Is laserontharing thuis schadelijk? Veiligheid van IPL-apparaten

Wat is een laser- en IPL-ontharingsapparaat voor thuis en wat is het verschil met een apparaat in de kliniek?

Ontharingsapparaten voor thuis zijn verkleinde versies met een lagere energie van de laser- en IPL-apparaten (intens gepulseerd licht; een techniek die in plaats van één golflengte een breed spectrum licht uitzendt) in de kliniek. Het werkingsprincipe is hetzelfde: het licht wordt opgenomen door de kleurstof (melanine) in het haar, wordt omgezet in warmte en treft de haarwortel (follikel). Hoe een behandeling in de kliniek werkt, hebben we beschreven in ons artikel “Laserontharing”; dat herhalen we hier niet.

Het belangrijkste verschil is het energieniveau. Apparaten voor thuis zijn zo ontworpen dat ze met een veel lagere energie werken dan apparaten in de kliniek, zodat iemand ze zelf kan gebruiken en de kans op ernstig letsel laag kan worden gehouden. Dat heeft een prijs: het effect komt trager, blijft beperkter en vraagt om regelmatig gebruik. Bovendien is er thuis geen zorgverlener die de behandeling volgt, uw huid beoordeelt en zo nodig de instelling verandert. De eigen veiligheidssystemen van het apparaat en de gebruiksaanwijzing zijn daarom een belangrijk deel van de bescherming.

Wat kunt u verwachten van een ontharingsapparaat voor thuis?

Het bewijs over apparaten voor thuis is beperkt. Een overzicht van deze apparaten meldde dat de meeste studies klein, kortdurend, zonder controlegroep en door de fabrikant gesteund waren, en dat de resultaten hooguit 'matig' konden worden genoemd. Toch geven enkele gecontroleerde studies informatie die u helpt uw verwachtingen realistisch te houden:

• Het effect is trager: in een kleine studie bij 15 personen die in de oksel een apparaat voor thuis vergeleek met een diodelaser in de kliniek, nam de beharing na zes behandelingen met het apparaat voor thuis met ongeveer de helft af, en met het apparaat in de kliniek duidelijk meer.
• Het effect houdt aan zolang u het blijft gebruiken: in een gecontroleerde studie met een laser voor thuis met lage energie nam het aantal groeiende haren af zolang de wekelijkse behandeling doorging, en werden de overgebleven haren dunner en lichter.
• Na het stoppen komen de haren terug: in dezelfde studie keerden de haren na het stoppen met de behandeling geleidelijk terug naar het oude niveau; na drie maanden was het aantal groeiende haren zelfs hoger dan aan het begin. Deze studie is klein en met één type apparaat uitgevoerd, maar laat zien dat apparaten voor thuis geen methode zijn van 'één keer doen en klaar'.
• Bij lichte haren wordt geen effect verwacht: omdat er weinig kleurstof is die het licht kan opnemen, kan bij blonde, rode, grijze en witte haren geen resultaat worden bereikt.

Een apparaat voor thuis is dus geen gelijkwaardig alternatief voor de kliniek, maar een optie met een trager en beperkter effect die regelmatige herhaling vraagt. Beoordeel beloften als 'blijvend' en 'resultaat na de eerste sessie' in het licht van deze informatie.

Is laserontharing thuis schadelijk? Welke bijwerkingen kunnen optreden?

Bij gebruik volgens de handleiding zijn de vaakst voorkomende bijwerkingen licht en tijdelijk: roodheid, warmte en een prikkend gevoel. Minder vaak zijn blaarvorming, korstjes en verkleuring (een donkere vlek of lichtere huid) gemeld. In een analyse van zes jaar vrijwillige klachtenmeldingen die een fabrikant na het op de markt brengen had verzameld, waren de vaakst gemelde problemen pijn in de huid, brandwonden en roodheid. Deze analyse is door de fabrikant uitgevoerd en laat, omdat ze op vrijwillige meldingen berust, niet de werkelijke frequentie zien; ze toont wel aan dat brandwonden ook bij apparaten voor thuis een reëel probleem zijn.

De belangrijkste factor die bepaalt hoe groot het risico is, is de kleur van de huid. In een gecontroleerde studie namen bij een IPL-behandeling met lage energie roodheid en pijn toe naarmate de energie hoger en de huid donkerder was. In dezelfde studie bleek een door de zon verkregen bruine kleur een vergelijkbaar risico te geven als een van nature donkere huid. Een gebruinde huid gedraagt zich voor het apparaat dus als een 'donkere huid'.

Vermoedt u dat de beharing na een apparaat voor thuis is toegenomen (paradoxale haargroei), dan helpt ons artikel “Problemen na laserontharing” u verder; voor details over brandwonden en vlekken ons artikel “Brandwonden en pigmentvlekken na laser en IPL”.

Is dit normaal? Wat te doen bij welk verschijnsel

Hebt u een van de spoedsignalen uit deze tabel, bel dan 112 (of het alarmnummer waar u zich bevindt) of ga naar de dichtstbijzijnde spoedeisende hulp.

Wie mag geen ontharingsapparaat voor thuis gebruiken?

Het eerste document dat bepaalt of u het apparaat kunt gebruiken, is de eigen gebruiksaanwijzing van het apparaat. De regels van de Europese Unie eisen dat de fabrikant in de risicobeoordeling apart aandacht besteedt aan verschillende huidtypen, de mate van bruining, huidziekten en medicijnen of cosmetica die lichtgevoelig maken. Daarom staan er lijsten met 'niet gebruiken' in de handleidingen. Gebruik het apparaat in de volgende situaties niet of raadpleeg eerst uw arts:

• Een huidskleur die de handleiding uitsluit: geeft de tabel met huidskleuren in de handleiding uw huid aan als 'niet geschikt', gebruik het apparaat dan niet. Bij een donkere huid wordt een deel van het licht opgenomen door de kleurstof in de huid; het risico op brandwonden en vlekken neemt toe. Voor de keuze van een geschikt apparaat in de kliniek bij een donkere huid kunt u ons artikel “Laser, IPL en chemische peeling bij een donkere en getinte huid” lezen.
• Een gebruinde huid of een huid die kort geleden aan de zon is blootgesteld: ook de zonnebank en bruiningsproducten vallen hieronder. Hoe lang u moet wachten, staat in de handleiding; staat het er niet in, vraag het dan aan uw arts.
• Tatoeage, permanente make-up (pigmentatie van wenkbrauwen, lippen of eyeliner): inkt neemt licht sterk op; er kunnen brandwonden en kleurveranderingen in de tatoeage ontstaan.
• Een moedervlek, donkere vlek, wrat of elke plek waarvoor geen diagnose is gesteld: zie hieronder.
• Rond de ogen: gebieden dicht bij het oog, inclusief de onderkant van de wenkbrauw en de oogleden.
• Een huid met uitslag, zoals wonden, een actieve koortslip, eczeem, psoriasis of ontstoken puistjes.
• Medicijnen of kruidenproducten die lichtgevoelig maken: sommige antibiotica, plaspillen, acnemiddelen en sint-janskruid zijn voorbeelden. Stop niet op eigen houtje met deze medicijnen; raadpleeg uw arts. Meer informatie vindt u in ons artikel “Lichtgevoelig makende medicijnen”.
• Bij vrouwen nieuw ontstane of snel toenemende beharing in het gezicht, op de kin, de borst of de buik: dit kan een hormonale oorzaak hebben; eerst is onderzoek nodig.

Geeft de huidskleursensor van het apparaat de waarschuwing 'niet geschikt' en zendt het geen licht uit, zie dat dan niet als een defect; probeer de sensor niet te omzeilen, op een andere plek te laten meten of het apparaat te forceren op een huidskleur die de handleiding uitsluit.

Waarom nooit gebruiken op een moedervlek of pigmentvlek?

Omdat moedervlekken veel kleurstof bevatten, nemen ze licht sterk op; op die plek kan een brandwond ontstaan en de kleur, de rand of de grootte van de moedervlek kan veranderen. Het eigenlijke gevaar is dat een moedervlek die van uiterlijk is veranderd later moeilijker te beoordelen is: vroege waarschuwingssignalen van huidkanker kunnen over het hoofd worden gezien. Ook de regels van de Europese Unie verplichten de fabrikant de gebruiker te vertellen dat moedervlekken en plekken tijdens de behandeling moeten worden beschermd.

Volgens dezelfde regels mogen deze apparaten die voor thuisgebruik zijn gemaakt alleen voor ontharing worden gebruikt. Gebruik een lichtapparaat voor thuis daarom niet om 'vlekken lichter te maken', 'moedervlekken weg te halen' of een bultje te laten verdwijnen. Welke moedervlekken en vlekken u wanneer aan een arts moet laten zien, leest u in ons artikel “Moedervlekken, steelwratjes en vlekken”.

Kan een IPL-apparaat de ogen beschadigen?

Dat kan. Ook het gekleurde deel van het oog (iris) en het netvlies (retina) bevatten kleurstof en nemen daardoor licht op. De belangrijkste manier om bij apparaten voor thuis het oog te beschermen, is dat het apparaat geen licht uitzendt zonder volledig contact met de huid. De regels van de Europese Unie eisen dat apparaten voor thuis een vergrendeling hebben die ervoor zorgt dat ze alleen werken bij volledig contact met de huid, een tijdslimiet die overmatige blootstelling voorkomt en een automatische uitschakeling, en dat de fabrikant zorgt voor geschikte oogbescherming voor de gebruiker en voor mensen in de omgeving.

Hoewel deze systemen belangrijk zijn, zijn ze niet onfeilbaar. In een technische studie waarin de lichtafgifte van drie IPL-apparaten voor thuis werd gemeten, bleek één apparaat in de twee hoogste standen gevaarlijk als men er met het blote oog naar keek; vermeld werd dat de oogveiligheid onvoldoende kan zijn als het belangrijkste veiligheidsmechanisme defect raakt. Deze studie is oud en niet representatief voor alle huidige apparaten, maar ze verklaart de reden voor de regel:

• Kijk nooit in het venster dat licht uitzendt; zet het apparaat niet aan voordat het volledig op de huid is geplaatst.
• Gebruik altijd oogbescherming als de handleiding dat adviseert of als die bij het apparaat is meegeleverd.
• Gebruik het niet rond de ogen, onder de wenkbrauw en op de oogleden.
• Houd kinderen en huisdieren tijdens de behandeling op afstand; bewaar het apparaat buiten bereik van kinderen.
• Spiegels en glanzende oppervlakken kunnen licht weerkaatsen; voer de behandeling niet uit met het apparaat naar zulke oppervlakken gericht.

Oogletsel en de verschijnselen ervan die bij behandelingen in de kliniek zijn gemeld, worden uitgebreid besproken in ons artikel “Problemen na laserontharing”.

Wat te doen bij een brandwond door een apparaat voor thuis?

1. Stop direct met het apparaat; ga niet verder met hetzelfde gebied of met andere gebieden.
2. Hebt u verschijnselen aan het oog, zoek dan zonder te wachten spoedeisende hulp. De eerstehulpstappen bij een brandwond van de huid (koel water, geen ijs, niet wrijven) vindt u in ons artikel “Brandwonden en pigmentvlekken na laser en IPL”.
3. Maak een foto van het gebied. Noteer het type apparaat (IPL of laser), de energiestand die u hebt gebruikt, de datum van de behandeling, hoe vaak u op dezelfde plek hebt behandeld en de medicijnen die u gebruikt.
4. Laat blaarvorming, korstjes, grijswitte huid of een afdruk in de vorm van de apparaatkop dezelfde dag aan een arts zien. Prik blaren niet door.
5. Bewaar het apparaat en de doos. Meld het probleem aan de verkoper of de fabrikant; bedenk dat fabrikanten verplicht zijn meldingsplichtige voorvallen af te handelen.
6. Bescherm het gebied tijdens het herstel tegen de zon en gebruik het apparaat niet opnieuw voordat de huid volledig is hersteld; vraag uw arts of u het opnieuw kunt gebruiken.

Hoe leest u de gebruiksaanwijzing en de waarschuwingen van het apparaat?

Zoek, ongeacht merk of model, vóór het gebruik van een apparaat de volgende informatie in de handleiding. De regels van de Europese Unie verplichten dat een belangrijk deel van deze informatie in de gebruiksaanwijzing staat; vindt u die niet, dan is dat een waarschuwingssignaal.

• Tabel met huidskleur en haarkleur: er moet duidelijk staan bij welke huidskleuren en haarkleuren het apparaat niet mag worden gebruikt.
• Instellingen en frequentie: de hoogst geadviseerde stand, de kortste tijd tussen twee behandelingen en hoe vaak dezelfde plek achter elkaar mag worden behandeld. Herhaaldelijk op dezelfde plek behandelen vergroot het risico op brandwonden; het 'versnelt' het resultaat niet.
• Veiligheidsvoorzieningen: vergrendeling bij volledig huidcontact, huidskleursensor, automatische uitschakeling en oogbescherming.
• Medicijnen en cosmetica met een wisselwerking: medicijnen en producten die lichtgevoelig maken, moeten worden vermeld.
• Waarschuwing over zon en zonnebank: hoe lang u vóór en na de behandeling de zon moet vermijden.
• Verboden gebieden: duidelijke waarschuwingen voor gebieden zoals rond de ogen, tatoeages, moedervlekken, slijmvliezen (vochtige oppervlakken zoals in de mond en neus) en het genitale gebied.
• Instructievideo en contactgegevens: in de Europese Unie moet de fabrikant op internet video's beschikbaar stellen die veilig gebruik laten zien. Voor apparaten zonder gegevens van de fabrikant of importeur en zonder handleiding in de taal van het land van verkoop (in Turkije: Turks) kan ons artikel “Namaakproducten en illegale behandelingen” u een indruk geven.

Teksten op de doos zoals 'FDA registered' (bij de FDA geregistreerd) zijn op zichzelf geen garantie. De Amerikaanse Food and Drug Administration (FDA) geeft duidelijk aan dat een vermelding van registratie niet betekent dat het apparaat is goedgekeurd, toegelaten of geautoriseerd, en dat zulke teksten misleidend kunnen worden gebruikt.

Aan welke regels zijn ontharingsapparaten voor thuis onderworpen?

Hoewel laser- en IPL-apparaten voor thuis geen medisch doel hebben, gelden er in veel landen regels die lijken op die voor medische hulpmiddelen. De onderstaande tabel vat alleen informatie samen die in officiële teksten kon worden nagegaan; of een apparaat aan deze regels voldoet, is niet altijd aan de doos te zien.

Wanneer moet u eerst naar een arts?

• Als u niet zeker weet of uw huid geschikt is voor het apparaat of als er eerder na laser of IPL een pigmentvlek is ontstaan.
• Als er in het gebied dat u wilt behandelen een moedervlek, donkere vlek of nieuw ontstane, veranderende plek is.
• Als er bij vrouwen nieuw ontstane of snel toenemende beharing in het gezicht, op de kin of op de romp is; als daarbij onregelmatige menstruatie of meer puistjes optreden.
• Als u regelmatig medicijnen gebruikt, zwanger bent of een chronische huidziekte hebt.
• Als er eerder na een apparaat voor thuis een brandwond, blaarvorming of vlek is ontstaan.
• Als u bij lichte haren of op een donkere huid geen resultaat bereikt: andere mogelijkheden in de kliniek bespreken is veiliger dan het apparaat forceren.

Wat moet u niet doen?

• Probeer de huidskleursensor, de contactvergrendeling of de oogbescherming niet te omzeilen.
• Gebruik voor een sneller resultaat de hoogste stand niet in gebieden waarvoor de handleiding die niet adviseert; behandel niet meerdere keren achter elkaar dezelfde plek.
• Onthaar het gebied vóór de behandeling niet met hars of een pincet; de handleiding vraagt meestal om een geschoren huid.
• Deel het apparaat niet met anderen, vooral niet met mensen die volgens de handleiding een ongeschikte huidskleur hebben.
• Gebruik het niet op moedervlekken, vlekken, tatoeages, wonden en uitslag; gebruik een apparaat voor thuis niet voor een ander doel dan ontharing.
• Ga niet door met het gebruik nadat een brandwond of vlek is ontstaan in de veronderstelling dat het 'wel overgaat'.

Beperkingen van het bewijs: de meeste studies naar laser- en IPL-apparaten voor thuis zijn klein, kortdurend en door de fabrikant gesteund; omdat de energie en golflengte van de apparaten verschillen, kan het resultaat van het ene apparaat niet naar een ander worden doorgetrokken. De frequenties van bijwerkingen berusten grotendeels op vrijwillige meldingen en geven de werkelijke frequentie niet volledig weer. Over de veiligheid van apparaten voor thuis bij een donkere huid zijn de gegevens bijzonder beperkt. Deze pagina is bedoeld als algemene informatie en vervangt geen onderzoek door een arts.