.uk
  4. NHS. Diarrhoea and vomiting. 2023 nhs.uk
  5. Livesey G. Health potential of polyols as sugar replacers, with emphasis on low glycaemic properties. Nutr Res Rev 2003. DOI: 10.1079/NRR200371 doi.org
  6. EFSA FAF Panel. Re-evaluation of erythritol (E 968) as a food additive. EFSA Journal 2023. DOI: 10.2903/j.efsa.2023.8430 doi.org
  7. Witkowski M ve ark. The artificial sweetener erythritol and cardiovascular event risk. Nat Med 2023. DOI: 10.1038/s41591-023-02223-9 doi.org
  8. Heianza Y ve ark. Declines in plasma erythritol and improvements in cardiovascular disease risk and atherogenic lipid profiles. Am J Clin Nutr 2026. DOI: 10.1016/j.ajcnut.2026.101528 doi.org
  9. Bruni G ve ark. Current Dietary Practices in Hereditary Fructose Intolerance. Nutrients 2026. DOI: 10.3390/nu18162609 doi.org
  10. FDA. Paws Off Xylitol; It's Dangerous for Dogs. 2025 fda.gov

Bu hastalık hakkında

Nadir Hastalıklar bölümünde sade dille ne olduğu, belirtiler, tanı, tedavi ve bakım, aile için kalıtım bilgisi ve kaynaklar:

Yazan
Doktorclub Sağlık Editörleri
Güncelleme
17 Kasım 2026

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve bireysel tıbbi tavsiye yerine geçmez. Bir hata mı gördünüz? Bize bildirin · Yayın ilkelerimiz · Tıbbi inceleme politikası

Okumaya devam edin

Tüm Mutfak Tıbbı yazıları

Bu rehber yardımcı oldu mu?