Filler oplossen (hyaluronidase): wanneer is het nodig, hoe gebeurt het en waar moet u op letten?

Wat is filler oplossen en hoe werkt het?

Een belangrijke eigenschap van hyaluronzuurfillers is dat ze zo nodig kunnen worden opgelost. Het middel dat daarvoor wordt gebruikt, hyaluronidase, is een enzym dat de lange ketens van hyaluronzuur in kleine stukjes knipt. De arts spuit het enzym met een dunne naald in het gebied waar de filler zit; de afgebroken gel wordt door het lichaam afgevoerd. Er bestaan hyaluronidaseproducten uit verschillende bronnen; hun sterkte en hun eigenschappen wat allergie betreft zijn niet identiek.

De vragen hoe het enzym het lichaamseigen hyaluronzuur beïnvloedt en waarom het gebied na het oplossen leger kan lijken, worden uitgebreid behandeld in het artikel “Gerucht: Als filler wordt opgelost, lost ook het eigen weefsel van het gezicht op — Wat zegt de wetenschap?”; ze worden hier niet herhaald.

Wanneer is filler oplossen nodig?

Oplossen komt in drie verschillende situaties ter sprake: bij noodgevallen, bij de behandeling van een medisch probleem en bij ontevredenheid over het resultaat. De mate van spoed verschilt daarbij sterk.

Hoe deze problemen ontstaan en welke behandelingen er naast oplossen zijn, leest u in het artikel “Complicaties van fillers”. Bent u ontevreden over het resultaat, dan is het belangrijk geen overhaaste beslissing te nemen: een deel van de zwelling en de onregelmatigheden van de eerste dagen verdwijnt vanzelf. Uw arts raadt meestal aan te wachten tot het gebied tot rust is gekomen en het dan opnieuw te beoordelen.

Gebruik bij spoed: vaatafsluiting

Als filler in een bloedvat terechtkomt of van buitenaf op een bloedvat drukt, krijgt dat gebied geen bloed. Dat kan leiden tot weefselverlies van de huid en zeer zelden tot verlies van gezichtsvermogen. Bij een vaatafsluiting door hyaluronzuurfiller is hyaluronidase het belangrijkste onderdeel van de behandeling, en het streven is het zo vroeg mogelijk toe te dienen.

In een noodsituatie is de aanpak anders dan bij gepland oplossen: de arts wacht niet om een huidtest te doen, dient het enzym toe in het hele getroffen gebied en zo nodig met korte tussenpozen steeds opnieuw, en houdt u in de gaten tot de kleur en de doorbloeding van de huid zijn hersteld. De arts beslist over de hoeveelheid en het aantal herhalingen.

Meer over de verschijnselen en wat u stap voor stap moet doen, leest u in het artikel “Na fillers: wanneer is het een noodgeval?”.

Bij welke fillers werkt het wel en bij welke niet?

Hyaluronidase breekt alleen hyaluronzuur af. Fillers van calciumhydroxylapatiet, poly-L-melkzuur, siliconen en andere stoffen die in het lichaam niet worden afgebroken, kunnen niet met dit enzym worden opgelost; de behandeling van problemen door deze fillers is anders en wordt beschreven in het artikel “Complicaties van permanente en semipermanente fillers”.

Ook hyaluronzuurfillers zijn onderling niet gelijk. Dichtere en sterker gebonden gels kunnen beter bestand zijn tegen het enzym en meer dan één behandeling vragen. Daarom maakt het de behandeling eenvoudiger als bekend is welk product eerder bij u is gebruikt, wanneer en in welk gebied. Is het type filler onbekend, dan kan uw arts dit beoordelen bij het onderzoek en zo nodig met methoden zoals echografie.

Voor wie is het niet geschikt en waar moet u op letten?

• Bij mensen die eerder een allergische reactie op hyaluronidase hebben gehad, wordt gepland oplossen meestal niet gedaan.
• Bij mensen die allergisch zijn voor bijen- of wespensteken kan het risico hoger zijn; bij hen wordt de beslissing zorgvuldiger genomen.
• Als er een vermoeden is van een actieve infectie in het gebied, beoordeelt en behandelt de arts meestal eerst de infectie; het enzym kan de verspreiding van de infectie naar het omliggende weefsel vergemakkelijken.
• Zwangerschap en borstvoeding: de gegevens over de veiligheid zijn beperkt. Gepland oplossen wordt meestal uitgesteld; in noodsituaties weegt de arts het nut en het risico af.
• Vertel het uw arts als in hetzelfde gebied kort geleden botulinetoxine is toegediend; het enzym kan de verspreiding van geneesmiddelen in het weefsel vergroten.
• Meld alle medicijnen die u gebruikt; sommige medicijnen kunnen de werking van het enzym veranderen. Stop met geen enkel medicijn op eigen houtje.

In noodsituaties zoals een vaatafsluiting worden de meeste van deze bezwaren relatief, omdat het risico van niet behandelen meestal groter is. Die afweging maakt de arts die de noodsituatie behandelt.

Het allergierisico en de discussie over de huidtest

Omdat hyaluronidase een lichaamsvreemd eiwit is, kan het een allergische reactie veroorzaken. De meeste gemelde reacties zijn plaatselijk, zoals jeuk, roodheid en zwelling op de injectieplaats. Ernstige reacties zoals uitgebreide netelroos, zwelling van gezicht en keel of anafylaxie zijn zeldzaam, maar wel gemeld. Een reactie kan binnen minuten beginnen, maar ook pas na uren of dagen optreden.

Ook het gif van bijen en wespen bevat hyaluronidase. Daarom wordt aangenomen dat het risico op een allergie voor het enzym hoger kan zijn bij mensen die allergisch zijn voor steken. Hebt u zo'n voorgeschiedenis, meld dat dan altijd vóór de behandeling.

Over de vraag of vóór de behandeling een huidtest moet worden gedaan, zijn artsen het niet eens. Bij de test wordt een kleine hoeveelheid enzym in de huid gespoten, meestal op de onderarm, en na enige tijd wordt gekeken of er een bultje, roodheid en jeuk ontstaan. Sommige richtlijnen raden de test aan in situaties zonder spoed, vooral bij mensen met een allergie in de voorgeschiedenis. Aan de andere kant kan de test een vals-positieve of vals-negatieve uitslag geven en laat optredende reacties niet voorspellen; een negatieve test bewijst dus niet met zekerheid dat er geen allergie zal optreden. In noodsituaties wordt niet op de test gewacht.

Of er nu wel of niet wordt getest, het is belangrijk dat de behandeling plaatsvindt in een zorginstelling waar bij een allergische reactie direct kan worden ingegrepen, en dat u na de behandeling enige tijd ter observatie blijft. De verschijnselen van een allergie vindt u in het artikel “Allergische reactie bij esthetische behandelingen”.

Wat betekent off-labelgebruik (gebruik buiten de registratie)?

In de registratie van een geneesmiddel staat nauwkeurig voor welke doeleinden het mag worden gebruikt. De geregistreerde toepassingen van hyaluronidase betreffen in veel landen andere medische doeleinden; het oplossen van filler wordt in internationale richtlijnen meestal als off-labelgebruik omschreven. Off-labelgebruik is in de geneeskunde niet ongewoon en betekent op zichzelf niet dat een toepassing verkeerd of experimenteel is: een arts kan een geneesmiddel op grond van wetenschappelijk bewijs en richtlijnen buiten de geregistreerde doeleinden gebruiken.

Voor u betekent dit het volgende: dit karakter van het gebruik en de mogelijke risico's moeten u duidelijk worden uitgelegd, uw toestemming moet worden gevraagd en de behandeling moet door een arts worden uitgevoerd. Vragen over de registratiestatus in het land waar u wordt behandeld en over het product dat wordt gebruikt, kunt u aan uw arts stellen.

Wie moet het uitvoeren en waar?

Hyaluronidase is een receptplichtig geneesmiddel en filler oplossen is een medische behandeling. Beslissen of het probleem werkelijk door de filler komt, het type en de plaats van de filler beoordelen en ingrijpen als een allergische reactie ontstaat, vraagt medische kennis. De behandeling moet door een arts worden uitgevoerd in een zorginstelling waar spoedeisend kan worden ingegrepen. Het algemene kader vindt u in het artikel “Wie mag medisch-esthetische behandelingen uitvoeren?”.

Het gebruik van via internet verkochte ‘filleroplossers’ of filler laten oplossen buiten een zorginstelling brengt ernstige risico's mee: de samenstelling en de bewaaromstandigheden van het product zijn onduidelijk, en als er een allergie ontstaat, is er niemand die kan ingrijpen.

Voorbereiding op de behandeling

• Breng de gegevens mee die u hebt over wanneer, in welk gebied en met welk product de filler is gezet, en oude foto's als u die hebt.
• Vertel over uw allergieën, vooral over reacties op bijen- en wespensteken, en of u eerder een probleem met dit enzym hebt gehad.
• Meld welke medicijnen u gebruikt en of u zwanger bent of borstvoeding geeft.
• Leg duidelijk uit wat u wilt corrigeren: bespreek of u alle filler wilt laten oplossen of slechts een deel.
• Trek extra tijd uit als uw arts een huidtest wil doen.

De dag van de behandeling stap voor stap

• Uw medische voorgeschiedenis wordt doorgenomen, het gebied wordt onderzocht en er wordt bepaald welk deel wordt opgelost.
• Het formulier voor geïnformeerde toestemming wordt gelezen; het allergierisico, het off-labelkarakter van het gebruik en het verwachte resultaat worden besproken en uw vragen worden beantwoord.
• Als de arts het nodig vindt, doet hij of zij een huidtest en wacht de uitslag af.
• Het gebied wordt gereinigd. Het enzym wordt met een dunne naald in het gebied met de filler gespoten, meestal op enkele punten.
• De arts kan het gebied licht masseren zodat het enzym de filler goed bereikt.
• U blijft enige tijd ter observatie met het oog op een allergische reactie; daarna krijgt u verzorgingsadviezen en wordt een controleafspraak gepland.

Na de behandeling: de eerste 24 uur, de eerste week, de eerste maand

• De eerste 24 uur: zwelling, roodheid, gevoeligheid en lichte jeuk op de injectieplaats komen vaak voor. Omdat het enzym in vloeistof wordt toegediend, kan het gebied in de eerste uren voller lijken dan het is.
• De eerste 24 uur: let op tekenen van allergie; handel volgens de onderstaande waarschuwingen als u uitgebreide jeuk, netelroos, zwelling van het gezicht of kortademigheid krijgt.
• De eerste week: de zwelling en eventuele blauwe plekken nemen geleidelijk af. In deze periode kan het gebied er onregelmatig of asymmetrisch uitzien; beoordeel het resultaat niet te vroeg.
• De eerste maand: bij de controleafspraak wordt beoordeeld of er filler is achtergebleven en zo nodig wordt de behandeling herhaald. Als opnieuw filler wordt overwogen, wordt in deze fase het tijdstip besproken.

Over het gewone verloop van blauwe plekken en zwelling leest u meer in het artikel “Blauwe plekken en zwelling”.

Te verwachten bijwerkingen

• Zwelling en roodheid op de injectieplaats: verdwijnen meestal binnen dagen.
• Plaatselijke jeuk: kan een teken zijn van een lichte allergische reactie; meld het aan uw arts als de jeuk toeneemt of zich uitbreidt.
• Meer volumeverlies dan verwacht of het gevoel van een kuiltje: kan komen doordat meer filler is opgelost dan gewenst.

Normaal, de arts raadplegen of een noodgeval?

Hoeveel sessies zijn nodig en wanneer is het resultaat zichtbaar?

Het enzym begint snel te werken: de verandering wordt meestal binnen uren tot enkele dagen opgemerkt. Omdat de zwelling door de injectie het beeld in deze periode verandert, wordt het uiteindelijke resultaat meestal pas beoordeeld nadat de zwelling volledig is verdwenen.

Bij sommige mensen volstaat één behandeling. Als er veel filler is, als de gel van een dicht en resistent type is, als de filler er al lang zit of op meerdere momenten over elkaar is aangebracht, kunnen meerdere sessies nodig zijn. Veel artsen beginnen liever voorzichtig, om niet te veel op te lossen, en herhalen de behandeling zo nodig bij de controle. Het aantal sessies en de tussenpozen worden bij het onderzoek bepaald.

Wanneer kan na het oplossen opnieuw filler worden gezet?

Hiervoor bestaat geen termijn die voor iedereen geldt. Artsen wachten meestal liever tot de zwelling is verdwenen, het weefsel tot rust is gekomen en het uiteindelijke beeld zichtbaar is; in de praktijk wordt die periode meestal in weken en niet in dagen gemeten. Nieuwe filler die te vroeg wordt gezet, maakt het moeilijker het resultaat goed te beoordelen en kan bovendien korter blijven zitten dan verwacht als er nog werkzaam enzym in het weefsel aanwezig is.

Als het oplossen is gedaan vanwege een infectie, een ontstoken knobbeltje of een vaatafsluiting, is de wachttijd langer en wordt afzonderlijk beoordeeld of er wel opnieuw filler wordt gezet. Over de behandeling zelf leest u meer in het artikel “Hyaluronzuurfiller”.

Realistische verwachting: wat kan filler oplossen niet?

• Het lost geen fillers op die geen hyaluronzuur zijn.
• Het is niet altijd mogelijk om met millimeterprecisie precies zoveel filler op te lossen als gewenst; het resultaat kan minder of meer zijn dan verwacht.
• Er kan niet worden gezegd dat het precies het uiterlijk van vóór de filler terugbrengt; in de tussentijd is ook het gezicht veranderd.
• Het verhelpt niet elk knobbeltje; bij knobbeltjes door ontsteking of infectie zijn andere behandelingen nodig.
• Bij vaatafsluiting is het een belangrijk onderdeel van de behandeling, maar bij te laat ingrijpen kan het weefselschade niet altijd voorkomen.
• Het is geen ‘ongedaan maken’-knop zonder risico; het is een behandeling met een geneesmiddel dat eigen bijwerkingen heeft.

Alternatieven

Welke optie geschikt is, moet u samen beslissen met uw arts, die bij het onderzoek het soort probleem en de aard van de filler beoordeelt. Deze tekst is bedoeld als informatie en vervangt geen onderzoek.