Exosomen en polynucleotiden: wat zegt het bewijs over zalm-DNA en exosomen, en zijn de producten geregistreerd?

Wat zijn exosomen en polynucleotiden?

Deze twee namen worden vaak samen genoemd, maar het zijn verschillende productgroepen. Beide zijn de nieuwste leden, met het meest beperkte bewijs, van de brede familie die we beschrijven in onze gids “Huidverbeterende injecties (skinboosters)”.

• Polynucleotiden: worden gemaakt door DNA uit de geslachtscellen van vissen zoals zalm of forel te zuiveren en in fragmenten te splitsen. Daarom wordt het in de volksmond 'zalm-DNA' of 'zalmvaccin' genoemd. Ook de nauw verwante producten met de naam polydeoxyribonucleotide komen uit dezelfde bron. Ze worden met een injectie in de huid toegediend.
• Exosomen: zeer kleine blaasjes die cellen afscheiden wanneer ze met elkaar communiceren en die eiwitten en genetische signaalmoleculen vervoeren. De herkomst van de producten die in de esthetiek worden aangeboden, loopt sterk uiteen: kweken van menselijke stamcellen, navelstrengweefsel, bloedproducten en zelfs planten kunnen als bron worden opgegeven. Een deel wordt aangeboden om op de huid te smeren, een deel om te injecteren.

In beide groepen is het woord 'vaccin' misleidend: deze producten zijn geen vaccins die immuniteit geven. Het is goed te weten dat door de gelijkenis in naam ook producten met plantenextracten, vitaminemengsels of een andere samenstelling onder dezelfde namen kunnen worden aangeboden.

Hoe worden ze aangeprezen en wat laat het bewijs zien?

Deze producten worden vaak gepresenteerd met uitdrukkingen als 'celvernieuwing', 'verjonging' en 'regeneratieve geneeskunde'. De bevindingen uit laboratorium- en dierstudies zijn werkelijk interessant en het onderzoek gaat door. Maar een effect in het laboratorium toont niet aan dat op de menselijke huid een betekenisvol en veilig resultaat wordt bereikt. Om het verschil te zien is het nuttig de beweringen één voor één te bekijken.

Stand van het bewijs bij exosomenproducten

Een overkoepelend overzicht uit 2025 dat 17 systematische overzichtsartikelen over het onderwerp samen beoordeelde, wijst op een wijdverbreid methodologisch probleem in exosomenstudies: de beschrijving van de herkomst van het product en van de werkzame bestanddelen erin blijft achter bij de internationale wetenschappelijke criteria. De auteurs concluderen dat het vakgebied, ondanks het optimisme over de behandeling, eerst de methoden op één lijn moet brengen en aan de regelgeving moet voldoen.

Een systematisch overzichtsartikel uit 2026 dat alleen studies bij mensen doorzocht, vond 19 studies; de meeste daarvan zijn niet gerandomiseerd. In de studies werd op korte termijn verbetering gemeld van metingen zoals hydratatie, elasticiteit, rimpels, poriën en een ongelijkmatige teint, maar de auteurs benadrukten dat de studies onderling sterk verschillen en dat de follow-upduur tekortschiet. Volgens hetzelfde overzichtsartikel hebben de veiligheidsgegevens vooral betrekking op toepassing op de huid; er zijn afzonderlijke meldingen van risico's die samenhangen met offlabelgebruik via injectie.

Het kernprobleem is dit: twee producten die onder de naam 'exosomen' worden aangeboden, kunnen totaal van elkaar verschillen. De herkomst, de productiemethode, de hoeveelheid blaasjes en de zuiverheid zijn niet gestandaardiseerd. Daarom kan het resultaat van een studie met het ene product niet op een ander product worden overgedragen.

Stand van het bewijs bij polynucleotiden (zalm-DNA)

Het aantal klinische studies met polynucleotiden is iets groter dan bij exosomen, maar ook hier is het beeld beperkt. Een systematisch overzichtsartikel uit 2025 over het esthetische gebruik vond slechts negen studies met in totaal 219 patiënten en beoordeelde de kwaliteit van de studies als laag tot matig. In de studies werden verbetering van rimpels, huidstructuur en elasticiteit en lichte, voorbijgaande bijwerkingen gemeld. De conclusie van de auteurs is echter voorzichtig: er is weinig overeenstemming over het meest geschikte gebruik, en er zijn zorgvuldige studies van hoge kwaliteit nodig om de werkzaamheid en de veiligheid te bevestigen.

Een ander overzichtsartikel uit 2026, dat alleen gerandomiseerde studies doorzocht, kon op de gebieden huidvernieuwing, littekens en wondgenezing samen zeven studies met in totaal 183 deelnemers vinden; vier daarvan gaan over huidvernieuwing. De meest consistente bevindingen liggen niet op esthetisch gebied, maar op dat van de wondgenezing. De auteurs vermelden dat het bewijs wordt beperkt door kleine steekproeven, onderling verschillende protocollen en wisselende meetmethoden.

Bij het lezen van studies moet u ook naar belangenverstrengeling kijken. Zo hebben twee van de auteurs van het overzichtsartikel uit 2025 openlijk een band met een fabrikant of distributeur van polynucleotiden opgegeven. Dat maakt de bevindingen niet ongeldig; het herinnert er wel aan dat bij nieuwe producten een belangrijk deel van de studies met de fabrikant verbonden kan zijn, en aan de waarde van onafhankelijke bevestiging.

Registratie: wat zegt de FDA?

De Amerikaanse Food and Drug Administration (FDA) publiceerde op 6 december 2019 een openbare veiligheidsmededeling over exosomenproducten. Daarin staat dat in de staat Nebraska meerdere ernstige bijwerkingen zijn gemeld bij patiënten die waren behandeld met niet-goedgekeurde producten die volgens de opgave exosomen bevatten, en dat er op die datum geen enkel door de FDA goedgekeurd exosomenproduct bestond. De FDA benadrukt verder dat exosomen die worden gebruikt om ziekten en gezondheidsproblemen te behandelen, als geneesmiddel en biologisch product worden gereguleerd, en dus beoordeling en goedkeuring nodig hebben voordat ze op de markt komen.

De consumentenwaarschuwing die de FDA in 2020 publiceerde en in 2024 actueel hield, herhaalt dezelfde informatie: er is geen goedgekeurd exosomenproduct en op internet circuleert veel misleidende informatie over de situaties waarin deze producten zouden kunnen worden gebruikt. De FDA raadt mensen die een exosomenproduct overwegen aan te vragen of de behandeling door de instantie is beoordeeld en, als ze zich in een ander land laten behandelen, na te gaan welke regels daar gelden.

Deze informatie geldt voor de VS. In andere landen verschilt het in welke klasse (geneesmiddel, medisch hulpmiddel, cosmetisch product) en onder welke voorwaarden de producten op de markt komen; sommige polynucleotidenproducten worden in bepaalde landen als medisch hulpmiddel verkocht. Hoe het in uw land zit, moet u niet uit algemene informatie afleiden, maar nagaan voor het specifieke product dat bij u wordt gebruikt. De manier om dat te doen is uw arts om het registratie- of inschrijvingsdocument van het product te vragen.

Is op de huid smeren hetzelfde als injecteren?

Nee; dit onderscheid is belangrijk voor zowel het risico als het toezicht. Een deel van de producten die volgens de opgave exosomen bevatten, wordt als cosmetisch product verkocht, dus om op de huid te smeren. Volgens de toelichting van de FDA hoeven cosmetische producten en hun ingrediënten (met uitzondering van kleurstoffen) in de VS geen goedkeuring van de instantie te krijgen voordat ze op de markt komen. Dat een cosmetisch product te koop is, toont dus niet aan dat de werking of de samenstelling door een autoriteit is goedgekeurd.

Een product dat gemaakt is om op de huid te smeren met een naald in de huid brengen is een heel andere zaak: het product is mogelijk niet voor dat doel op steriliteit en veiligheid getest. Ook producten die worden aangebracht direct na behandelingen die de huidbarrière openen, zoals laser of “Microneedling”, dringen meer dan normaal door de huid; daarom is ook dat gebruik niet gelijk te stellen aan het smeren van een gewone crème. Het is verstandig te vragen voor welke toedieningsweg het product dat bij u wordt gebruikt is geregistreerd.

Wat is er bekend over de veiligheid op lange termijn?

Heel weinig. De bestaande studies hebben de deelnemers meestal enkele weken tot enkele maanden gevolgd. Over het effect van herhaalde behandelingen in de loop van jaren, over vertraagde afweerreacties en over hoe vaak late problemen zoals knobbeltjes voorkomen, zijn er geen betrouwbare gegevens. Bij biologische producten van menselijke of dierlijke herkomst bestaat bovendien in theorie de mogelijkheid dat ze een ziekteverwekker meedragen of een afweerreactie opwekken; hoe klein die kans is, hangt af van de kwaliteit van productie en toezicht. Dat er veel onbekend is, betekent niet dat er schade is; maar het betekent ook niet dat de veiligheid is aangetoond.

Hoe zit het voor mensen met een visallergie?

Omdat polynucleotiden uit vis worden gewonnen, wordt deze vraag vaak gesteld. In de overzichtsartikelen die wij hebben bekeken, zijn er geen systematische gegevens die laten zien dat het risico bij mensen met een visallergie wel of niet verhoogd is; dit onderwerp is onvoldoende onderzocht. Bij een visallergie richt de reactie zich meestal tegen eiwitten in het visvlees, terwijl de producten gezuiverd DNA bevatten; of de zuivering voldoende zekerheid biedt wat allergie betreft, kan echter per product verschillen. Vertel het daarom in elk geval aan uw arts als u allergisch bent voor vis of zeevruchten, en neem samen de waarschuwingen in de gebruiksaanwijzing van het product door. Voor de verschijnselen van allergische reacties kunt u ons artikel “Allergische reactie bij esthetische behandelingen” raadplegen.

Voor wie is het niet geschikt en waar moet u op letten?

Bij een product waarvoor het bewijs beperkt is, wordt de drempel voor voorzichtigheid laag gehouden. In de volgende situaties worden deze behandelingen meestal uitgesteld of afgeraden:

• Zwangerschap en borstvoeding (er zijn geen veiligheidsgegevens)
• Een actieve infectie, koortslip, opgevlamde acne of open wond in het te behandelen gebied
• Een eerdere allergie voor bestanddelen van het product, voor het plaatselijke verdovingsmiddel of voor stoffen afkomstig van vis
• Een auto-immuunziekte die niet onder controle is of behandelingen die de afweer onderdrukken
• Mensen met de diagnose kanker of bij wie de behandeling daarvan loopt (voor producten die de celdeling kunnen beïnvloeden zijn er geen gegevens; de beslissing moet met de betrokken arts worden genomen)
• Een bloedingsstoornis of gebruik van bloedverdunners (stop niet op eigen houtje met uw medicijn)
• Jongeren onder de achttien jaar
• Elk product waarvan de registratie, de samenstelling of de herkomst niet met documenten kan worden aangetoond

Wie mag het doen, en waar?

Een injectie is een medische behandeling en hoort te worden uitgevoerd door een opgeleide arts, in een erkende zorginstelling. Producten waarvan de verpakking al geopend is, met een etiket in een vreemde taal zonder vertaling, met een onduidelijke koudeketen of die via internet zijn gekocht, moet u niet aanvaarden. De risico's van behandelingen die thuis, in een schoonheidssalon of via sociale media worden aangeboden, zijn beschreven in onze artikelen “Namaakproducten en illegale behandelingen” en “Naaldloze fillerpen en behandelingen thuis”.

Vóór de behandeling: wat vraagt u uw arts?

• Registratie: in welke klasse (geneesmiddel, medisch hulpmiddel, cosmetisch product) en voor welke toedieningsweg is dit product in ons land geregistreerd? Mag ik het document zien?
• Samenstelling: wat zit er precies in het product? Welke stoffen bevat het naast exosomen of polynucleotiden?
• Herkomst: uit welk organisme of welke cel is het product gewonnen? Als het van menselijke herkomst is, hoe zijn de screening van de donor en de infectietests gedocumenteerd?
• Bewijs: is er met dit specifieke product een klinische studie gedaan bij mensen in een situatie als de mijne? Wie heeft die gefinancierd?
• Toedieningsweg: is het product gemaakt om te injecteren of om te smeren? Langs welke weg gaat u het toedienen?
• Vastlegging: geeft u mij de naam, het batchnummer en de vervaldatum van het product schriftelijk?

Krijgt u op deze vragen geen duidelijk en gedocumenteerd antwoord, dan is uitstellen van de behandeling een redelijke beslissing. Een omgeving die tot haast aanzet, is op zichzelf een waarschuwingssignaal.

De dag van de behandeling, stap voor stap

1. De arts beoordeelt uw huid en bespreekt met u uw verwachtingen en de antwoorden op de bovenstaande vragen; het toestemmingsformulier wordt zonder haast doorgenomen.
2. De verpakking van het product wordt waar u bij bent geopend; de naam, het batchnummer en de vervaldatum worden in uw dossier genoteerd.
3. De huid wordt gereinigd en met een antiseptische oplossing afgenomen; zo nodig wordt een verdovende crème aangebracht.
4. Het product wordt toegediend langs de weg waarvoor het is geregistreerd: bij injectieproducten met een dunne naald in de huid, op een groot aantal kleine punten.
5. Na afloop krijgt u verzorgingsadviezen en informatie over hoe u de arts kunt bereiken als er een probleem is.

Na de behandeling: de eerste 24 uur, de eerste week, de eerste maand

De follow-up is dezelfde als bij andere injecties in de huid. In de eerste uren zijn kleine bultjes, roodheid en gevoeligheid op de prikplaatsen te verwachten; die nemen meestal binnen enkele uren tot enkele dagen af. Meestal wordt aangeraden niet op het gebied te drukken, make-up, intensief sporten, sauna en hamam uit te stellen zo lang als de arts aanraadt, en u tegen de zon te beschermen. Voor de algemene principes kunt u ons artikel “Nazorg na medisch-esthetische behandelingen” raadplegen.

Omdat de langetermijngegevens voor deze producten beperkt zijn, is het belangrijk de follow-up niet na de eerste week te beëindigen. Meld een verharding, zwelling, roodheid of verkleuring die weken later ontstaat aan de arts die de behandeling heeft uitgevoerd, en bewaar de productinformatie.

Te verwachten bijwerkingen en waarschuwingssignalen

• Kleine bultjes, roodheid en gevoeligheid op de prikplaatsen
• Blauwe plekken en lichte zwelling
• Jeuk of een strak gevoel

Deze verschijnselen nemen meestal binnen enkele dagen af. Toenemende pijn, roodheid, afscheiding of koorts vallen buiten het verwachte verloop; voor de tekenen van infectie helpt ons artikel “Infectie na een esthetische behandeling” u op weg.

Wanneer ziet u resultaat en hoe lang houdt het aan?

Er zijn onvoldoende gegevens om deze vraag betrouwbaar te beantwoorden. De studies zijn kort van duur, en de gebruikte producten en behandelschema's verschillen onderling. De aantallen sessies en de werkingsduur die bij het aanprijzen worden genoemd, berusten meestal op aanbevelingen van de fabrikant, niet op onafhankelijke studies met langdurige follow-up. Noemt uw arts een duur, dan is het verstandig te vragen op welke gegevens die berust.

Realistische verwachtingen: wat kan vandaag wel en niet worden gezegd?

• Kan worden gezegd: in sommige kleine studies is op korte termijn verbetering van het uiterlijk van de huid gemeld.
• Kan worden gezegd: de bijwerkingen die bij polynucleotiden zijn gemeld, waren in de studies meestal licht en voorbijgaand.
• Kan niet worden gezegd: dat deze producten effectiever zijn dan bekende methoden.
• Kan niet worden gezegd: hoe lang het effect aanhoudt en bij wie het werkt.
• Kan niet worden gezegd: dat herhaalde behandelingen in de loop van jaren veilig zijn.
• Kan niet worden gezegd: dat twee producten met dezelfde naam hetzelfde resultaat geven.

Nieuw zijn betekent niet effectiever zijn. Overweegt u een product in de onderzoeksfase te proberen, dan moet u beslissen in het besef dat het geen behandeling met sterk bewijs is, maar een toepassing met een onzekere uitkomst.

Alternatieven met sterker bewijs

Voor de details van de methoden in de tabel kunt u onze artikelen “Mesotherapie” en “PRP (plaatjesrijk plasma)” raadplegen.

Deze pagina is bedoeld als algemene informatie en beveelt geen enkel product aan. Welke aanpak bij u past, kan alleen na onderzoek en beoordeling door een arts worden bepaald.