Ελιές, θηλώματα και κηλίδες: πότε να τα δείξετε σε γιατρό πριν από μια αισθητική θεραπεία;

Είναι το ίδιο η ελιά, το θήλωμα, η σμηγματορροϊκή υπερκεράτωση και η κηλίδα;

Στην καθομιλουμένη, σχεδόν κάθε έπαρμα ή σκούρο σημάδι που εμφανίζεται κάποια στιγμή στο δέρμα λέγεται 'ελιά'. Στην πραγματικότητα πρόκειται για διαφορετικούς σχηματισμούς, που αντιμετωπίζονται διαφορετικά. Ο παρακάτω πίνακας δεν είναι εργαλείο διάγνωσης· δείχνει μόνο τι προσπαθεί να διακρίνει ο γιατρός κατά την εξέταση.

Αυτή η διάκριση δεν είναι πάντα εύκολη με το μάτι. Μια καλοήθης σμηγματορροϊκή υπερκεράτωση μπορεί να φαίνεται ανησυχητική· αντίθετα, το μελάνωμα, ένας τύπος καρκίνου του δέρματος, μπορεί να μοιάζει με αβλαβή ελιά ή κηλίδα. Για αυτή τη διάκριση οι γιατροί χρησιμοποιούν, εκτός από το γυμνό μάτι, και έναν μεγεθυντικό φακό με φωτισμό που λέγεται δερματοσκόπιο.

Ποιες ελιές και κηλίδες πρέπει να δει γιατρός;

Υπάρχουν δύο απλά εργαλεία που συνιστούν στο κοινό οι δερματολογικοί οργανισμοί. Το πρώτο είναι ο κανόνας ABCDE, που χρησιμοποιείται όταν κοιτάτε μία μεμονωμένη βλάβη. Το δεύτερο είναι το σημάδι του 'άσχημου παπιού', που συγκρίνει τη βλάβη με τις υπόλοιπες ελιές του ατόμου.

Το σημάδι του 'άσχημου παπιού' βασίζεται στην εξής παρατήρηση: οι ελιές ενός ατόμου συνήθως μοιάζουν μεταξύ τους, σαν μέλη μιας οικογένειας. Η ελιά που δεν μοιάζει με τις άλλες, είναι πιο σκούρα, μεγαλύτερη ή πιο ακανόνιστη από αυτές ή, αντίθετα, ξεχωρίζει μόνη της, τραβά την προσοχή. Σε μια μελέτη με δερματολόγους αναφέρθηκε ότι η εκτίμηση των ελιών σε σύγκριση με τις υπόλοιπες ελιές του ατόμου μείωσε σημαντικά τον αριθμό των ελιών που χαρακτηρίστηκαν άσκοπα ύποπτες και ότι όλα τα μελανώματα της μελέτης σημειώθηκαν με αυτόν τον τρόπο ως 'διαφορετικά'.

Αυτά τα κριτήρια είναι εργαλείο διαλογής, όχι διάγνωση. Οι περισσότερες βλάβες που πληρούν τα κριτήρια αποδεικνύονται αβλαβείς στην εξέταση· και μια βλάβη που δεν τα πληροί πλήρως μπορεί σπάνια να είναι προβληματική. Γι' αυτό, για να δείξετε μια κηλίδα που 'δεν σας αρέσει', μην περιμένετε να ισχύουν όλα τα σημεία.

Είναι επείγον ή μπορεί να περιμένει;

Μια ελιά που αλλάζει συνήθως δεν απαιτεί επίσκεψη στο τμήμα επειγόντων· οι υγειονομικοί φορείς την κατατάσσουν στις καταστάσεις που 'δεν είναι επείγουσες αλλά χρειάζονται επίσκεψη σε γιατρό'. Από την άλλη, το μελάνωμα αντιμετωπίζεται πολύ πιο εύκολα όταν εντοπίζεται νωρίς. Η σωστή στάση βρίσκεται στη μέση: εξέταση χωρίς πανικό, αλλά και χωρίς αναβολή για μήνες.

Για όσους έχουν πολλές ελιές, ανοιχτόχρωμο δέρμα, ατομικό ή οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του δέρματος και όσους είχαν στο παρελθόν συχνά ηλιακά εγκαύματα ή χρησιμοποίησαν solarium, είναι επιπλέον σημαντική η τακτική εξέταση του δέρματος στα διαστήματα που θα προτείνει ο γιατρός. Η προτεραιότητα αυτού του θέματος σε μεγαλύτερη ηλικία εξετάζεται στο άρθρο «Περιποίηση δέρματος και αισθητική ιατρική μετά τα 50».

Γιατί δεν γίνεται laser, IPL ή αποτρίχωση πάνω σε ελιά;

Το laser και το έντονο παλμικό φως (IPL) απορροφώνται από τη χρωστική του δέρματος, τη μελανίνη. Επειδή οι ελιές περιέχουν πολλή μελανίνη, απορροφούν έντονα το φως. Αυτό έχει δύο συνέπειες. Πρώτον, στο σημείο της ελιάς μπορεί να προκληθεί έγκαυμα, φουσκάλα και ουλή. Δεύτερον, και σημαντικότερο, αλλάζει η εμφάνιση της ελιάς.

Σε μια συστηματική ανασκόπηση που εξέτασε ελιές πάνω από τις οποίες πέρασε το laser κατά την αποτρίχωση, αναφέρθηκαν μείωση του μεγέθους, ανοίγματα ή σκουρέματα του χρώματος, ασυμμετρία στο σχήμα και αλλαγές στη δερματοσκοπική εικόνα. Στην ίδια ανασκόπηση αναφέρεται ότι δεν υπάρχει τεκμηριωμένη περίπτωση ελιάς που να εξελίχθηκε σε καρκίνο μετά από αποτρίχωση με laser, αλλά ότι τα μακροχρόνια δεδομένα είναι περιορισμένα. Δηλαδή η ανησυχία δεν είναι ότι το laser μετατρέπει την ελιά σε καρκίνο. Η ανησυχία είναι ότι μια ελιά με αλλαγμένη εμφάνιση γίνεται πιο δύσκολο να εκτιμηθεί στο μέλλον και ότι ένα πραγματικό προειδοποιητικό σημάδι μπορεί να διαφύγει.

• Στις εφαρμογές αποτρίχωσης και φωτός οι ελιές παρακάμπτονται ή προστατεύονται με κάλυψη.
• Αν υπάρχει ελιά που φαίνεται ύποπτη, συνιστάται να τη δει δερματολόγος πριν από τη θεραπεία.
• Η 'αφαίρεση ελιάς με laser για αισθητικούς λόγους' είναι ξεχωριστό και αμφιλεγόμενο θέμα: επειδή το laser καταστρέφει τον ιστό, δεν μένει δείγμα για εξέταση, μέρος των κυττάρων της ελιάς μπορεί να παραμείνει στο δέρμα και να ξαναχρωματιστεί. Γι' αυτό η απόφαση ανήκει στον γιατρό που εξέτασε τη βλάβη.

Λεπτομέρειες για την αποτρίχωση θα βρείτε στο άρθρο «Προβλήματα μετά από αποτρίχωση με laser», ενώ η ανησυχία για τον καρκίνο εξετάζεται στο άρθρο «Η αποτρίχωση με laser προκαλεί καρκίνο».

Γιατί είναι προβληματικό το laser ή η κρέμα για κηλίδες σε κηλίδα χωρίς διάγνωση;

Δεν είναι ηλιακή κηλίδα κάθε σκούρο σημάδι που μοιάζει με ηλιακή κηλίδα. Σε δέρμα με ηλιακή βλάβη, ιδίως στο πρόσωπο, υπάρχει ένας τύπος μελανώματος που ξεκινά ως επίπεδη, καφέ κηλίδα που μεγαλώνει αργά (κακοήθης φακή, lentigo maligna) και μπορεί να μπερδευτεί με αβλαβείς κηλίδες. Όταν εξετάστηκαν σε ένα κέντρο καρκίνου οι φάκελοι 503 ασθενών που έλαβαν αυτή τη διάγνωση σε μια δεκαετία, φάνηκε ότι οι 37 (περίπου το 7%) είχαν κάνει νωρίτερα στην ίδια βλάβη κρυοθεραπεία, laser ή κρέμα λεύκανσης για αισθητικούς λόγους. Οι ερευνητές κατέληξαν ότι τέτοιες εφαρμογές μπορεί να καθυστερήσουν τη διάγνωση και, κάνοντας ασαφή τα όρια της βλάβης, να απαιτήσουν μεγαλύτερη επέμβαση.

Αυτό το ποσοστό είναι αναδρομικά δεδομένα ενός μόνο κέντρου και δεν αποτελεί μέτρο κινδύνου για όλους όσοι κάνουν laser σε κηλίδα. Αυτό που δείχνει είναι πιο απλό: το να ανοίξει το χρώμα δεν σημαίνει διάγνωση. Το laser ή η κρέμα μπορεί να μειώσουν την ορατή χρωστική της κηλίδας· αν τα υποκείμενα κύτταρα παραμένουν, το πρόβλημα απλώς κρύβεται.

• Πριν εφαρμοστεί σε μια κηλίδα laser, IPL, peeling ή κρέμα λεύκανσης, πρέπει να έχει προσδιοριστεί από γιατρό τι είναι.
• Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για κηλίδες που στέκονται μόνες τους, διαφέρουν από τις άλλες, έχουν ακανόνιστα όρια ή ποικίλο τόνο χρώματος.
• Μια κηλίδα που επανέρχεται παρά τη θεραπεία ή αλλάζει σχήμα πρέπει να εκτιμηθεί ξανά.
• Αν το κρίνει απαραίτητο ο γιατρός, ζητά εξέταση με τη λήψη ενός μικρού τμήματος από την κηλίδα (βιοψία)· αυτό δεν είναι εμπόδιο που καθυστερεί τη θεραπεία, αλλά προϋπόθεση για να είναι ασφαλής.

Ποια μέθοδος επιλέγεται για τις κηλίδες μετά τη διάγνωση περιγράφεται στο άρθρο «Laser για κηλίδες».

Πώς αφαιρούνται τα θηλώματα και οι σμηγματορροϊκές υπερκερατώσεις;

Τα θηλώματα και οι σμηγματορροϊκές υπερκερατώσεις δεν χρειάζεται να αφαιρεθούν για λόγους υγείας. Μπορούν να αφαιρεθούν αν τρίβονται και ερεθίζονται, αιμορραγούν, πιάνονται σε κοσμήματα ή ρούχα ή αν η εμφάνισή τους ενοχλεί το άτομο. Οι κύριες μέθοδοι που χρησιμοποιεί ο γιατρός είναι οι εξής:

• Κρυοθεραπεία: η βλάβη παγώνεται με υγρό άζωτο· μέσα σε λίγες ημέρες κάνει κρούστα και πέφτει.
• Αφαίρεση με θερμότητα (καυτηρίαση) ή κοπή με χειρουργικό ψαλίδι ή νυστέρι: γίνεται συνήθως με τοπική αναισθησία, σε σύντομο χρόνο.
• Απόξεση και ξύρισμα: χρησιμοποιούνται σε επιφανειακές βλάβες όπως η σμηγματορροϊκή υπερκεράτωση.

Αυτές οι πράξεις, αν και φαίνονται μικρές, είναι ιατρικές παρεμβάσεις. Μετά μπορεί να μείνει ουλή ή σκούρεμα και αποχρωματισμός του δέρματος· αυτός ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος σε μελαχρινό και σκούρο δέρμα και, αν και συχνά είναι παροδικός, μερικές φορές μπορεί να μην αναστραφεί. Σε άτομα με προδιάθεση για υπερτροφικές ουλές αυτό πρέπει να συζητηθεί ξεχωριστά· λεπτομέρειες υπάρχουν στο άρθρο «Ουλές και χηλοειδή». Η επανεμφάνιση της βλάβης που αφαιρέθηκε στο ίδιο σημείο συνήθως δεν αναμένεται· ωστόσο σε άτομα με προδιάθεση μπορεί να εμφανιστούν νέες σε άλλα σημεία.

Αν ένα θήλωμα μεγαλώνει, πονά, αιμορραγεί ή πολλαπλασιάζεται σε σύντομο διάστημα, δείξτε το σε γιατρό πριν το αφαιρέσετε. Δεν είναι θήλωμα κάθε προεξοχή που μοιάζει με θήλωμα.

Γιατί είναι επικίνδυνο το δέσιμο με κλωστή, τα οξέα ή η κρέμα 'αφαίρεσης ελιών' στο σπίτι;

Στο διαδίκτυο και σε ορισμένα καταστήματα πωλούνται αλοιφές, τζελ, στυλό και υγρά που υποτίθεται ότι 'ρίχνουν στο σπίτι' ελιές, θηλώματα και παρόμοιες βλάβες. Ο FDA (η αμερικανική αρχή τροφίμων και φαρμάκων) έχει ανακοινώσει ότι δεν υπάρχει κανένα φάρμακο, με ή χωρίς συνταγή, εγκεκριμένο από αυτόν για αυτόν τον σκοπό και έχει προειδοποιήσει τους καταναλωτές να μένουν μακριά από αυτά τα προϊόντα. Η αρχή αναφέρει ότι έχει λάβει αναφορές για άτομα που εμφάνισαν μη αναστρέψιμη βλάβη του δέρματος και λοίμωξη μετά τη χρήση αυτών των προϊόντων.

• Έγκαυμα και ουλή: αυτά τα προϊόντα μπορεί να περιέχουν σαλικυλικό οξύ σε υψηλή συγκέντρωση ή άλλες διαβρωτικές ουσίες. Συχνά δεν εξαφανίζουν πλήρως τη βλάβη· μπορεί να αφήσουν ουλή και αλλαγή χρώματος στο υγιές δέρμα γύρω της. Το αποτέλεσμα, ιδίως στο πρόσωπο, μπορεί να είναι πιο ενοχλητικό από την αρχική βλάβη.
• Λοίμωξη: έχουν αναφερθεί λοιμώξεις που χρειάστηκαν αντιβιοτική θεραπεία.
• Καθυστέρηση της διάγνωσης: όταν η βλάβη καταστρέφεται εν μέρει ή αλλάζει η εμφάνισή της, γίνεται πιο δύσκολο για τον γιατρό να καταλάβει αν είναι καρκίνος του δέρματος. Ένας καρκίνος του δέρματος που δεν έχει αφαιρεθεί πλήρως μπορεί να συνεχίσει να μεγαλώνει.
• Το ότι γράφει 'φυσικό' ή 'φυτικό' δεν σημαίνει ότι είναι ασφαλές· και τέτοια προϊόντα μπορεί να περιέχουν διαβρωτικές ουσίες.
• Δέσιμο με κλωστή ή τρίχα, κόψιμο με ψαλιδάκι νυχιών: ενέχουν κίνδυνο αιμορραγίας, λοίμωξης και ουλής. Οι υγειονομικοί φορείς συνιστούν να μην προσπαθήσετε να αφαιρέσετε μόνοι σας ένα θήλωμα, εκτός αν το συστήσει ο γιατρός.
• Τα ίδια μειονεκτήματα ισχύουν και για τα καυτηριαστικά στυλό και τις συσκευές 'πλάσματος' που χρησιμοποιούνται στο σπίτι.

Οι κίνδυνοι των άλλων εφαρμογών στο σπίτι εξετάζονται στο άρθρο «Στυλό filler χωρίς βελόνα και θεραπείες στο σπίτι».

Γιατί στέλνεται η ελιά που αφαιρείται για ιστοπαθολογική εξέταση;

Ο τρόπος για να πει κανείς με βεβαιότητα τι είναι μια βλάβη είναι η εξέταση του ιστού που αφαιρέθηκε στο μικροσκόπιο. Γι' αυτό, αν ο γιατρός αφαιρεί μια ελιά λόγω υποψίας, στέλνει το δείγμα για ιστοπαθολογική εξέταση. Σε βλάβες με τυπική εμφάνιση, όπως ένα θήλωμα, αν χρειάζεται εξέταση το αποφασίζει ο γιατρός· αν έχετε αμφιβολία, έχετε δικαίωμα να ρωτήσετε τον λόγο.

Αυτό επηρεάζει και την επιλογή της μεθόδου. Μια ελιά που αφαιρείται με κοπή μπορεί να εξεταστεί· από μια βλάβη που εξαχνώνεται με laser, παγώνεται ή καίγεται με οξύ δεν μένει ιστός για εξέταση. Αυτό είναι και το σημαντικότερο μειονέκτημα της αφαίρεσης μιας ελιάς από κάποιον που δεν είναι γιατρός, σε κέντρο αισθητικής ή στο σπίτι: αυτό που μπορεί να πάει στραβά δεν είναι μόνο η ουλή, αλλά μια διάγνωση που δεν τέθηκε ποτέ.

Πώς μπορείτε να παρακολουθείτε τις ελιές σας;

• Κάθε λίγους μήνες κοιτάξτε όλο το δέρμα σας σε καλό φως· για την πλάτη, το τριχωτό της κεφαλής, τα πέλματα και τα νύχια χρησιμοποιήστε καθρέφτη ή ζητήστε βοήθεια από κάποιο οικείο πρόσωπο.
• Φωτογραφίστε τις ελιές για τις οποίες δεν είστε σίγουροι βάζοντας δίπλα τους έναν χάρακα· παρακολουθήστε την αλλαγή με βάση τη φωτογραφία και όχι τη μνήμη.
• Μη θεωρείτε την απάντηση 'αβλαβές' των εφαρμογών κινητού και των εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης υποκατάστατο της εξέτασης· αυτά τα εργαλεία μπορεί να κάνουν λάθος.
• Προστατευτείτε από τον ήλιο και μη χρησιμοποιείτε solarium· η υπεριώδης ακτινοβολία αυξάνει τον κίνδυνο καρκίνου του δέρματος. Λεπτομέρειες περιγράφονται στο άρθρο «Οδηγός αντηλιακού».
• Στον χώρο όπου πηγαίνετε για αισθητική θεραπεία, ακόμη και αν δεν σας ρωτήσουν, δείξτε μόνοι σας τις ελιές και τις νέες κηλίδες στην περιοχή της θεραπείας.

Σκοπός αυτού του άρθρου δεν είναι να προκαλέσει ανησυχία. Η συντριπτική πλειονότητα των ελιών και των θηλωμάτων δεν δημιουργεί πρόβλημα σε όλη τη ζωή. Το μόνο που χρειάζεται είναι να μπει η σωστή σειρά: πρώτα διάγνωση, μετά αισθητική.