Striae (stretchmarks): hoe ontstaan ze, het verschil tussen rode en witte striae en voor welke methode is er bewijs?

Wat zijn striae?

Een stria is een soort litteken dat ontstaat doordat de collageen- en elastinevezels scheuren die in de middelste huidlaag (de dermis) liggen en de huid stevigheid en elasticiteit geven. Als de huid snel wordt uitgerekt of krimpt, raken deze vezels beschadigd; bij het herstel ontstaan streepvormige littekens. Ze komen het vaakst voor op de buik, de borsten, de billen, de dijen, de taille, de rug en de bovenarmen.

Striae zijn medisch gezien onschuldig en niet besmettelijk. Ze zijn zeer algemeen: gemeld wordt dat striae die tijdens de zwangerschap ontstaan bij meer dan de helft van de vrouwen voorkomen. Een behandeling willen is een volledig persoonlijke keuze; striae zijn geen teken van gebrekkige verzorging of verwaarlozing.

Hoe ontstaan striae?

Bij het ontstaan van striae spelen naast het mechanisch uitrekken van de huid ook hormonen en erfelijke aanleg een rol. Daarom krijgt van twee mensen die evenveel aankomen de een wel striae en de ander niet. De belangrijkste oorzaken zijn:

• Zwangerschap: vooral in de laatste maanden, op de buik, de borsten en de dijen.
• Snelle lengtegroei in de puberteit: bij jongens komen horizontale strepen op de rug en bij meisjes striae op de billen en dijen vaak voor; ze vervagen meestal vanzelf.
• Snel aankomen of snel afvallen
• Toename van de spiermassa in korte tijd (intensieve krachttraining)
• Langdurig gebruik van corticosteroïden: sterke corticosteroïdcrèmes die lang op dezelfde plek worden gesmeerd of corticosteroïden die lang worden ingenomen, maken de huid dunner en kunnen striae veroorzaken.
• Familiegeschiedenis: wie naaste familieleden met striae heeft, heeft er meer kans op.

Merkt u striae op terwijl u een corticosteroïdcrème gebruikt, stop dan niet op eigen houtje met het medicijn; laat het weten aan de arts die het heeft voorgeschreven. Uw arts beslist hoe de behandeling wordt voortgezet.

Wanneer doen striae aan een onderliggende ziekte denken?

Achter verreweg de meeste striae zit geen ziekte. Zelden kunnen een teveel aan het hormoon cortisol in het lichaam (het syndroom van Cushing) of bepaalde erfelijke aandoeningen van het bindweefsel (bijvoorbeeld het syndroom van Marfan) zich met striae uiten. In de volgende situaties wordt aangeraden naar een arts te gaan:

Deze verschijnselen betekenen op zichzelf geen diagnose; de beoordeling gebeurt met onderzoek en zo nodig laboratoriumonderzoek.

Wat is het verschil tussen rode en witte striae?

Striae veranderen in de loop van de tijd van stadium. Het stadium waarin u zich bevindt, heeft rechtstreeks invloed op welke methode kan worden geprobeerd en hoeveel verandering u mag verwachten.

Dat rode striae vanzelf vervagen is geen genezing, maar een overgang naar een ander stadium: de kleur wordt lichter, maar het litteken blijft. De indruk dat een methode striae heeft 'laten verdwijnen' is daarom soms alleen het gevolg van het natuurlijke vervagen. Daarom is het belangrijk dat methoden in studies met placebo worden vergeleken.

Voorkomen crèmes en oliën striae?

Er worden veel crèmes, oliën en lotions verkocht om striae te voorkomen. Een Cochrane-review over smeerbare producten ter voorkoming van striae tijdens de zwangerschap beoordeelde de gegevens van in totaal 800 vrouwen in zes studies en vond geen bewijs van hoge kwaliteit dat een van deze producten het ontstaan van striae voorkomt. Tussen vrouwen die producten met een werkzame stof gebruikten en vrouwen die een placebo of niets gebruikten, werd geen statistisch significant verschil gevonden.

• Cacaoboter, olijfolie, amandelolie en vitamine E: in studies bleek dat ze striae niet voorkomen en bestaande striae niet doen vervagen.
• Producten met extract van Centella asiatica of met hyaluronzuur: in sommige kleine studies is een preventief effect gemeld; het bewijs is echter beperkt en de resultaten zijn niet eenduidig.
• Hydrateren: kan droogheid en jeuk van de uitgerekte huid verminderen. Dat geeft verlichting; verwacht niet dat het het ontstaan van striae tegenhoudt.
• Bruinen: verhelpt striae niet; omdat het weefsel van striae niet bruint, kan het kleurverschil juist duidelijker worden. Zelfbruinende lotions kunnen het kleurverschil wel tijdelijk verbergen.

Voorkomen is niet altijd mogelijk. Een zo gelijkmatig mogelijk verloop van het gewicht is de enige bekende algemene aanpak die de kans op striae kan verkleinen; hoeveel u tijdens de zwangerschap zou moeten aankomen, bespreekt u met de arts die uw zwangerschap begeleidt. Voor details over de zwangerschapsperiode kunt u het artikel “Medische esthetiek tijdens zwangerschap en borstvoeding” raadplegen.

Voor welke methoden is er bewijs?

De gemeenschappelijke conclusie van de overzichtsartikelen over de behandeling van striae is deze: er zijn veel methoden geprobeerd, een deel kan striae minder zichtbaar maken, maar geen enkele laat ze helemaal verdwijnen en sterk bewijs is schaars. De meeste studies zijn klein, duren kort en gebruiken verschillende maatstaven.

Tretinoïne is een geneesmiddel op recept; uw arts beslist of het wordt gebruikt, hoe vaak en hoe lang. Het wordt tijdens de zwangerschap niet gebruikt; ook tijdens de borstvoeding en bij een zwangerschapswens mag het niet zonder overleg met een arts worden gebruikt. Dezelfde voorzichtigheid geldt voor retinol in cosmetische producten.

Algemeen wordt aangenomen dat behandelingen door een arts effectiever zijn dan crèmes; toch is het te verwachten resultaat niet dat de striae worden uitgewist, maar dat ze minder opvallen. Voor de details van de behandelingen kunt u de artikelen “Fractionele laser”, “Microneedling” en “Huidverstrakking met radiofrequentie en radiofrequente microneedling” raadplegen. Omdat het risico op vlekken na laser bij een getinte en donkere huid groter is, kan ook het artikel “Laser, IPL en chemische peeling bij een donkere en getinte huid” u op weg helpen.

Wat zijn de risico's van de behandelingen?

Omdat striae een onschuldige aandoening zijn, mogen de risico's van de gekozen methode niet groter zijn dan het verwachte voordeel. Na laser en behandelingen met naalden komen roodheid en zwelling vaak voor; ze verdwijnen meestal binnen dagen. Minder vaak kunnen donkerder of lichter worden van de huid, brandwonden, infectie en littekens ontstaan. Bij mensen met aanleg voor verheven littekens moeten behandelingen die de huid verwonden apart worden beoordeeld; daarover kunt u het artikel “Littekens en keloïd” raadplegen.

Bij de behandeling van striae zijn meestal meerdere sessies nodig en de resultaten komen langzaam. Wees voorzichtig met behandelingen waarvan wordt beweerd dat ze striae in één sessie uitwissen of een zeker resultaat geven.

Verdwijnen striae helemaal?

Nee. Een stria is een soort litteken, en geen enkele crème, geen enkel apparaat en geen enkele behandeling die vandaag bekend is, laat haar helemaal verdwijnen. Het realistische doel is dat de kleur dichter bij die van de omliggende huid komt en dat het ingezonken oppervlak wat vermindert. De mate van verandering hangt af van de leeftijd van de striae, hun breedte, de plaats en de huidskleur.

• Nieuwe striae vervagen na verloop van tijd ook vanzelf; ook als er niets wordt gedaan, vallen ze in de loop van jaren minder op.
• De periode die zich het meest voor behandeling leent, is meestal die waarin de striae nog rood zijn.
• Bij oude, witte striae mag van crèmes geen duidelijke verandering worden verwacht.
• De verbetering die met behandelingen wordt bereikt, is bescheiden; opvallende verschillen op foto's kunnen ook door een andere belichting en hoek komen.
• Bij gewichtsveranderingen of een nieuwe zwangerschap kunnen nieuwe striae ontstaan.

Voelt u zich door striae voortdurend slecht of beperkt u uw kleding of uw sociale leven erdoor, dan is het nuttig dat open met uw arts te bespreken. Ook het artikel “Lichaamsbeeld en esthetische behandelingen” kan daarbij helpen.