Bezigłowy pen do wypełniaczy i zabiegi wykonywane w domu: czego nie robić, a co niesie stosunkowo niskie ryzyko?

Dlaczego zabiegi wykonywane w domu stały się tak powszechne?

Krótkie filmy mieszczą zabieg w kilku sekundach: produkt zostaje otwarty, użyty i pokazany jest efekt. Niewidoczne pozostaje to, co dzieje się potem. Nie wiadomo, czy autor filmu kilka dni później nie zgłosił się do lekarza z powodu zakażenia, oparzenia lub przebarwienia. Towarzystwa dermatologiczne zaliczają wstrzykiwanie wypełniaczy w domu, wałki z igłami i domowe zabiegi laserowe do niepokojących trendów ostatnich lat.

W tym artykule nie wrzucamy zabiegów domowych do jednego worka. Nie wszystkie są równie niebezpieczne. Przy ich rozróżnianiu pomaga pytanie: czy zabieg przebija skórę, wprowadza pod nią jakąś substancję albo oparza skórę chemicznie lub ciepłem? Jeśli odpowiedź brzmi tak, nie jest to pielęgnacja, lecz zabieg medyczny.

Preparaty niewiadomego pochodzenia i wstrzyknięcia wykonywane przez inne osoby poza placówką ochrony zdrowia to odrębny temat; omówiliśmy go w artykule „Podrobione produkty i zabiegi w nielegalnych, niekontrolowanych miejscach”. Tutaj skupiamy się głównie na zabiegach wykonywanych samodzielnie.

Czym jest bezigłowy pen do wypełniaczy i dlaczego nie jest zalecany?

Bezigłowy pen do wypełniaczy (nazywany też penem hialuronowym) to trzymane w ręku urządzenie, które wtłacza umieszczoną w nim substancję przez skórę pod wysokim ciśnieniem, bez użycia igły. Wypełniacz, który się do niego wkłada, sprzedawany jest przeważnie osobno. Określenie 'bez igły' brzmi uspokajająco, ale nie zmienia faktu, że substancja wnika do tkanki; zmienia jedynie sposób, w jaki się to odbywa.

Amerykańska Agencja Żywności i Leków (FDA) w komunikacie dotyczącym bezpieczeństwa z 8 października 2021 roku ostrzegła społeczeństwo i pracowników ochrony zdrowia, by nie podawali kwasu hialuronowego ani innych wypełniaczy ust i twarzy za pomocą urządzeń bezigłowych. Według komunikatu agencja nie oceniła bezpieczeństwa i skuteczności tych urządzeń dla żadnego wypełniacza i nie zatwierdziła wprowadzania ich do obrotu w tym celu. Zatwierdzone wypełniacze są wydawane na receptę i zaprojektowane do podawania strzykawką z igłą lub kaniulą.

W tym samym komunikacie FDA podała, że wie o zgłoszeniach poważnych urazów skóry, ust i oczu po podaniu wypełniacza w usta i twarz urządzeniami bezigłowymi, w niektórych przypadkach z nieodwracalnym uszkodzeniem. Agencja podkreśla dwa zasadnicze problemy:

• Problem kontroli: urządzenie ciśnieniowe nie zapewnia wystarczającej kontroli nad tym, dokąd i na jaką głębokość substancja trafi w tkance.
• Problem produktu: wypełniacze sprzedawane w internecie bezpośrednio konsumentom mogą być zanieczyszczone substancjami chemicznymi lub drobnoustrojami.

Wśród innych możliwych zagrożeń wymienionych w komunikacie są: krwawienie i siniaki, zakażenie bakteryjne, grzybicze lub wirusowe, przeniesienie choroby między osobami używającymi tego samego urządzenia, martwica tkanek, utrata wzroku lub udar wskutek zamknięcia naczynia, blizny, uszkodzenie oka przez ciśnienie, grudki w skórze, zmiana zabarwienia skóry i reakcja alergiczna. Zaznaczono też, że niektóre powikłania mogą nie ustąpić.

Komunikat FDA dotyczy USA i nie podaje liczby zgłoszonych przypadków; nie wiadomo więc, jak często problemy te występują. W innych krajach status prawny produktów może być inny. Uzasadnienie, na którym opiera się komunikat — brak kontroli i bezpieczeństwo produktu — nie zależy jednak od kraju.

Czy mogę kupić wypełniacz lub toksynę botulinową w internecie i podać je sobie samodzielnie?

Nie; spośród zabiegów wykonywanych w domu ten jest najbardziej ryzykowny. FDA wyraźnie zaleca, by nie kupować wypełniaczy w internecie i nie wstrzykiwać wypełniacza sobie ani innej osobie żadnym urządzeniem. Na stronie agencji poświęconej wypełniaczom podano, że nie istnieje wypełniacz zatwierdzony do sprzedaży bez recepty, a produkty kupione w internecie mogą być podrobione.

• W przypadku wypełniacza najpoważniejszym zagrożeniem jest dostanie się substancji do naczynia albo ucisk na naczynie. Może to prowadzić do utraty tkanki, a bardzo rzadko do utraty wzroku; wymaga rozpoznania i interwencji w ciągu minut. W domu nie ma nikogo, kto mógłby to rozpoznać i leczyć.
• W przypadku toksyny botulinowej problemem jest dawka. Nie da się ustalić, ile substancji czynnej zawiera preparat niewiadomego pochodzenia; działanie może rozprzestrzenić się poza okolicę podania.
• Technika podpatrzona na filmie nie zastępuje znajomości anatomii twarzy. Położenie naczyń i nerwów jest różne u różnych osób.
• Wstrzyknięcie wykonane w niejałowych warunkach sprzyja zakażeniom, które mogą ujawnić się nawet po tygodniach.

Także przy zabiegach wykonywanych przez lekarza ryzyko to nie jest zerowe; różnica polega na tym, że ryzyko jest zmniejszane, a w razie problemu można natychmiast interweniować. Objawy ostrzegawcze opisuje nasz artykuł „Kiedy po wypełniaczu jest to stan nagły”, a szczegóły dotyczące okolicy ust — nasz artykuł „Powiększanie ust wypełniaczem”.

Czy domowe urządzenia do depilacji laserowej i IPL są bezpieczne?

Domowe urządzenia do depilacji światłem to wśród zabiegów opisanych w tym artykule grupa o stosunkowo niskim ryzyku. Wynika to z tego, że urządzenia sprzedawane konsumentom pracują z wyraźnie niższą energią niż urządzenia stosowane w gabinetach i nie przebijają skóry. Większość z nich wykorzystuje technologię intensywnego światła pulsacyjnego (IPL).

Przegląd systematyczny oceniający te urządzenia wykazał, że po powtarzanych zabiegach uzyskuje się krótkoterminowe zmniejszenie owłosienia, jednak badania były niekontrolowane i małe, a wyniki bardzo różniły się zależnie od urządzenia i osoby. Najczęstszym skutkiem ubocznym jest zaczerwienienie; rzadziej opisywano także obrzęk, pęcherze, strupy i zmiany zabarwienia skóry. 'Stosunkowo niskie ryzyko' nie oznacza więc braku skutków ubocznych.

• Należy stosować się do tabeli kolorów skóry i włosów w instrukcji urządzenia. Przy ciemnej karnacji i na opalonej skórze ryzyko oparzeń i przebarwień rośnie; przy włosach jasnych, rudych lub siwych nie należy oczekiwać efektu.
• Nie należy używać urządzenia w okolicy oczu ani patrzeć bezpośrednio w światło.
• Nie należy przesuwać urządzenia po znamionach, tatuażach, ranach ani okolicach z czynną chorobą skóry.
• Na skórze świeżo wystawionej na słońce albo w trakcie przyjmowania leku, który może zwiększać wrażliwość na światło, nie należy wykonywać zabiegu bez konsultacji z lekarzem.
• U kobiet nowe, szybko narastające owłosienie na twarzy, brodzie lub tułowiu może mieć przyczynę hormonalną; najpierw potrzebne jest badanie.

Jak działa zabieg wykonywany w gabinecie, opisaliśmy w artykule „Depilacja laserowa”. Jeśli po zabiegu pojawią się pęcherze lub zmiany zabarwienia skóry, pomocny może być nasz artykuł „Oparzenia i przebarwienia po laserze i IPL”.

Czy używanie wałka z igłami w domu jest szkodliwe?

Trzeba tu rozróżnić dwie grupy produktów. Jedne nie przebijają skóry i jedynie lekko pobudzają jej powierzchnię. Drugie to wałki i peny z napędem, których igły rzeczywiście przebijają skórę. Amerykańska Akademia Dermatologii podaje, że produkty sprzedawane do użytku domowego nie są zaprojektowane tak, by przebijać skórę, i dlatego ich działanie jest mniej wyraźne niż zabiegu wykonanego przez lekarza.

Problem zaczyna się, gdy produkt przebija skórę albo jest zbyt mocno dociskany:

• Zakażenie: igieł nie da się w domu wiarygodnie wyjałowić. Każde nakłucie to wrota dla drobnoustrojów.
• Rozsiew: wałek może przenieść zakażenie wirusowe, takie jak opryszczka lub brodawki, na inne okolice twarzy.
• Blizny i przebarwienia: zbyt mocny nacisk albo stępione, wygięte igły mogą pozostawić na skórze zadrapania, blizny i zmiany zabarwienia.
• Podrażnienie: częste stosowanie może sprawić, że problem, który miał zostać skorygowany, będzie wyglądał gorzej.
• Wspólne używanie: korzystanie z tego samego produktu z inną osobą jest ryzykowne ze względu na choroby przenoszone przez krew. FDA podaje, że ponowne użycie głowic z igłami nie jest bezpieczne, nawet jeśli zostały oczyszczone.

Produktów tych nie należy używać na czynne wypryski, opryszczkę, wyprysk (egzemę) ani otwarte rany. Kosmetyki nakładane bezpośrednio po zabiegach przebijających skórę mogą przenikać przez nią w większym stopniu; zwiększa to ryzyko podrażnienia i alergii. Osobom rozważającym tę metodę z powodu takiego problemu jak blizny potrądzikowe polecamy nasz artykuł „Mikronakłuwanie”, w którym opisujemy, jak zabieg wykonuje lekarz.

Dlaczego stosowanie w domu kwasów do peelingu o wysokim stężeniu jest ryzykowne?

Kosmetyki zawierające kwasy w niskim stężeniu i peeling chemiczny wykonywany przez lekarza to nie to samo. Produkty wytworzone do codziennej pielęgnacji, stosowane zgodnie z instrukcją na etykiecie, niosą stosunkowo niskie ryzyko. Ryzyko zaczyna się wtedy, gdy roztwory o wysokim stężeniu, przygotowane do użytku profesjonalnego, kupuje się w internecie i nakłada w domu.

W ostrzeżeniu opublikowanym w lipcu 2024 roku FDA zaleciła konsumentom, by nie kupowali i nie stosowali bez odpowiedniego nadzoru profesjonalisty produktów do peelingu zawierających w wysokim stężeniu takie substancje, jak kwas trichlorooctowy, kwas glikolowy, kwas salicylowy i kwas mlekowy. Agencja zaznaczyła, że nie zatwierdziła żadnego produktu do peelingu chemicznego, i podała, że produkty te mogą powodować oparzenia chemiczne, ból, obrzęk, zakażenie, zmiany zabarwienia skóry i szpecące blizny.

To, jak głęboko kwas wniknie w skórę, zależy nie tylko od stężenia, lecz także od liczby nałożonych warstw i od czasu pozostawania na skórze. Lekarz dostosowuje te zmienne do typu skóry i w razie potrzeby przerywa zabieg; w domu takiej kontroli nie ma. Przy ciemnej karnacji ryzyko przebarwień jest dodatkowo wysokie. Szczegóły zabiegu wykonywanego przez lekarza opisuje nasz artykuł „Peeling chemiczny”.

Co niesie stosunkowo niskie ryzyko, a czego nie robić?

Ta tabela ma charakter ogólny i nie jest zaleceniem indywidualnym. U osób z chorobami skóry, w ciąży, przy stałym przyjmowaniu leków i przy ciemnej karnacji problemy mogą powodować także zabiegi uznawane za 'stosunkowo niskiego ryzyka'. W razie wątpliwości należy najpierw skonsultować się z lekarzem.

Które objawy po zabiegu wykonanym w domu są pilne?

1. Proszę przerwać zabieg. Po użyciu produktu z kwasem okolicę należy długo płukać dużą ilością letniej wody.
2. Nie należy ściskać ani pocierać okolicy, opróżniać jej igłą ani próbować 'poprawiać' w domu.
3. Jeśli objawy znajdują się na powyższych listach, należy zadzwonić pod numer 112 lub zgłosić się na szpitalny oddział ratunkowy.
4. Należy zabrać ze sobą opakowanie produktu, etykietę, potwierdzenie zamówienia i urządzenie albo pokazać ich zdjęcie.
5. Należy otwarcie powiedzieć, co zostało zrobione. Personel medyczny pyta nie po to, by oceniać, lecz by szybko rozpocząć właściwe leczenie.

Ogólne kroki postępowania w sytuacjach niepilnych, ale budzących niepokój, opisuje nasz artykuł „Co robić, gdy po zabiegu estetycznym wystąpi powikłanie”.

Pytania, które warto sobie zadać przed podjęciem decyzji

• Czy ten zabieg przebija skórę, wprowadza pod nią substancję albo ją oparza?
• Kto wytworzył produkt, co zawiera, czy ma dane producenta i instrukcję stosowania w języku kraju, w którym jest sprzedawany (w Turcji: po turecku)?
• Kto rozpozna problem i będzie go leczyć, jeśli się pojawi?
• Czy obejrzany film jest reklamą? Czy wiem, co działo się później z osobą z filmu?
• Czy ten sam efekt mogę uzyskać bezpieczniejszą drogą, po badaniu u lekarza?

Atrakcyjność zabiegu wykonywanego w domu wynika najczęściej z wygody. Przy zabiegu, który przebija lub oparza skórę, wygoda nie zastąpi jednak bezpieczeństwa.