Uyuşturucu Krem Güvenliği: İşlem Öncesi Lokal Anestezik Kremler Ne Zaman Tehlikeli Olur?

Uyuşturucu krem nedir, hangi işlemlerden önce kullanılır?

Halk arasında uyuşturucu krem denen ürünler, tıpta topikal (deriye sürülen) lokal anestezikler olarak adlandırılır. Deriden geçerek sinir uçlarının ağrı iletisini geçici olarak durdururlar. En sık kullanılan etken maddeler lidokain, prilokain, tetrakain ve benzokaindir; bazı ürünlerde bunların ikisi ya da üçü bir arada bulunur. Krem, jel, merhem ve sprey biçimleri vardır.

Medikal estetikte lazer epilasyon, lazerle dövme silme, fraksiyonel lazer, iğneli radyofrekans, mikroiğneleme, mezoterapi ve dolgu gibi işlemlerden önce kullanılabilirler. Her işlemde gerekmezler; pek çok kişi soğutma ve benzeri yöntemlerle işlemi rahatlıkla tamamlar. Kullanılıp kullanılmayacağına ve hangi ürünün seçileceğine hekiminiz karar verir.

Hekimin belirlediği ürün, miktar, alan ve süreyle kullanıldığında bu kremler genellikle güvenli kabul edilir ve ciddi zehirlenme seyrektir. Sorunların büyük kısmı, ürünün önerilenden geniş alana, fazla miktarda, uzun süre ya da üzeri kapatılarak sürülmesiyle ilişkilidir.

Deriye sürülen bir krem nasıl zehirlenmeye yol açabilir?

Lokal anestezikler yalnız sürüldüğü yerde kalmaz; bir kısmı deriden geçerek kan dolaşımına karışır. Kana geçen miktar az olduğunda vücut bunu sorunsuz biçimde uzaklaştırır. Miktar arttığında ise ilaç, sinir ve kalp hücrelerindeki aynı iletim mekanizmasını bu kez bütün vücutta etkilemeye başlar. Tıpta buna lokal anestezik sistemik toksisitesi denir; en çok çekinilen sonuçları beyin ve kalp üzerindedir.

ABD Gıda ve İlaç Dairesi'nin (FDA) açıklamalarına göre kana geçen ilaç miktarı şu durumlarda artar:

• Geniş alan: Bacakların tamamı, sırt ya da göğüs gibi büyük yüzeylere sürmek.
• Kalın tabaka ve fazla miktar: 'Daha çok sürersem daha iyi uyuşur' düşüncesiyle önerilenden fazlasını kullanmak.
• Uzun süre: Kremi önerilen süreden uzun tutmak ya da üst üste yeniden sürmek.
• Kapatma: Sürülen bölgeyi streç film, sargı ya da başka bir örtüyle sarmak.
• Hasarlı deri: Tahriş olmuş, döküntülü, yaralı, tıraş kesikli ya da yeni işlem görmüş deriye sürmek.
• Isı: Egzersiz, sıcak duş, ısıtıcı ped ya da sıkı sarma ile deri sıcaklığının artması.

FDA ayrıca deriden geçen ilaç miktarının kişiden kişiye değişebildiğini belirtir. Bu nedenle bir başkasında sorun yaratmayan bir kullanım, sizde farklı sonuç verebilir. Yüksek yoğunluklu ürünler, vücut ağırlığı düşük kişiler ve çocuklar için güvenlik payı daha dardır.

FDA neden uyarı yayımladı? 2007 ve 2024 uyarıları

FDA, Şubat 2007'de kozmetik işlemler öncesinde kullanılan uyuşturucu ürünlerle ilgili bir halk sağlığı uyarısı yayımladı. Uyarıda, lazer epilasyon ağrısını azaltmak için bacaklarına uyuşturucu krem süren 22 ve 25 yaşlarındaki iki kadından söz edilir. Her iki kadın da kremin etkisini artırmak için, kendilerine söylendiği biçimde bacaklarını streç filmle sarmıştı. İkisi de nöbet geçirdi, komaya girdi ve ilacın toksik etkisi nedeniyle hayatını kaybetti. Kullanılan kremler eczanede hazırlanmıştı ve yüksek miktarda lidokain ile tetrakain içeriyordu.

Aynı uyarıda FDA, bu ürünlerin kullanımından sonra hem çocuklarda hem yetişkinlerde ritim bozukluğu, nöbet, koma ve solunumun yavaşlaması ya da durması gibi ciddi yan etki bildirimleri aldığını da belirtti. Kurumun dikkat çektiği nokta şuydu: Tıbbi işlemlerde krem çoğu zaman eğitimli bir sağlık çalışanı tarafından sürülür; kozmetik işlemlerden önce ise kişi kremi evde, tek başına ve gözetimsiz sürebilmektedir.

Mart 2024'te FDA konuyu yeniden gündeme getirdi. Bu kez uyarı, mikrodermabrazyon, lazer epilasyon, dövme ve piercing gibi işlemlerden önce, sırasında ya da sonrasında kullanılmak üzere pazarlanan bazı tezgâh üstü (reçetesiz) ağrı giderici ürünlerle ilgiliydi. Kurum, bu ürünlerin bir kısmının reçetesiz ürünler için izin verilenden yüksek yoğunlukta lidokain içerdiğini bildirdi ve tüketicilere şunları önerdi:

• Deriye sürülen reçetesiz ağrı giderici ürünlerde %4'ten fazla lidokain içerenleri kullanmamak.
• Bu ürünleri geniş deri alanlarına yoğun biçimde ya da tahriş olmuş, bütünlüğü bozulmuş deriye sürmemek.
• Sürülen bölgeyi streç film ya da başka bir örtüyle kapatmamak.

FDA'ya göre bu ürünler deriden emilimi artıracak biçimde kullanıldığında ritim bozukluğu, nöbet ve solunum güçlüğü gibi ciddi sonuçlara yol açabilir; ayrıca kullanılan ilaçlar ve besin takviyeleriyle etkileşebilir.

Buradaki yoğunluk sınırı, FDA'nın ABD'de reçetesiz satılan ürünler için tüketicilere verdiği bir uyarıdan aktarılmıştır; bir kullanım önerisi değildir. Hekimler bazı işlemlerde daha yüksek yoğunluklu ürünleri, alanı, miktarı ve süreyi sınırlayarak ve gözetim altında kullanabilir. Başka ülkelerde hangi ürünün reçeteli ya da reçetesiz olduğu farklılık gösterebilir.

Methemoglobinemi nedir, hangi kremlerle görülür?

Methemoglobinemi, kandaki hemoglobinin oksijeni dokulara yeterince taşıyamayan bir biçime dönüşmesidir. Lokal anestezikler arasında en çok prilokain ve benzokain ile ilişkilendirilir. FDA, benzokainin bu duruma yol açabildiğini, tablonun hayatı tehdit edebildiğini bildirmiş; reçeteli bütün lokal anesteziklerin bilgilerine standart bir methemoglobinemi uyarısı eklenmesini istemiştir.

Fransa'da bir zehir danışma merkezinin yayımladığı olgu serisinde, lazer epilasyon öncesinde lidokain ve prilokain karışımı kremi önerilenden geniş alana süren üç kadında kalp ve sinir sistemi belirtileriyle birlikte methemoglobinemi geliştiği bildirilmiştir. Yazarlar özellikle sürülen alanın genişliğine dikkat çekmiştir.

Bebekler ve küçük çocuklar, bazı kalıtsal enzim eksikliği olanlar (örneğin glukoz-6-fosfat dehidrogenaz eksikliği) ve bu tabloya yatkınlık yaratabilen ilaçları kullananlar daha duyarlıdır. Böyle bir durumunuz varsa işlemden önce hekiminize mutlaka söyleyin.

Uyuşturucu krem zehirlenmesinin belirtileri nelerdir?

Belirtiler krem sürüldükten kısa süre sonra başlayabileceği gibi, krem silindikten sonra da ortaya çıkabilir. Erken belirtiler belirsiz olabilir; bu yüzden hafife alınmamalıdır.

1. Kremi ve varsa streç filmi hemen çıkarın; bölgeyi bol su ve sabunla nazikçe yıkayın.
2. 112'yi arayın. Yalnız değilseniz yanınızdaki kişi arasın; yalnız kalmamaya çalışın.
3. Sırtüstü uzanın. Araç kullanmayın, sıcak duşa girmeyin.
4. Sağlık ekibine ürünün adını, etken maddesini, ne kadar, hangi bölgeye ve ne zaman sürdüğünüzü söyleyin; tüpü ya da kutuyu yanınızda bulundurun.
5. Belirtiler hafifleyip geçse bile değerlendirilmeden işleme devam etmeyin.

Türkiye'de zehirlenme şüphesinde Ulusal Zehir Danışma Merkezi'ne (114) de danışılabilir; ancak yukarıdaki belirtiler varsa öncelik 112'dir.

Uyuşturucu kreme alerji olur mu?

Olabilir, ama zehirlenmeden farklı bir durumdur. En sık görülen, kremin sürüldüğü yerde saatler ya da günler içinde gelişen kızarıklık, kaşıntı ve kabarıklıktır (temas dermatiti). Benzokain ve tetrakain gibi ester yapısındaki maddelerde bu tür duyarlanma, lidokain ve prilokain gibi amid yapısındaki maddelere göre daha sık bildirilir. Nefes darlığı, yaygın kurdeşen ve dudak-dil şişliğiyle seyreden ciddi alerjik reaksiyon ise çok seyrektir, ancak acildir.

Krem silindikten hemen sonra görülen geçici solukluk ya da hafif kızarıklık çoğu zaman ilacın damarlar üzerindeki etkisine bağlıdır ve alerji anlamına gelmez. Daha önce bir uyuşturucu ilaç ya da kremle sorun yaşadıysanız bunu işlemden önce söyleyin. Alerji ile bayılma ve diğer tepkiler arasındaki farkı “Estetik İşlemlerde Alerjik Reaksiyon” yazımızda ayrıntılı anlattık.

Çocuklarda, gebelikte ve emzirirken kullanılabilir mi?

Bu gruplarda karar yalnız hekime aittir. Çocuklarda vücut ağırlığı düşük, deri yüzeyi görece geniştir; aynı miktar krem çok daha yüksek kan düzeyine yol açabilir. Bebekler ve küçük çocuklar methemoglobinemiye de daha yatkındır. FDA, bildirdiği ciddi yan etkilerin çocuklarda da görüldüğünü belirtmiştir. Bir yetişkin için önerilen kremi, miktarı ya da süreyi çocuğa uyarlamayın; kremi çocukların erişemeyeceği yerde saklayın.

Gebelikte ve emzirme döneminde kozmetik amaçlı işlemlerin çoğu ertelenebilir niteliktedir; uyuşturucu krem gerektiren bir işlem düşünülüyorsa yarar ve risk hekimle birlikte değerlendirilir. Bu dönemdeki genel yaklaşımı “Gebelik ve Emzirmede Medikal Estetik” yazımızda, 18 yaş altındaki uygulamaları “Gençlerde Medikal Estetik” yazımızda bulabilirsiniz.

Kalp ritim bozukluğu, karaciğer ya da böbrek hastalığı olanlarda ve bazı ritim düzenleyici ilaçları kullananlarda da ilacın vücuttan uzaklaştırılması ya da kalp üzerindeki etkisi değişebilir. Kullandığınız bütün ilaçları ve takviyeleri hekiminize bildirmeniz bu nedenle önemlidir; işlem öncesinde hekime nelerin söylenmesi gerektiğini “Medikal Estetik İşlem Öncesi Hazırlık” yazımızda derledik.

Kremi evde kendim süreceksem nelere dikkat etmeliyim?

Bazı kliniklerde krem işlemden önce klinikte sürülür; bazılarında ise hastadan evde sürüp gelmesi istenir. İkinci durumda talimatın yazılı ve açık olması gerekir. Aşağıdaki ilkeler FDA'nın tüketicilere yönelik önerileriyle uyumludur:

• Yalnız hekiminizin belirttiği ürünü kullanın. İnternetten, dövme stüdyosundan ya da bir tanıdıktan alınmış, içeriği ve yoğunluğu belirsiz ürünleri kullanmayın.
• Hangi bölgeye, ne kadar ve ne süreyle süreceğinizi sorun ve bunun dışına çıkmayın. Daha fazla krem, daha uzun süre ya da daha geniş alan 'daha iyi uyuşma' değil, daha fazla emilim demektir.
• Hekiminiz açıkça söylemedikçe bölgeyi streç filmle sarmayın. Sarmanız istendiyse hangi alan için ve ne kadar süreyle olduğunu ayrıca sorun.
• Tahriş olmuş, güneş yanığı olan, döküntülü ya da kesik bulunan deriye sürmeyin; durumu hekiminize bildirin.
• Krem üzerindeyken egzersiz yapmayın, sıcak duşa girmeyin, ısıtıcı ped kullanmayın.
• Birden fazla bölge aynı gün yapılacaksa, hepsine birden sürmenin uygun olup olmadığını sorun.
• Göz çevresine, ağız içine ve genital mukozaya hekim önerisi olmadan sürmeyin; kremi sürdükten sonra ellerinizi yıkayın.
• Sürdükten sonra kendinizi iyi hissetmezseniz kremi silin ve beklemeyin.

Uyuşmuş deri ısıyı ve ağrıyı hissetmez. Bu, lazer gibi enerji temelli işlemlerde yanığın erken fark edilmesini güçleştirebilir; işlem sırasında alışılmadık bir sıcaklık ya da yanma hissederseniz mutlaka söyleyin. Lazer epilasyondaki ağrı ve rahatlatma seçeneklerini “Lazer Epilasyon” yazımızda, dövme silme işlemini “Lazerle Dövme Silme” yazımızda bulabilirsiniz.

İşlemi yapan kişinin hekim olmaması, kremin size içeriği söylenmeden verilmesi ya da 'bütün bacağa sürüp streçle sarın' gibi sözlü ve genel bir talimat, durup yeniden düşünmeniz gereken işaretlerdir. Bu konuda “Sahte Ürün ve Merdiven Altı Uygulamalar” yazımız yol gösterebilir.