IPL (intens gepulseerd licht) bij pigmentvlekken en roodheid: voor wie geschikt en waar moet u op letten?

Wat is IPL en hoe werkt het?

IPL is de afkorting van het Engelse ‘intense pulsed light’; in het Nederlands spreekt men van intens gepulseerd licht. Een flitslamp in het apparaat geeft zeer korte lichtpulsen met een hoge intensiteit af. Lasers geven licht van één enkele golflengte, terwijl IPL breedbandig licht geeft dat veel golflengten tegelijk bevat. Filters op het opzetstuk bepalen welk deel van dit licht de huid bereikt.

Het licht dat de huid bereikt, wordt opgenomen door de gekleurde structuren waarop wordt gemikt en omgezet in warmte. Bij vlekken is het doelwit het pigment melanine, dat de huid haar kleur geeft. Bij roodheid en vaatjes is het doelwit de hemoglobine in het bloed. Het verwarmde pigment valt uiteen en wordt in de loop van dagen door de huid afgestoten; het verwarmde fijne vaatje sluit zich na verloop van tijd en wordt door het lichaam opgeruimd.

Doordat het licht breedbandig is, is IPL veelzijdig: in dezelfde sessie kunnen zowel vlekken als roodheid worden aangepakt. Aan de andere kant betekent dezelfde eigenschap dat het licht ook kan worden opgenomen door pigment dat geen doelwit is. Overzichtsartikelen melden dat IPL in goed gekozen situaties een resultaat kan geven dat dicht bij dat van lasers ligt; vergelijkende onderzoeken met een lange follow-up zijn echter beperkt. Hoe donkerder de natuurlijke kleur van de huid, hoe meer licht wordt opgenomen en hoe groter het risico op brandwonden en vlekken. Daarom worden het filter, de energie en de pulsduur voor elke persoon afzonderlijk gekozen.

Waarvoor wordt het gebruikt?

• Zonnevlekken: scherp begrensde bruine vlekken die in de loop van jaren door de zon ontstaan in het gezicht, op de handrug, het decolleté en de armen
• Sproeten: na beoordeling door een arts, samen met zonbescherming
• Diffuse roodheid en fijne haarvaatjes in het gezicht: vooral de blijvende roodheid en zichtbare vaatjes die bij rosacea voorkomen

IPL wordt ook gebruikt om haargroei te verminderen; dat onderwerp komt aan bod in het artikel “Laserontharing”. Dit artikel gaat alleen over de toepassing bij vlekken en bij vaatjes en roodheid. Over de soorten vlekken en de diagnose leest u meer in het artikel “Pigmentvlekken en melasma”, over de onderliggende oorzaak van roodheid in het artikel “Rosacea”.

Voor wie is het geschikt?

Mensen van wie het meeste baat van IPL wordt verwacht, hebben een lichte, niet gebruinde huid en een vlek- of vaatprobleem waarvan de diagnose is gesteld. In de onderstaande tabel is samengevat welke reactie in welke situatie kan worden verwacht; of het voor u persoonlijk geschikt is, kan alleen bij onderzoek worden vastgesteld.

Voor wie is het niet geschikt en waar moet u op letten?

In de volgende situaties wordt IPL niet gedaan, of wordt er pas na een uitgebreide beoordeling door de arts over beslist:

• Een gebruinde huid: bij een huid die door de zon, de zonnebank of zelfbruiners donkerder is geworden, neemt het risico op brandwonden en vlekken duidelijk toe; de behandeling wordt meestal uitgesteld.
• Een donkere huid: als de huid van nature meer melanine bevat, wordt het licht meer aan het oppervlak opgenomen. Bij een donkere huid raadt de arts meestal een andere methode aan.
• Melasma: warmte en ontsteking kunnen melasma verergeren. IPL wordt bij melasma alleen bij geselecteerde personen overwogen, als aanvulling op crèmes en strikte zonbescherming en met voorzichtige instellingen.
• Vlekken en moedervlekken zonder diagnose of die van vorm of kleur veranderen: een lichtbehandeling kan het uiterlijk van huidkanker veranderen en de diagnose vertragen. Daarom moet eerst de diagnose worden gesteld.
• Medicijnen die lichtgevoelig maken: middelen zoals sommige antibiotica, retinoïden, sommige plastabletten en sommige pijnstillers kunnen de reactie van de huid op licht versterken. Dat geldt ook voor kruidenmiddelen.
• Ziekten die door licht opvlammen: ziekten die door zonlicht verergeren, zoals lupus, en huiduitslag door licht
• Een actieve koortslip, infectie, open wond of opgevlamde huidziekte in het behandelgebied
• Aanleg voor slechte littekenvorming of keloïd (een verheven litteken op de plaats van een wond)
• Zwangerschap: omdat er onvoldoende gegevens over de veiligheid zijn en de neiging tot vlekken tijdens de zwangerschap toeneemt, wordt de behandeling meestal uitgesteld.
• Een tatoeage in het gebied of ingebracht pigment op plaatsen zoals lippen en wenkbrauwen: het pigment kan het licht opnemen en een brandwond veroorzaken.

Stop niet op eigen houtje met uw medicijnen; uw arts beslist welk middel een probleem vormt voor de behandeling en wat er moet gebeuren. U moet weten dat IPL in het baardgebied bij mannen de haren kan uitdunnen en dat een vergelijkbaar effect ook rond de behaarde hoofdhuid en de wenkbrauwen kan optreden. Voor de periode van zwangerschap en borstvoeding kunt u het artikel “Medische esthetiek tijdens zwangerschap en borstvoeding” raadplegen.

Wie moet het uitvoeren en waar?

Bij IPL zijn de juiste diagnose en de juiste instelling de belangrijkste factoren voor het resultaat en de veiligheid. Onderscheiden of een vlek een zonnevlek, melasma of een moedervlek is die moet worden onderzocht, is een medische beoordeling. Daarom is het raadzaam dat de diagnose en de beslissing over de behandeling worden genomen door een arts die huidziekten en lichtbehandelingen kent, en dat de behandeling onder verantwoordelijkheid van een arts plaatsvindt.

Het algemene kader rond bevoegdheid vindt u in het artikel “Wie mag medisch-esthetische behandelingen uitvoeren?”. IPL-apparaten voor thuisgebruik zijn ontworpen om haargroei te verminderen; proberen met deze apparaten vlekken of vaatjes te behandelen verhoogt het risico op brandwonden en vlekken.

Voorbereiding op de behandeling

• Bij het onderzoek wordt de diagnose van de vlek of de roodheid gesteld; zo nodig bekijkt de arts de vlek met een vergrotend instrument (dermatoscoop).
• Bescherm u in de weken vóór de behandeling tegen de zon; gebruik geen zonnebank en geen zelfbruiners. Uw arts vertelt u hoe lang dat nodig is.
• Meld alle medicijnen, kruidenmiddelen en producten die u op de huid smeert. Vraag uw arts wanneer u moet pauzeren met retinoïden, producten met zuren en peelings.
• Vertel het altijd als u vaker een koortslip hebt of eerder na laser of licht vlekken of een brandwond hebt gehad.
• Uw arts kan, vooral in situaties die hij of zij riskant vindt, eerst op een klein gebied een proefpuls willen geven om de reactie van de huid te zien.
• Op de dag van de behandeling mag er geen make-up, parfum of zonnebrandmiddel op het gebied zitten; kom met een schone huid.

De dag van de behandeling stap voor stap

• Uw medische voorgeschiedenis en verwachtingen worden doorgenomen; het formulier voor geïnformeerde toestemming wordt gelezen, uw vragen worden beantwoord en het formulier wordt ondertekend.
• De huid wordt gereinigd. Uw ogen en die van iedereen in de kamer worden beschermd met een speciale beschermbril of met oogkapjes.
• Op het gebied wordt een koude gel aangebracht; de gel helpt het licht over te brengen en koelt het oppervlak.
• Het opzetstuk wordt op de huid geplaatst en de lichtpulsen worden gegeven. Bij elke puls kunt u een kortdurende warmte voelen en een gevoel als van een elastiekje dat tegen de huid knalt.
• De mate van ongemak verschilt van persoon tot persoon. Zeg het meteen als u een nauwelijks te verdragen branderig gevoel hebt; dat kan erop wijzen dat de instelling moet worden herzien.
• De gel wordt verwijderd, de huid wordt gekoeld en meestal wordt een zonnebrandmiddel aangebracht. U krijgt verzorgingsadviezen en kunt dezelfde dag naar huis.

Na de behandeling: de eerste 24 uur, de eerste week, de eerste maand

• De eerste 24 uur: roodheid die op zonnebrand lijkt, een warm gevoel en lichte zwelling komen vaak voor. Een koel kompres kan verlichting geven; leg ijs niet rechtstreeks op de huid. Vermijd een hete douche, sauna, hamam en intensief sporten.
• De eerste week: de behandelde vlekken kunnen binnen enkele dagen donkerder worden en dunne korstjes vormen die op koffiedik lijken. Dat is te verwachten; krab of wrijf de korstjes er niet af en wacht tot ze vanzelf loslaten.
• De eerste week: gebruik een milde reiniger en een vochtinbrengende crème. Vraag uw arts wanneer u weer retinoïden, producten met zuren en peelings mag gebruiken.
• De eerste maand en daarna: gebruik elke dag een breedspectrum zonnebrandmiddel en vergeet hoed en schaduw niet. De zon verhoogt het risico op nieuwe vlekken en verkort bovendien de duur van het bereikte resultaat.

Voor de algemene principes van de verzorging kan ook het artikel “Nazorg na medisch-esthetische behandelingen” u op weg helpen.

Te verwachten bijwerkingen

• Roodheid en een warm gevoel: nemen meestal binnen uren tot enkele dagen af.
• Lichte zwelling: kan vooral rond de ogen en op de wangen enkele dagen aanhouden.
• Tijdelijk donkerder worden van vlekken en dunne korstjes: laten meestal binnen een à twee weken los.
• Blauwe plekken: komen soms voor na behandelingen die op vaatjes zijn gericht en verdwijnen binnen dagen.

Zeldzamer kunnen brandwonden en blaren, een kleurverandering in de vorm van donkerder of lichter worden van de huid, opvlamming van een koortslip, infectie en littekens voorkomen. Kleurveranderingen herstellen meestal in de loop van maanden; bij sommige mensen kunnen ze echter lang aanhouden of niet meer verdwijnen. Licht dat zonder bescherming in het oog komt, kan ernstige oogschade veroorzaken. De oorzaken en de aanpak van deze problemen worden uitgebreid beschreven in het artikel “Brandwonden en pigmentvlekken na laser en IPL”.

Normaal, de arts raadplegen of een noodgeval?

Wanneer is het resultaat zichtbaar en hoe lang houdt het aan?

Bij zonnevlekken wordt de eerste verandering meestal binnen een à twee weken opgemerkt, wanneer de donkerder geworden vlekken afschilferen. Bij roodheid en vaatjes verloopt de verbetering langzamer en wordt ze zichtbaar naarmate de sessies vorderen. Bij de meeste mensen zijn enkele sessies met weken ertussen nodig; het aantal sessies hangt af van het soort probleem, de uitgebreidheid ervan en de reactie van de huid.

Hoe lang het bereikte resultaat aanhoudt, hangt grotendeels af van bescherming tegen de zon en van de onderliggende aandoening. Ook als een behandelde zonnevlek lichter is geworden, leidt blootstelling aan de zon tot nieuwe vlekken. Bij aanhoudende aandoeningen zoals rosacea kunnen na verloop van tijd nieuwe vaatjes en roodheid ontstaan; daarom kunnen af en toe herhalingssessies nodig zijn. Bij melasma is de neiging van de vlek om terug te komen groot.

Realistische verwachting: wat kan IPL niet?

• Het wist niet elke vlek volledig en voorgoed uit; het voorkomt ook niet dat nieuwe vlekken ontstaan.
• Het laat melasma niet verdwijnen; bij sommige mensen kan het melasma verergeren.
• Het geneest rosacea niet; het kan alleen verschijnselen zoals roodheid en vaatjes verminderen. Voor de puistjesachtige bultjes is een behandeling met medicijnen nodig.
• Bij dikke, diepe of blauwachtige vaatjes en bij vaatjes op de benen is het meestal niet voldoende.
• Het corrigeert geen diepe rimpels en geen verslapping. Er is wel enige verbetering van de huidstructuur en de huidtint gemeld, maar dat effect is beperkt.
• Het vervangt zonbescherming niet; zonder zonbescherming is het resultaat van korte duur.

Alternatieven

Meer over deze methoden leest u in de artikelen “Chemische peeling” en “Zichtbare haarvaatjes in gezicht en benen (spinadertjes)”. Welke methode voor u geschikt is, moet u samen beslissen met uw arts, die bij het onderzoek vaststelt om welk soort vlek of vaatje het gaat. Deze tekst is bedoeld als informatie en vervangt geen onderzoek.