Microneedling: hoe effectief is het bij acnelittekens en is een naaldroller thuis veilig?

Wat is microneedling en hoe werkt het?

Op het oppervlak van microneedling-apparaten zit een groot aantal fijne naalden. Die naalden gaan steeds opnieuw de huid in en uit en maken kleine gaatjes die met het blote oog nauwelijks te zien zijn. De naalden kunnen op een cilinder zijn aangebracht (naaldroller) of in de punt van een gemotoriseerd apparaat in de vorm van een pen zitten. Bij gemotoriseerde apparaten kunnen de diepte en de snelheid van de naald worden ingesteld.

Terwijl de huid deze kleine verwondingen herstelt, maakt ze nieuw collageen aan (het steuneiwit dat de huid stevigheid geeft). Daarom wordt de methode ook wel collageeninductietherapie genoemd. De hersteltijd is korter dan bij de meeste laserbehandelingen; het effect is ook trager en bescheidener.

Varianten waarbij de naaldpunten warmte aan de huid afgeven, zijn een aparte methode. Die herhalen we hier niet; de details staan in ons artikel “Huidverstrakking met radiofrequentie en radiofrequente microneedling”, en de veiligheidswaarschuwing van de Amerikaanse Food and Drug Administration (FDA) over deze apparaten vindt u in ons artikel “Problemen na HIFU en radiofrequentie”.

Bij welke problemen helpt microneedling? Wat zegt het bewijs?

Microneedling wordt voor heel verschillende problemen aangeraden, maar het bewijs achter die toepassingen is niet even sterk. De FDA heeft microneedling-apparaten alleen voor bepaalde toepassingen toegelaten: het verbeteren van het uiterlijk van acnelittekens in het gezicht, rimpels in het gezicht en littekens op de buik bij mensen van 22 jaar en ouder. De instantie vermeldt dat de risico's van andere toepassingen en van het gebruik van het apparaat samen met andere producten niet bekend zijn.

Een overzichtsartikel dat de gepubliceerde studies systematisch heeft beoordeeld, kwam tot de conclusie dat microneedling een optie is bij littekens en rimpels, maar benadrukte ook dat de studies methodologische tekortkomingen hebben en dat meer onderzoek nodig is voordat de methode als een op bewijs gebaseerde behandeling kan gelden. Welke methode bij acnelittekens voor u geschikt is, hangt af van het type litteken; dat onderwerp behandelen we in ons artikel “Acnelittekens (puistjeslittekens)”.

Voor wie is het geschikt?

Mensen met ingezonken acnelittekens of een licht oneffen huidstructuur, zonder actieve huidziekte, die een bescheiden verandering kunnen aanvaarden die langzaam en na enkele sessies zichtbaar wordt, kunnen er baat bij hebben. Omdat de methode niet op licht of warmte berust, kan ze bij verschillende huidskleuren worden toegepast.

Toch mag bij een donkere huid het risico op donkere verkleuring na de behandeling niet worden veronachtzaamd. De FDA wijst op het risico dat de huid bij donkere huidtypen donkerder of lichter wordt en vermeldt dat sommige apparaten die zij heeft toegelaten niet zijn onderzocht bij mensen met een donkere huid. Voor de voorzorgen die bij uw huidskleur passen, kunt u ons artikel “Laser, IPL en chemische peeling bij een donkere en getinte huid” raadplegen.

Voor wie is het niet geschikt en waar moet u op letten?

Dit zijn de belangrijkste situaties die in de patiënteninformatie van de FDA en de American Academy of Dermatology (AAD) worden genoemd; in een deel ervan wordt de behandeling niet uitgevoerd, in een ander deel wordt ze uitgesteld.

• Een actieve infectie, een actieve koortslip, ontstoken en pijnlijke acne of huiduitslag in het te behandelen gebied
• Keloïd (overmatige littekenvorming) in de voorgeschiedenis of wonden die traag en slecht genezen
• Bloedings- en stollingsstoornissen of gebruik van bloedverdunners: stop niet op eigen houtje met uw medicijn.
• Een onderdrukte afweer door ziekte of medicijnen; diabetes die niet onder controle is
• Ziekten die na beschadiging van de huid kunnen opvlammen, zoals eczeem, psoriasis en vitiligo
• Wratten, moedervlekken, een geboortevlek of korstige plekjes door zonschade in het te behandelen gebied: de naalden kunnen besmettelijke afwijkingen zoals wratten naar de omliggende huid verspreiden.
• Gebruik van een acnemedicijn in tabletvorm dat van vitamine A is afgeleid (isotretinoïne): vertel het in elk geval als u het nu gebruikt of er kort geleden mee bent gestopt; over de timing beslist uw arts.
• Een huid die kort geleden in de zon is geweest of gebruind is, of plannen voor veel zon in de weken na de behandeling
• Zwangerschap en borstvoeding
• Allergie voor roestvrij staal (metalen zoals nikkel) of voor verdovende crèmes; behandeling van kanker of bestraling van het gebied

Deze lijst is niet volledig. Vertel bij het onderzoek welke medicijnen en huidproducten u gebruikt en welke problemen met littekens of vlekken u eerder hebt gehad; of de behandeling geschikt is, wordt bepaald na beoordeling door een arts.

Wat is het verschil tussen de behandeling in de kliniek en een naaldroller thuis?

De apparaten die in de kliniek worden gebruikt, doorboren de huid daadwerkelijk; de naalddiepte wordt afgestemd op het soort probleem en het gebied, de huid wordt vooraf met een antisepticum gereinigd, de naaldkop is voor eenmalig gebruik en vóór de behandeling vindt een onderzoek plaats. Volgens de AAD zijn producten die voor thuisgebruik worden verkocht niet ontworpen om de huid te doorboren en geven ze daarom een minder duidelijk resultaat dan de behandeling door een arts.

Wat zijn de risico's van een naaldroller thuis?

De AAD vermeldt dat microneedling thuis riskant kan zijn en noemt de volgende problemen:

• Overmatig gebruik: vaak of langdurig behandelen irriteert de huid en kan het probleem dat u wilt verhelpen juist duidelijker maken.
• Infectie en littekens: als het product de huid doorboort, kan dat tot een infectie of tot littekens leiden.
• Verspreiding van virussen: infecties zoals wratten en een koortslip kunnen langs de baan van de roller naar andere delen van de huid worden overgebracht.
• Te hard drukken: dat kan de huid beschadigen en littekens, verkleuring of een verstoorde huidstructuur achterlaten.

Daar komen enkele praktische problemen bij: een roller kan thuis niet steriel worden gemaakt, de naalden worden na verloop van tijd bot of krom en kunnen de huid openkrassen; de roller met iemand delen brengt een risico op via bloed overdraagbare infecties met zich mee. Ook serums die gemaakt zijn om op de huid te worden gebruikt, kunnen allergische reacties en ontstekingsreacties geven als ze via de gemaakte gaatjes in de huid terechtkomen. Daarom raden wij het gebruik van een naaldroller thuis af; hebt u acnelittekens, dan is een bezoek aan een arts de veiligere weg.

Is microneedling in combinatie met PRP of serums veilig?

Het is gangbaar om tijdens microneedling een serum, een vitaminemengsel of plaatjesrijk plasma (PRP), bereid uit het eigen bloed, op de huid aan te brengen. De AAD rekent microneedling in combinatie met PRP tot de opties die artsen bij acnelittekens gebruiken. Daartegenover vermeldt de FDA uitdrukkelijk dat microneedling-apparaten niet zijn goedgekeurd om cosmetische producten, geneesmiddelen voor op de huid, vitamineoplossingen of bloedproducten zoals PRP in de huid te brengen. Deze combinatie valt dus buiten het onderzochte toepassingsgebied van de apparaten.

Twee veiligheidspunten zijn bijzonder belangrijk. Het eerste is dat het product dat op de huid wordt aangebracht, niet geschikt hoeft te zijn om in de huid te komen: in de medische literatuur zijn gevallen beschreven waarin na het aanbrengen van een huidverzorgingsproduct tijdens microneedling granulomen in het gezicht ontstonden (ontstekingsweefsel dat het lichaam tegen een lichaamsvreemde stof vormt) en de behandeling maanden duurde. Blijf weg van mengsels met een onduidelijke samenstelling en van producten waarvoor het bewijs nog in de onderzoeksfase is; op dit onderwerp gaan we in ons artikel “Exosomen en polynucleotiden” in.

Het tweede is dat al het materiaal dat met bloed in aanraking komt, voor eenmalig gebruik moet zijn. De FDA meldt dat het hergebruiken van de naaldkop niet veilig is, ook niet als de kop is gereinigd; de kop moet voor elke patiënt en voor elke sessie van dezelfde patiënt nieuw zijn. Een rapport dat de Amerikaanse Centers for Disease Control and Prevention (CDC) in 2024 publiceerden, beschreef gevallen van hiv die verband hielden met microneedling met PRP in een centrum zonder vergunning. De details van dat rapport en de veiligheidsmaatregelen die specifiek voor PRP gelden, herhalen we hier niet; u vindt ze in ons artikel “Problemen na PRP”.

Wie mag het doen en waar hoort het te gebeuren?

De FDA herinnert eraan dat microneedling die bedoeld is om de structuur van de huid te veranderen, geen cosmetische verzorging maar een medische behandeling kan zijn, en raadt aan een opgeleide zorgprofessional te kiezen. Ook de AAD vermeldt dat het risico op infectie, littekens en langdurige verkleuring toeneemt bij behandelingen door mensen zonder medische opleiding. Aanbevolen wordt de behandeling onder verantwoordelijkheid van een arts in een zorginstelling te laten uitvoeren. Voor het kader van bevoegdheden in Turkije kunt u ons artikel “Wie mag medisch-esthetische behandelingen uitvoeren” raadplegen.

Voorbereiding op de behandeling

• Vermijd zonnebaden en de zonnebank in de periode vóór de behandeling; op een gebruinde huid is het risico op vlekken groter.
• Vertel het als u vaker een koortslip hebt; uw arts beoordeelt of een beschermend medicijn nodig is.
• U kunt worden gevraagd vóór de behandeling te pauzeren met producten die retinoïden en zuren bevatten; hoe lang, bepaalt uw arts.
• Meld het als u bloedverdunners of supplementen gebruikt; stop niet zelf met uw medicijnen op recept.

De dag van de behandeling, stap voor stap

1. Uw medische voorgeschiedenis, uw medicijnen en uw verwachtingen worden besproken; het te behandelen probleem en uw huidtype worden beoordeeld.
2. Het toestemmingsformulier (informed consent) wordt doorgenomen; het herstel en de risico's worden besproken en het formulier wordt ondertekend.
3. Het gebied wordt gereinigd en meestal wordt enige tijd vooraf een verdovende crème aangebracht. Ook deze crèmes hebben hun eigen risico's; de details staan in ons artikel “Veiligheid van verdovende crème”.
4. De crème wordt verwijderd, de huid wordt met een antisepticum gereinigd en er wordt een nieuwe, steriele naaldkop geplaatst.
5. Het apparaat wordt gebied voor gebied over de huid bewogen. U voelt prikken en trillen; lichte puntvormige bloedinkjes zijn te verwachten.
6. Na afloop wordt de huid gereinigd, wordt een kalmerend product aangebracht en krijgt u verzorgingsadviezen.

Na de behandeling: de eerste 24 uur, de eerste week en de eerste maand

Direct na de behandeling wordt de huid rood zoals bij zonnebrand, of ziet ze er bij een donkere huid donkerder uit; warmte, een strak gevoel en lichte zwelling kunnen voorkomen. Volgens de AAD verdwijnen deze reacties meestal binnen enkele dagen tot een week en kunnen de meeste mensen dezelfde dag hun dagelijkse bezigheden hervatten. In de dagen daarna kunnen droogheid, ruwheid en fijne schilfering optreden.

• De eerste dag: breng alleen de producten op de huid aan die uw arts aanraadt; met make-up wordt u meestal gevraagd tot de volgende dag te wachten.
• De eerste dagen: vermijd sauna, hamam, zwembad en sport waarbij u sterk zweet; raak uw gezicht met schone handen aan en verschoon uw kussensloop.
• De eerste week: trek schilfers niet los; begin niet met retinoïden, zuurhoudende en irriterende producten voordat uw arts toestemming geeft.
• De eerste weken: bescherm u tegen de zon; blijf in de schaduw, draag een hoed en breng een breedspectrum zonnebrandmiddel aan vanaf het moment dat uw arts aanraadt.
• De eerste maand: het uiterlijk van de huid verandert geleidelijk. Het moment van de volgende sessie bepaalt uw arts; merkt u donkere verkleuring op, meld het dan zonder te wachten.

Te verwachten bijwerkingen en risico's

De FDA noemt als vaak voorkomende bijwerkingen: droogheid, ruwheid, een strak gevoel, roodheid, jeuk, schilfering, ongemak en een branderig gevoel, blauwe plekken, bloedinkjes en korstvorming. De meeste bijwerkingen ontstaan kort na de behandeling en gaan weer over.

Minder vaak komen voor: donkerder of lichter worden van de huid, het opnieuw actief worden van een koortslip, infectie, gezwollen lymfeklieren en prikken of jeuk bij het aanbrengen van cosmetische producten. Een systematisch overzichtsartikel rekende donkere verkleuring na de behandeling, lijnvormige littekens die op tramrails lijken en granulomateuze reacties tot de langdurige ernstige problemen, en vermeldde dat een actieve infectie, een donkere huidskleur en een metaalallergie het risico verhogen. De FDA merkt ook op dat sommige bijwerkingen mogelijk niet meer verdwijnen. Elke behandeling brengt risico's met zich mee.

Wanneer ziet u resultaat en hoe lang houdt het aan?

De verandering komt langzaam, samen met de aanmaak van collageen: de AAD vermeldt dat verbetering binnen enkele weken merkbaar kan zijn, terwijl het volledige resultaat meestal pas na enkele maanden te zien is.

Bij de meeste problemen is één sessie niet genoeg; de sessies worden doorgaans met enkele weken ertussen gepland. Hoeveel sessies nodig zijn, hangt af van het type litteken en van de reactie van uw huid. Bij acnelittekens wordt verwacht dat de bereikte verbetering lang behouden blijft; bij behandelingen voor rimpels en huidstructuur neemt het effect na verloop van tijd af, omdat de huid blijft verouderen.

Realistische verwachtingen: wat kan microneedling niet?

• Het wist acnelittekens niet uit; het doel is ze minder zichtbaar te maken, en de mate van verbetering verschilt van persoon tot persoon.
• Bij smalle en diepe littekens (het ijspriemtype) kan het op zichzelf onvoldoende zijn; een plan samen met andere methoden kan nodig zijn.
• Het corrigeert geen duidelijke verslapping, geen volumeverlies en geen diepe plooien.
• Het sluit geen poriën en verhelpt vlekken niet op zichzelf; na één sessie is geen duidelijk resultaat te verwachten.

Alternatieven

Deze tekst is bedoeld als informatie en vervangt geen onderzoek. Welke methode voor u geschikt is, kan alleen na beoordeling door een arts worden bepaald.