Gerucht: „Filler verplaatst zich in het gezicht en schuift naar een andere plek” — Wat zegt de wetenschap?

Kort antwoord: gedeeltelijk waar. Dat filler van het punt waar hij is ingespoten naar een nabijgelegen gebied verschuift, is een echt verschijnsel en wordt het vaakst opgemerkt bij de lippen en rond de ogen. Hoe vaak het gebeurt, is niet bekend. Aan de andere kant heeft een deel van de beelden die voor verschuiving worden aangezien te maken met een grote hoeveelheid product, een oppervlakkige of ongeschikte plaatsing, zwelling of nieuwe behandelingen die zijn gedaan voordat de vorige filler volledig was afgebroken. Bij hyaluronzuurfillers kan de arts product dat niet op zijn plaats zit met een enzym oplossen.

Waar komt het gerucht vandaan?

Op sociale media worden beelden van een verhevenheid boven de bovenlip, wallen onder de ogen of een volheid die tot onder het jukbeen lijkt te zijn gezakt, vaak gedeeld onder de titel ‘verschoven filler’. Die beelden zijn echt en laten zien dat het gerucht niet geheel verzonnen is. Overdreven is de gedachte dat filler vrij door het gezicht zwerft en bij iedereen vroeg of laat zal verschuiven.

Is migratie van filler echt?

Ja. Dat een fillerstof van de plaats van injectie naar een andere plaats gaat, is een verschijnsel dat gezondheidsautoriteiten tot de risico's van fillers rekenen en dat in de medische literatuur met gevallen is gedocumenteerd. Een overzichtsartikel over gevallen waarin filler buiten het behandelde gebied werd aangetroffen, benadrukt dat verschuiving niet één enkele oorzaak heeft, dat meerdere mechanismen een rol kunnen spelen en dat het product zelfs jaren later nog in het weefsel kan worden gevonden.

Het is nuttig hier twee situaties te onderscheiden. In de meeste gevallen gaat het om verspreiding van het product naar een naburig gebied: filler in de lip die verschuift tot net boven de liprand, of filler onder het oog die naar het bovenste deel van de wang verschuift. Dat filler opduikt in een gebied ver van de injectieplaats, is veel zeldzamer gemeld en wordt vooral in verband gebracht met fillers die niet worden afgebroken. De problemen van die fillers worden afzonderlijk behandeld in ons artikel “Complicaties van permanente en semipermanente fillers”.

Hoe vaak komt het voor?

Op deze vraag is geen betrouwbaar antwoord. De beschikbare kennis berust vooral op afzonderlijke gevalsbeschrijvingen en kleine casusreeksen; er zijn geen grote onderzoeken die mensen met filler langdurig volgen en de frequentie van verschuiving meten. Lichte verschuivingen worden meestal niet opgemerkt of niet gemeld; op sociale media springen daarentegen de opvallende voorbeelden eruit, waardoor het vaker lijkt voor te komen dan het geval is.

Er is ook verschil per gebied. In een studie die gepubliceerde problemen na lipfiller op een rij zet, was klontering het vaakst gemelde probleem, en ook verschuiving werd genoemd onder de problemen die met de lip in verband worden gebracht. Verschuiving, bij fillers in het algemeen een zelden gemeld probleem, wordt bij de lip vaker opgemerkt. Ook de artikelen “Complicaties van fillers” en “Complicaties van lipfillers” op onze website sluiten bij dit kader aan: een getal geven is niet mogelijk.

Is volheid boven de lip altijd verschuiving?

Nee. Voor een verhevenheid boven de bovenlip, die vooral bij glimlachen duidelijker wordt, zijn er meerdere mogelijke verklaringen, en om ze van elkaar te onderscheiden is onderzoek nodig.

Een recent onderzoek dat met echografie bekeek waar filler in de lip terechtkomt, ondersteunt dit beeld. Er werd waargenomen dat de onderhuidse laag in de lip zeer dun is en dat de filler daardoor bij de meeste mensen, anders dan beoogd, in de spierlaag terechtkomt; van sommige injectietechnieken is gemeld dat ze samenhingen met tekenen van verschuiving. Het is in de lip dus moeilijker dan gedacht om het product precies in de gewenste laag te houden.

Onder de ogen ontstaat een vergelijkbare verwarring met zwelling: wallen die lang aanhouden of 's ochtends duidelijker zijn, kunnen meer te maken hebben met het vasthouden van water door het product dan met verschuiving. Dat onderwerp wordt beschreven in ons artikel “Complicaties van filler onder de ogen”.

Wat liet beeldvormend onderzoek zien?

Het is bekend dat het effect van hyaluronzuurfillers in de loop van maanden afneemt. Afname van het effect is echter mogelijk niet hetzelfde als volledig verdwijnen van het product uit het weefsel. In een onderzoek waarin 33 personen met hyaluronzuurfiller in het middengezicht met magnetische resonantiebeeldvorming (MRI) werden onderzocht, werd bij alle deelnemers filler in het weefsel aangetroffen, hoewel de laatste behandeling ten minste twee jaar geleden was; bij sommige personen was die periode veel langer.

Deze bevinding moet met mate worden uitgelegd. Het onderzoek is klein, betreft één enkel gebied en een deel van de deelnemers is onderzocht vanwege klachten over zwelling; het is dus mogelijk niet representatief voor iedereen met filler. Dat bij beeldvorming product wordt aangetroffen, betekent ook niet dat er in het gezicht een met het oog zichtbare volheid aanhoudt. Toch wijzen deze gegevens op een belangrijke mogelijkheid: in een gebied waarvan men denkt ‘mijn filler is weg’, kan nog product aanwezig zijn, en nieuwe behandelingen daaroverheen kunnen na verloop van tijd bijdragen aan ophoping, en ophoping aan het beeld van overloop of verschuiving.

Daarom moeten de frequentie en de hoeveelheid van herhaalbehandelingen niet volgens de kalender, maar op grond van de bevindingen bij onderzoek worden gepland. Hoe lang hyaluronzuurfiller werkt, hangt af van het product, het gebied en de persoon; details vindt u in ons artikel “Hyaluronzuurfiller”.

Wanneer naar een arts?

Een vermoeden van verschuiving is meestal geen noodsituatie, maar moet wel door een arts worden beoordeeld. De aanpak van aandoeningen die er vergelijkbaar uitzien, zoals zwelling, klontering, een ontstoken knobbeltje of een infectie, is namelijk anders.

• Een nieuwe volheid, verhevenheid of voelbare zachte massa buiten het gebied waar filler is gezet
• Zwelling die ook na de eerste weken aanhoudt of later ontstaat
• Vervagen van de liprand of een strookvormige verhevenheid boven de bovenlip
• Verharding, roodheid, gevoeligheid of warmte in het gebied (kan een ontsteking of infectie zijn)
• Een onverklaarde zwelling in een gebied waar maanden of jaren geleden filler is gezet; vertel in dat geval altijd dat u filler hebt gehad

Deze verschijnselen kunnen wijzen op een vaatafsluiting of een ernstige allergie. Details staan in ons artikel “Na fillers: wanneer is het een noodgeval?”.

Wat kan er worden gedaan bij verschoven filler?

De arts beoordeelt eerst bij onderzoek of het probleem werkelijk met het product te maken heeft en welke filler eerder is gebruikt; zo nodig kan een beeldvormende methode zoals echografie worden gebruikt. In lichte gevallen die geen hinder geven, is alleen volgen ook een optie.

Bij hyaluronzuurfillers kan de arts voorstellen product dat niet op zijn plaats zit of te veel is, op te lossen met het enzym hyaluronidase. Dit enzym lost alleen hyaluronzuur op; bij fillers die niet worden afgebroken, werkt het niet. Ook het enzym heeft bijwerkingen, zoals zwelling, roodheid en zelden een allergie; daarom moet de behandeling na onderzoek, door een arts en in een zorginstelling worden uitgevoerd. Als na het oplossen opnieuw filler wordt overwogen, beslist uw arts over het tijdstip.

• Masseer het gebied niet op eigen houtje stevig; probeer het product niet ‘op zijn plaats te duwen’.
• Gebruik geen oplosproducten die via internet worden verkocht.
• Laat er geen nieuwe filler overheen zetten om het beeld te corrigeren; eerst moet de oorzaak duidelijk zijn.
• Bewaar uw gegevens over welk product wanneer en in welke hoeveelheid is gebruikt, en neem ze mee naar uw arts.

Wat kan er worden gedaan om het risico te verkleinen?

• Vraag om een gematigd, stapsgewijs plan in plaats van een grote hoeveelheid in één sessie.
• Vraag dat het gebied bij onderzoek wordt beoordeeld voordat over uw vorige filler een nieuwe behandeling wordt gedaan.
• Vertel uw arts over alle fillers die u eerder hebt gehad, het type en de datum.
• Volg de adviezen van uw arts om in de eerste dagen na de behandeling niet op het gebied te drukken en het niet te masseren.
• Laat de behandeling alleen door een arts uitvoeren, in een zorginstelling en met een product waarvan de herkomst bekend is.

Deze maatregelen kunnen helpen het risico te verkleinen, maar nemen het niet weg; verschuiving kan ook na een zorgvuldige behandeling voorkomen.

Conclusie

Verplaatsing van filler is een echt verschijnsel waarvan de frequentie onbekend is, en meestal gaat het om verspreiding naar een naburig gebied. Een deel van de beelden die voor verschuiving worden aangezien, heeft echter te maken met een te grote hoeveelheid, een ongeschikte plaatsing, zwelling of behandelingen over elkaar heen. Beeldvormend onderzoek doet vermoeden dat hyaluronzuurfiller bij sommige mensen langer dan verwacht in het weefsel kan blijven; dat laat zien hoe belangrijk het is herhaalbehandelingen met mate te plannen. Ga bij twijfel naar uw arts zonder zelf iets te ondernemen.