Naaldloze fillerpen en behandelingen thuis: wat moet u niet doen en wat heeft een relatief laag risico?

Waarom zijn behandelingen thuis zo wijdverbreid geraakt?

Korte video's persen een behandeling in enkele seconden: het product wordt geopend, toegepast en het resultaat wordt getoond. Wat u niet ziet, is wat daarna komt. U kunt niet weten of de maker van de video dagen later met een infectie, een brandwond of vlekken naar een arts is gegaan. Verenigingen van dermatologen rekenen het thuis injecteren van fillers, naaldrollers en lasertoepassingen tot de zorgwekkende trends van de laatste jaren.

In dit artikel scheren we behandelingen thuis niet over één kam. Ze zijn niet allemaal even gevaarlijk. Bij het maken van het onderscheid helpt deze vraag: doorboort de toepassing de huid, brengt ze een stof onder de huid of verbrandt ze de huid chemisch of met warmte? Is het antwoord ja, dan is het geen verzorging, maar een medische behandeling.

Producten van onduidelijke herkomst en injecties die anderen buiten een zorginstelling zetten, zijn een apart onderwerp; die hebben we behandeld in ons artikel “Namaakproducten en illegale behandelingen”. Hier gaat het vooral om toepassingen die iemand bij zichzelf uitvoert.

Wat is een naaldloze fillerpen en waarom wordt hij afgeraden?

Een naaldloze fillerpen (ook hyaluronpen genoemd) is een apparaat dat u in de hand houdt en dat de stof die erin wordt gedaan zonder naald, onder hoge druk, door de huid naar binnen perst. De filler die erin gaat, wordt meestal apart verkocht. De uitdrukking 'geen naald' lijkt geruststellend, maar verandert niets aan het feit dat de stof in het weefsel terechtkomt; ze verandert alleen de manier waarop.

De Amerikaanse Food and Drug Administration (FDA) waarschuwde het publiek en zorgverleners in een veiligheidsmededeling van 8 oktober 2021 om hyaluronzuur of andere lip- en gezichtsfillers niet met naaldloze apparaten toe te dienen. Volgens de mededeling heeft de instantie de veiligheid en werkzaamheid van deze apparaten voor geen enkele filler beoordeeld en het op de markt brengen ervan voor dit doel niet goedgekeurd. Goedgekeurde fillers zijn ontworpen om op recept te worden toegediend met een spuit met naald of canule.

In dezelfde mededeling vermeldde de FDA op de hoogte te zijn van meldingen van ernstig letsel aan huid, lippen en ogen na lip- en gezichtsfillers met naaldloze apparaten, in sommige gevallen met onherstelbare schade. De twee kernproblemen die de instantie benadrukt, zijn:

• Het probleem van de controle: een drukapparaat geeft onvoldoende controle over waar en op welke diepte de stof in het weefsel terechtkomt.
• Het probleem van het product: fillerproducten die online rechtstreeks aan consumenten worden verkocht, kunnen met chemische stoffen of ziektekiemen verontreinigd zijn.

Tot de andere mogelijke risico's die in de mededeling worden genoemd, behoren bloeding en blauwe plekken, infectie met bacteriën, schimmels of virussen, overdracht van ziekten tussen mensen die hetzelfde apparaat gebruiken, weefselversterf, verlies van gezichtsvermogen of een beroerte door vaatafsluiting, littekens, oogschade door de druk, knobbeltjes in de huid, verkleuring en een allergische reactie. Ook is vermeld dat sommige complicaties mogelijk niet herstellen.

De mededeling van de FDA heeft betrekking op de VS en geeft het aantal gemelde gevallen niet; hoe vaak de problemen voorkomen, is daarom niet bekend. In andere landen kan de wettelijke status van de producten anders zijn. De redenen waarop de mededeling berust, namelijk het gebrek aan controle en de productveiligheid, zijn echter onafhankelijk van het land.

Kan ik online filler of botulinetoxine kopen en bij mezelf toedienen?

Nee; van alle behandelingen thuis is dit de meest riskante. De FDA raadt uitdrukkelijk aan fillers niet via internet te kopen en bij uzelf of bij iemand anders met geen enkel apparaat filler te injecteren. Op de fillerpagina van de instantie staat dat er geen filler is goedgekeurd voor vrije verkoop en dat online gekochte producten namaak kunnen zijn.

• Het ernstigste risico bij filler is dat de stof in een bloedvat terechtkomt of op een bloedvat drukt. Dat kan leiden tot weefselverlies en zeer zelden tot verlies van gezichtsvermogen; het moet binnen minuten worden herkend en behandeld. Thuis is er niemand die dat kan herkennen en behandelen.
• Bij botulinetoxine is de dosis het probleem. Bij een product van onduidelijke herkomst is niet te weten hoeveel werkzame stof erin zit; het effect kan zich buiten het behandelde gebied verspreiden.
• Een techniek die u uit een video hebt geleerd, vervangt geen kennis van de anatomie van het gezicht. De ligging van bloedvaten en zenuwen verschilt van persoon tot persoon.
• Een injectie onder niet-steriele omstandigheden maakt de weg vrij voor infecties, die zelfs weken later nog kunnen ontstaan.

Ook bij behandelingen door een arts zijn deze risico's niet nul; het verschil is dat het risico wordt verkleind en dat bij een probleem meteen kan worden ingegrepen. De waarschuwingssignalen vindt u in ons artikel “Na fillers: wanneer is het een noodgeval?”, en de details die specifiek zijn voor de lippen in ons artikel “Lipfiller”.

Zijn apparaten voor ontharen met laser en IPL thuis veilig?

Lichtontharingsapparaten voor thuis zijn van de toepassingen in dit artikel de groep met een relatief laag risico. De reden is dat apparaten die aan consumenten worden verkocht met duidelijk minder energie werken dan de apparaten in de kliniek en de huid niet doorboren. De meeste apparaten gebruiken de technologie van intens gepulseerd licht (IPL).

Een systematisch overzichtsartikel over deze apparaten meldde dat na herhaalde behandelingen op korte termijn een afname van de beharing werd bereikt, maar dat de studies ongecontroleerd en klein waren en dat de resultaten sterk verschilden per apparaat en per persoon. De meest voorkomende bijwerking is roodheid; minder vaak zijn ook zwelling, blaren, korstvorming en verkleuring gemeld. 'Relatief laag risico' betekent dus niet dat er geen bijwerkingen zijn.

• Houd u aan de tabel met huidskleuren en haarkleuren in de gebruiksaanwijzing van het apparaat. Bij een donkere huid en een gebruinde huid neemt het risico op brandwonden en vlekken toe; bij lichte, rode of witte haren is geen effect te verwachten.
• Gebruik het apparaat niet rond de ogen en kijk niet rechtstreeks in het licht.
• Ga niet over moedervlekken, tatoeages, wonden en plekken met een actieve huidziekte.
• Gebruik het niet zonder overleg met uw arts op een huid die pas in de zon is geweest of wanneer u een medicijn gebruikt dat de huid gevoelig voor licht kan maken.
• Nieuwe, snel toenemende beharing in het gezicht, op de kin of op de romp bij vrouwen kan een hormonale oorzaak hebben; eerst is onderzoek nodig.

Hoe de behandeling in de kliniek werkt, hebben we beschreven in ons artikel “Laserontharing”. Ontstaan er na de behandeling blaren of verkleuring, dan kan ons artikel “Brandwonden en pigmentvlekken na laser en IPL” u op weg helpen.

Is een naaldroller thuis schadelijk?

Hier moeten twee productgroepen worden onderscheiden. Een deel bestaat uit producten die de huid niet doorboren en alleen aan het oppervlak een lichte prikkel geven. De andere zijn rollers en gemotoriseerde pennen waarvan de naalden de huid daadwerkelijk doorboren. De American Academy of Dermatology vermeldt dat producten die voor thuisgebruik worden verkocht niet ontworpen zijn om de huid te doorboren en dat hun effect daarom minder duidelijk is dan dat van de behandeling door een arts.

Het probleem begint wanneer het product de huid doorboort of wanneer er te hard wordt gedrukt:

• Infectie: naalden kunnen thuis niet betrouwbaar worden gesteriliseerd. Elk gaatje is een toegangspoort voor ziektekiemen.
• Verspreiding: de roller kan een virusinfectie zoals een koortslip of wratten naar andere delen van het gezicht overbrengen.
• Littekens en vlekken: te veel druk of bot geworden, kromme naalden kunnen krassen, littekens en verkleuring op de huid achterlaten.
• Irritatie: door vaak gebruik kan het probleem dat u wilt verbeteren er slechter gaan uitzien.
• Delen: hetzelfde product samen met iemand anders gebruiken is riskant wat via bloed overdraagbare ziekten betreft. De FDA vermeldt dat hergebruik van naaldkoppen niet veilig is, ook niet als ze zijn gereinigd.

Deze producten mogen niet worden gebruikt op actieve puistjes, een koortslip, eczeem of een open wond. Cosmetische producten die direct na een toepassing die de huid doorboort worden aangebracht, kunnen meer door de huid dringen; dat verhoogt het risico op irritatie en allergie. Overweegt u het voor een probleem zoals acnelittekens, dan leest u in ons artikel “Microneedling” hoe de methode door een arts wordt toegepast.

Waarom is het riskant hooggeconcentreerde peelingzuren thuis te gebruiken?

Cosmetische producten met zuur in een lage concentratie zijn niet hetzelfde als de chemische peeling die een arts uitvoert. Producten die voor dagelijkse verzorging zijn gemaakt en volgens de instructies op het etiket worden gebruikt, hebben een relatief laag risico. Het risico begint wanneer hooggeconcentreerde oplossingen die voor professioneel gebruik zijn bereid, online worden gekocht en thuis worden aangebracht.

In een waarschuwing van juli 2024 raadde de FDA consumenten aan peelingproducten die stoffen zoals trichloorazijnzuur, glycolzuur, salicylzuur en melkzuur in hoge concentratie bevatten, niet te kopen en niet te gebruiken zonder passend professioneel toezicht. De instantie vermeldde dat er geen door haar goedgekeurd chemisch peelingproduct is en meldde dat deze producten chemische brandwonden, pijn, zwelling, infectie, verandering van de huidskleur en ontsierende littekens kunnen veroorzaken.

Hoe diep het zuur in de huid doordringt, hangt niet alleen af van de concentratie, maar ook van het aantal lagen dat wordt aangebracht en van de tijd dat het op de huid blijft. De arts stemt deze variabelen af op het huidtype en breekt de behandeling zo nodig af; thuis ontbreekt dat toezicht. Bij een donkere huid is het risico op vlekken bovendien groot. Voor de details van de behandeling door een arts kunt u ons artikel “Chemische peeling” raadplegen.

Wat heeft een relatief laag risico en wat moet u niet doen?

Deze tabel is een algemeen kader en geen individueel advies. Bij mensen met een huidziekte, tijdens de zwangerschap, bij regelmatig medicijngebruik en bij een donkere huid kunnen ook toepassingen die als 'relatief laag risico' gelden problemen geven. Twijfelt u, overleg dan eerst met uw arts.

Welke verschijnselen na een behandeling thuis zijn dringend?

1. Stop met de toepassing. Hebt u een zuurhoudend product gebruikt, spoel het gebied dan lang met veel lauw water.
2. Knijp niet in het gebied, wrijf er niet over en probeer het niet met een naald leeg te maken of thuis 'te herstellen'.
3. Staan uw verschijnselen in de lijsten hierboven, bel dan 112 of ga naar de spoedeisende hulp.
4. Neem de verpakking, het etiket, de bestelgegevens en het apparaat mee, of laat er een foto van zien.
5. Vertel openlijk wat u hebt gedaan. Het zorgteam vraagt ernaar om snel met de juiste behandeling te beginnen, niet om te oordelen.

Voor de algemene stappen in situaties die niet dringend zijn maar u wel zorgen baren, kunt u ons artikel “Wat te doen bij een complicatie na een esthetische behandeling?” raadplegen.

Wat u zich kunt afvragen voordat u beslist

• Doorboort deze toepassing de huid, brengt ze een stof onder de huid of verbrandt ze de huid?
• Wie heeft het product gemaakt, wat zit erin, en zijn er een gebruiksaanwijzing in een taal die u begrijpt (in Turkije: in het Turks) en gegevens van de fabrikant?
• Wie herkent en behandelt het als er een probleem is?
• Is de video die ik heb gezien reclame? Weet ik wat de persoon in de video daarna heeft meegemaakt?
• Kan ik hetzelfde resultaat op een veiligere manier bereiken, met een onderzoek door een arts?

De aantrekkingskracht van een behandeling thuis is meestal het gemak. Maar bij een behandeling die de huid doorboort of verbrandt, komt gemak niet in de plaats van veiligheid.