Collageenstimulerende fillers: wat is het verschil met hyaluronzuur, voor wie geschikt en wat zijn de risico's?

Wat is een collageenstimulerende filler en hoe werkt hij?

Collageen is het steuneiwit dat de huid stevigheid en volheid geeft en dat met de leeftijd afneemt. Collageenstimulerende fillers worden in medische taal ook biostimulatoren genoemd. Bij deze producten worden zeer kleine deeltjes in een dragergel of -vloeistof onder de huid geïnjecteerd. De drager wordt in korte tijd opgenomen; de deeltjes die achterblijven, brengen in hun omgeving een gecontroleerde weefselreactie op gang, en het lichaam maakt rond deze deeltjes nieuw collageen aan. Een belangrijk deel van de volheid die u ziet, komt dus niet van het product zelf, maar van de reactie van uw eigen weefsel.

Die reactie verschilt van persoon tot persoon en is vooraf niet precies in te schatten; daarom verloopt de methode langzaam en is het resultaat minder voorspelbaar dan bij hyaluronzuurfillers.

Wat is het verschil met hyaluronzuurfiller?

De rij 'is het ongedaan te maken' in de tabel is het verschil waar u bij uw beslissing het langst bij stil moet staan. Hyaluronidase breekt alleen hyaluronzuur af; op deze producten heeft het geen effect. Ook de FDA meldt dat het verwijderen van fillers die niet van hyaluronzuur zijn gemaakt moeilijk en soms onmogelijk kan zijn. Voor een resultaat dat u niet bevalt, een asymmetrie of een voelbare verharding bestaat de optie 'we lossen het op' niet. Wat het oplossen van filler inhoudt, staat in het artikel “Filler oplossen (hyaluronidase)”; de algemene uitleg over hyaluronzuurfillers staat in het artikel “Hyaluronzuurfiller”.

Deze producten zijn in de volksmond ook onder andere namen bekend. Ze horen niet in dezelfde groep als fillers die in het lichaam helemaal niet worden afgebroken (zoals vloeibare siliconen); ze worden na verloop van tijd afgebroken. Omdat ze toch lang in het weefsel blijven en niet met een enzym kunnen worden opgelost, worden hun mogelijke late problemen samen behandeld in het artikel “Complicaties van permanente en semipermanente fillers”.

Waarvoor worden ze gebruikt en wat zijn de goedgekeurde toepassingen?

De Amerikaanse geneesmiddelen- en voedselautoriteit (FDA) meldt dat fillers die in het lichaam worden opgenomen, bij volwassenen van 22 jaar en ouder zijn goedgekeurd voor matige tot ernstige rimpels en plooien in het gezicht, en daarnaast om volume te geven aan de lippen, de wangen, de kin en de handrug. Ook het corrigeren van vetverlies in het gezicht bij mensen die met hiv leven, behoort tot de goedgekeurde toepassingen. Elk product is slechts voor een deel van deze gebieden goedgekeurd. In de materiaallijst van de FDA wordt calciumhydroxylapatiet beschreven voor rimpels in het gezicht en voor de handrug, en poly-L-melkzuur als een langwerkende filler die in sessies verspreid over maanden wordt toegediend.

Het verdund toedienen van calciumhydroxylapatiet om de huid te verstevigen in gebieden zoals de hals, het decolleté, de armen, de buik of de billen is de laatste jaren gangbaarder geworden. De internationale consensustekst die voor dit gebruik is gepubliceerd, vermeldt uitdrukkelijk dat dit een nieuwe toepassing buiten de goedgekeurde indicatie is en dat de aanbevelingen voorlopig zijn. De FDA waarschuwt bovendien tegen het gebruik van fillers om het lichaam vorm te geven, zoals voor borst- en bilvergroting, en meldt dat ook injecties tussen de wenkbrauwen, in de neus, rond de ogen, in het voorhoofd en in de hals niet tot de goedgekeurde toepassingen behoren.

Welk product in Turkije voor welk doel is geregistreerd, is een aparte kwestie. Vraag uw arts naar de naam en de samenstelling van het product dat u wordt aangeraden en of het aangeraden gebied in de gebruiksaanwijzing van het product staat.

Voor wie kan het geschikt zijn?

• Volwassenen met een verspreide volumeafname in het gezicht door leeftijd of gewichtsverlies, die bereid zijn maanden op het resultaat te wachten
• Mensen die niet één enkele lijn, maar een ingevallen aspect in bredere gebieden zoals de wangen en de slapen willen verzachten
• Mensen die beslissen in de wetenschap dat het resultaat niet ongedaan kan worden gemaakt, dat meer dan één sessie nodig kan zijn en dat de reactie van persoon tot persoon verschilt

Of de verandering in het gezicht voortkomt uit volumeverlies of uit een slappe huid, bepaalt het resultaat; bij duidelijke verslapping is het effect dat van deze producten mag worden verwacht beperkt.

Voor wie is het niet geschikt en waar moet u op letten?

• Zwangerschap en borstvoeding: er zijn onvoldoende veiligheidsgegevens; de behandeling wordt meestal uitgesteld.
• Een actieve infectie, ontstoken puistjes, een koortslip of een open wond in of bij het behandelgebied
• Een allergische reactie op een van de bestanddelen van het product of op een plaatselijk verdovingsmiddel in de voorgeschiedenis
• Aanleg voor verheven littekens (keloïd)
• Ziekten of medicijnen die het afweersysteem beïnvloeden: de reactie van het weefsel kan onvoorspelbaar zijn; de arts beslist.
• Een stollingsstoornis of het gebruik van bloedverdunners: stop niet op eigen houtje met uw medicijn; bespreek het met uw arts.
• Een oude filler in hetzelfde gebied waarvan de samenstelling onbekend is of die in het lichaam niet wordt afgebroken
• Gebieden met een dunne huid die veel bewegen, zoals de lippen en het gebied rond de ogen: daar ontstaan knobbeltjes gemakkelijker en vallen ze meer op; behandeling met deze producten wordt er doorgaans vermeden.

Deze lijst is niet volledig. Vertel volledig over al uw ziekten, de medicijnen en supplementen die u gebruikt en de fillers en andere esthetische behandelingen die u eerder hebt gehad.

Wie moet het uitvoeren en waar?

Zoals bij alle fillers is ook bij deze producten het ernstigste risico dat de stof per ongeluk in een bloedvat terechtkomt en het vat afsluit. De FDA meldt dat dit tot afsterven van weefsel, verlies van gezichtsvermogen en een beroerte kan leiden. Bij hyaluronzuurfiller beschikt de arts over een enzym dat bij vaatafsluiting kan worden gebruikt; bij collageenstimulerende fillers bestaat zo'n oplosmiddel niet. Daarom moet de behandeling in een zorginstelling worden uitgevoerd door een arts die de anatomie van het gezicht goed kent en een complicatie kan herkennen en behandelen.

Het verdunnen en bereiden van het product en de diepte waarop het wordt ingebracht, hebben rechtstreeks invloed op het resultaat en op het risico op knobbeltjes; deze details zijn per product verschillend. Het algemene kader rond bevoegdheid wordt beschreven in het artikel “Wie mag medisch-esthetische behandelingen uitvoeren?”. Vraag dat de verpakking van het product waar u bij bent wordt geopend en dat u de productnaam en het batchnummer schriftelijk krijgt.

Voorbereiding op de behandeling

• Bij het onderzoek worden het volumeverlies, de dikte van de huid en de verhoudingen van het gezicht beoordeeld; het doel, het aantal sessies en de verwachte duur worden besproken.
• Vertel over alle fillers die u eerder hebt laten zetten, ook als u de productnaam niet weet.
• Vraag uw arts naar medicijnen en supplementen die blauwe plekken kunnen verergeren; stop niet zelf met medicijnen op recept.
• Meld het als er binnenkort een tandheelkundige behandeling of een vaccinatie gepland is of als u een ziekte met koorts hebt; uw arts beoordeelt de timing.
• Omdat het resultaat langzaam komt, heeft het geen zin de behandeling op tijd voor een belangrijke gebeurtenis te willen doen; houd ook rekening met zwelling en blauwe plekken in de eerste dagen.
• Lees het toestemmingsformulier zonder haast; ga na of u duidelijk is uitgelegd dat het product niet kan worden opgelost.

De dag van de behandeling stap voor stap

1. De arts beoordeelt uw gezicht in rust en bij gezichtsuitdrukkingen en markeert de te behandelen gebieden. Meestal worden er foto's gemaakt voor het dossier.
2. Het formulier voor geïnformeerde toestemming wordt gelezen, de risico's en de opties worden besproken en het formulier wordt ondertekend.
3. De huid wordt met een antiseptische oplossing gereinigd.
4. Om het ongemak te verminderen kan een verdovende crème worden aangebracht; sommige producten worden bereid door ze met een plaatselijk verdovingsmiddel te mengen.
5. Het product wordt met een dunne naald of met een canule met stompe punt in kleine hoeveelheden onder de huid of dieper ingebracht. De arts beslist welk instrument wordt gebruikt; geen enkel instrument neemt het risico op vaatafsluiting weg.
6. Tijdens de hele behandeling let de arts op de kleur van de huid en op uw reactie. Zeg het meteen als u een plotselinge, hevige of ongewone pijn, een verandering in het zien of duizeligheid opmerkt.
7. Na afloop kan de arts het gebied masseren. Voordat u vertrekt, wordt de kleur van de huid gecontroleerd; u krijgt verzorgingsadviezen en informatie over hoe u de arts kunt bereiken.

Ook met verdoving is de behandeling niet vrij van pijn; de meeste mensen beschrijven prikken, druk en een vol gevoel.

Na de behandeling: de eerste 24 uur, de eerste week, de eerste maand

• Eerste 24 uur: er kunnen zwelling, roodheid, gevoeligheid en blauwe plekken op de prikplaatsen zijn. Controleer de kleur van de huid enkele keren. Vermijd intensief sporten, sauna, hamam en zeer warme omgevingen.
• Eerste week: zwelling en blauwe plekken nemen geleidelijk af. Naarmate de dragervloeistof of -gel wordt opgenomen, kan de volheid van de eerste dag afnemen; dat betekent niet dat het product niet werkt.
• Massage: doe dit alleen als uw arts het heeft aangeraden en op de manier die uw arts heeft aangeraden. Is het niet aangeraden, druk en wrijf dan niet op het gebied.
• Eerste maand: nieuw collageen wordt langzaam gevormd; een duidelijke verandering is mogelijk nog niet te zien. Merkt u een voelbare verharding, een knobbeltje of een nieuwe zwelling op, meld het dan aan uw arts zonder op de volgende sessie te wachten.

Is massage nodig? Waarom verschillen de instructies?

Na behandelingen met poly-L-melkzuur is patiënten jarenlang een regelmatige massage aangeraden, enkele keren per dag en dagenlang, om de vorming van knobbeltjes te verminderen. Hoe noodzakelijk dit advies is, staat ter discussie. In een gerandomiseerd onderzoek met 20 personen, uitgevoerd met de huidige verdunnings- en injectietechniek, werden bij een follow-up van zes maanden in de groep met en de groep zonder massage geen knobbeltjes gezien, en ook het resultaat verschilde niet. Het onderzoek is klein en op zichzelf niet voldoende voor een definitief oordeel.

Daarom zijn er verschillen in werkwijze tussen artsen, en de instructie voor massage verschilt ook per product. Handel niet volgens een regel die u op internet hebt gelezen, maar volgens de instructie van de arts die de behandeling heeft uitgevoerd. Probeer een verharding die na weken ontstaat niet weg te masseren; eerst is onderzoek nodig.

Te verwachten bijwerkingen en het risico op knobbeltjes en granulomen

• Zwelling, roodheid en gevoeligheid: nemen meestal binnen enkele dagen af.
• Blauwe plekken: komen vaak voor op de prikplaatsen.
• Een tijdelijk vol en gespannen gevoel
• Kleine verhardingen in de eerste weken die bij aanraking voelbaar zijn, maar van buitenaf niet zichtbaar

Het belangrijkste probleem dat specifiek is voor deze groep producten, is het knobbeltje (nodus). Een knobbeltje is een harde bobbel onder de huid die voelbaar en soms ook van buitenaf zichtbaar is. De wetenschappelijke literatuur onderscheidt twee situaties: knobbeltjes die in de eerste weken ontstaan, komen meestal doordat het product zich op één plek heeft opgehoopt of te oppervlakkig is ingebracht. Een granuloom is daarentegen een overmatige ontstekingsreactie van het lichaam op de deeltjes; het verschijnt doorgaans na een stille periode van maanden en vaak op alle behandelde plekken tegelijk.

De consensustekst over het verdund toedienen van calciumhydroxylapatiet vermeldt dat het te oppervlakkig inbrengen van weinig verdund product bij een dunne en donker gekleurde huid vaker tot problemen kan leiden. Voor polycaprolacton werden in een onderzoek dat achteraf 1.111 behandelingen van één arts bekeek, geen knobbeltjes of granulomen gemeld; bij ongeveer een op de twintig behandelingen werd zwelling gezien die langer dan twee weken aanhield. Dit onderzoek is in één centrum uitgevoerd en een deel van de gegevens berust op telefoongesprekken; het is niet voldoende om te laten zien hoe groot het risico in werkelijkheid is. Hetzelfde onderzoek benadrukt dat ook dit product niet met een enzym kan worden verwijderd.

De behandeling van knobbeltjes en granulomen is moeilijk omdat het product niet kan worden opgelost; afhankelijk van de situatie overweegt de arts afwachten, het injecteren van een medicijn in het gebied of andere methoden. De details staan in het artikel “Complicaties van permanente en semipermanente fillers”; problemen die bij alle fillers kunnen voorkomen, worden beschreven in het artikel “Complicaties van fillers”.

Wat u bij deze verschijnselen moet doen, wordt stap voor stap beschreven in het artikel “Na fillers: wanneer is het een noodgeval?”. Vertel op de spoedeisende hulp welk product is gebruikt en dat het geen hyaluronzuur is.

Waarom moet u het melden bij een röntgenfoto, gebitsfoto of CT-scan?

De FDA meldt dat calciumhydroxylapatiet zolang het in het lichaam aanwezig is op röntgenfoto's zichtbaar is en de onderliggende structuren kan overschaduwen. In publicaties uit de tandheelkunde en de radiologie is gemeld dat deze filler op kaakfoto's en op computertomografie te zien is als dichte, heldere gebieden. In een reeks van vijf patiënten werd vermeld dat dezelfde filler ook opname vertoonde op de PET-scan die bij de follow-up van kanker wordt gebruikt en tot een vals-positieve bevinding kan leiden.

Dat betekent niet dat de filler schadelijk is; de arts die de beelden beoordeelt, moet het echter weten. Vertel uw tandarts en het radiologieteam welke filler wanneer in uw gezicht of hand is gezet als u een gebits- of kaakfoto, een CT-scan, een MRI of een PET-scan laat maken. Daarom is het belangrijk dat u de productnaam en de datum van de behandeling bewaart. Over hoe poly-L-melkzuur en polycaprolacton er bij beeldvorming uitzien, staat in de bronnen van dit artikel onvoldoende informatie; toch is het juist elke filler te melden.

Hoeveel sessies zijn nodig, wanneer is het resultaat zichtbaar en hoe lang houdt het aan?

Het aantal sessies hangt af van de stof, het gebied en de mate van volumeverlies. De FDA meldt dat poly-L-melkzuur wordt toegediend in een reeks injecties verspreid over enkele maanden, dat het effect in de loop van weken steeds duidelijker wordt en dat het tot twee jaar kan aanhouden. Voor calciumhydroxylapatiet geeft de FDA een werkingsduur van ongeveer 18 maanden. Deze termijnen zijn gemiddelden; hoe lang het bij u zal aanhouden, is vooraf niet te zeggen.

Omdat het resultaat langzaam komt, is geduld nodig. In de weken na de eerste sessie hebben mensen vaak het gevoel dat 'er niets is veranderd'. In deze periode overhaast extra product laten zetten kan, wanneer de collageenreactie zichtbaar wordt, leiden tot een teveel dat niet ongedaan kan worden gemaakt; over een aanvullende behandeling moet op basis van onderzoek worden beslist.

Realistische verwachting: wat kan het niet?

• Het trekt duidelijke verslapping niet strak en vervangt geen chirurgische lift.
• Het corrigeert geen fijne oppervlakkige lijntjes, vlekken of poriën.
• De volheid op de dag van de behandeling is niet het eindresultaat; het resultaat wordt in de loop van maanden zichtbaar.
• Hoeveel collageen er wordt gevormd, is vooraf niet te weten; er kan een verschil tussen beide gezichtshelften blijven bestaan.
• Een resultaat kan niet worden toegezegd en kan, als het niet bevalt, niet door oplossen ongedaan worden gemaakt.
• Het stopt de veroudering niet; het effect neemt na verloop van tijd af.

Alternatieven

Volumebehandelingen van de wang en de kaaklijn worden behandeld in het artikel “Kin- en wangfiller”, injecties gericht op de huidkwaliteit in het artikel “Huidverbeterende injecties (skinboosters)”.

Deze inhoud is bedoeld als informatie en vervangt geen onderzoek. Welke methode bij u past, kan alleen na beoordeling door een arts worden bepaald.