Mit: „Laser ścieńcza skórę” — co mówi nauka?

Krótka odpowiedź: na ogół nie. Nie ma dowodów, że laser zastosowany odpowiednim urządzeniem, z prawidłowymi ustawieniami i w odpowiednich odstępach trwale ścieńcza zdrową skórę. Laser do depilacji jest ukierunkowany na mieszek włosowy. Badania tkankowe dotyczące laserów do odnowy skóry wykazały zwiększone wytwarzanie kolagenu i uporządkowaną odpowiedź gojenia. Zaczerwienienie i wrażliwość w okresie gojenia są przejściowe i nie są ścieńczeniem. Rzeczywiste ryzyko to oparzenie, zmiany zabarwienia i blizny; rośnie ono przy zabiegach wykonywanych nieprawidłowo lub zbyt często.

Skąd bierze się ten mit?

Ten mit ma zrozumiałe przyczyny. W dniach po laserze i peelingu skóra czerwieni się, napina, wysycha, może się łuszczyć i jest bardziej wrażliwa na dotyk, słońce i kosmetyki. Osoba, która tego doświadcza, może uznać, że jej skóra 'ścieńczała'. Drugą przyczyną są rzeczywiste uszkodzenia obserwowane po nieprawidłowo wykonanych zabiegach: oparzenia, przebarwienia i blizny. Trzecią jest pomyłka: wiadomo, że silne kremy z kortykosteroidami stosowane długo mogą ścieńczać skórę, i z czasem tę informację zaczęto przypisywać także innym zabiegom dotyczącym skóry.

Jest też kwestia języka. W mowie potocznej 'cienka skóra' oznacza najczęściej skórę, która łatwo się czerwieni, ma widoczne naczynka albo szybko ulega podrażnieniu. W medycynie ścieńczenie skóry oznacza natomiast mierzalne zmniejszenie grubości jej warstw. To nie to samo.

Czy laser to jeden zabieg?

Nie. Lasery różnią się tym, jaka struktura w skórze pochłania światło. Aby ocenić mit, trzeba wiedzieć, o jakim laserze mowa.

Czy depilacja laserowa ścieńcza skórę?

Światło stosowane w depilacji laserowej jest pochłaniane przez ciemny barwnik w mieszku włosowym, a powstające ciepło oddziałuje na mieszek. Celem zabiegu nie jest złuszczanie ani usuwanie warstw skóry. Dlatego nie należy oczekiwać, że depilacja laserowa wykonana z prawidłowymi ustawieniami ścieńczy skórę; ani przeglądy poświęcone temu zagadnieniu, ani informacje dla pacjentów organizacji dermatologicznych nie wymieniają ścieńczenia skóry wśród skutków ubocznych.

To, że po depilacji niektóre osoby odbierają swoją skórę jako 'cieńszą' lub gładszą, wiąże się najczęściej ze zmniejszeniem liczby włosów i grudek przymieszkowych. Zaczerwienienie, niewielki obrzęk i wrażliwość pojawiające się w ciągu jednego do trzech dni po zabiegu są natomiast przejściowe. Rzeczywiste ryzyko leży gdzie indziej: nieodpowiednie ustawienia lub opalona skóra mogą prowadzić do oparzenia, pęcherzy, zmian zabarwienia, a rzadko do blizn. Szczegóły zawiera nasz artykuł „Depilacja laserowa: jak działa, dla kogo jest odpowiednia i na co zwrócić uwagę?”, a inną częstą obawę omawia artykuł „Mit: Depilacja laserowa powoduje raka – co mówi nauka?”.

Co wykazały badania tkankowe przy laserach frakcyjnych i nieablacyjnych?

Lasery te tworzą w skórze kolumnowe strefy uszkodzenia cieplnego, tak małe, że niewidoczne gołym okiem, i oszczędzają zdrową skórę między nimi. W badaniu oceniającym, co ta metoda robi w skórze, u dwunastu ochotników wykonano jedną sesję na przedramieniu i badano wycinki tkanki pobierane przez trzy miesiące. Ciągłość warstwy wierzchniej skóry została przywrócona w ciągu jednego dnia, warstwa wierzchnia odnowiła się całkowicie w ciągu siedmiu dni, w siódmym dniu stwierdzono cechy wskazujące na zwiększone wytwarzanie kolagenu, a po trzech miesiącach w głębszej warstwie nie znaleziono tkanki bliznowatej. Badacze zinterpretowali to jako odpowiedź typu gojenia rany zapoczątkowaną w głębszej warstwie skóry.

Wyniki te należy czytać z umiarem. Badania są małe, wykonywano je przeważnie na skórze przedramienia i po jednej sesji, okres obserwacji ogranicza się do miesięcy, a wyniki odzwierciedlają określone ustawienia urządzeń. Nie ma dużych badań mierzących wpływ wielu sesji prowadzonych przez lata na grubość skóry. Dostępne dane wskazują nie na ścieńczenie, lecz na naprawę i wytwarzanie nowego kolagenu; nie oznacza to jednak, że zabieg jest nieszkodliwy przy każdych ustawieniach i każdej częstości. Szczegóły metody zawiera nasz artykuł „Laser frakcyjny: na ile sprawdza się w przypadku blizn potrądzikowych, zmarszczek i struktury skóry?”.

Skoro laser ablacyjny usuwa wierzchnią warstwę skóry, czy to nie jest ścieńczenie?

W tym miejscu mit najbardziej zbliża się do prawdy. Lasery ablacyjne rzeczywiście w kontrolowany sposób usuwają warstwę wierzchnią skóry i część warstwy głębszej. Nie jest to jednak utrata bezpowrotna: warstwa wierzchnia odtwarza się z komórek pochodzących z mieszków włosowych i otaczającej zdrowej skóry, a w warstwie głębszej rozpoczyna się proces naprawy.

W badaniu przeprowadzonym u 28 dorosłych, u których na uszkodzoną słońcem skórę przedramienia zastosowano laser dwutlenkowo-węglowy, pomiary dotyczące wytwarzania nowego kolagenu wzrosły po około trzech tygodniach od zabiegu do kilkukrotności wartości wyjściowej i pozostawały podwyższone przez co najmniej sześć miesięcy. Badacze opisali te zmiany jako uporządkowaną odpowiedź gojenia rany, kończącą się wyraźną zmianą strukturalną w głębszej warstwie skóry. Po zakończeniu gojenia należy więc oczekiwać skóry nie cieńszej, lecz przebudowanej.

Ceną jest czas gojenia i ryzyko. Po laserach ablacyjnych gojenie może trwać do około dwóch tygodni i istnieje niewielkie, ale istotne ryzyko powikłań; z tego właśnie powodu opracowano łagodniejsze metody. Jeśli gojenie przebiega z problemami, rozwinie się zakażenie albo zabieg zostanie wykonany głębiej, niż należy, może pozostać blizna. Blizna zapadnięta oznacza, że skóra w tym miejscu rzeczywiście stała się cieńsza; jest to powikłanie, a nie zwykły wynik lasera.

Czy wrażliwość w okresie gojenia to ścieńczenie?

Nie. W dniach i tygodniach po laserze skóra się naprawia. W tym okresie ochronna powierzchnia skóry nie wróciła jeszcze w pełni do dawnego stanu; skóra łatwiej traci wodę, szybciej się czerwieni i jest bardziej wrażliwa na słońce. Właśnie ten stan najczęściej opisuje się słowami 'moja skóra ścieńczała'.

• Zaczerwienienie, napięcie, suchość i łuszczenie to spodziewane objawy okresu gojenia; zależnie od intensywności zabiegu trwają od kilku dni do kilku tygodni.
• Produkty stosowane wcześniej bez problemów mogą w tym okresie powodować pieczenie i kłucie; do produktów z kwasami i retinoidami nie należy wracać, dopóki lekarz tego nie zaleci.
• Słońce zwiększa w tym okresie ryzyko przebarwień. Ochrona przed słońcem jest jednym z najważniejszych elementów gojenia.
• Zrywanie strupów i pocieranie skóry zwiększa ryzyko blizn.
• Jeśli zaczerwienienie trwa dłużej, niż oczekiwano, nasila się albo towarzyszą mu ból, wydzielina i pęcherze, należy zgłosić się do lekarza.

To, że wrażliwość ta jest przejściowa, nie znaczy, że jest nieistotna; pielęgnacja w okresie gojenia bezpośrednio wpływa na wynik. Ogólne zasady opisuje nasz artykuł „Pielęgnacja po zabiegach medycyny estetycznej: zasady ogólne i sygnały ostrzegawcze”.

Jakie jest więc rzeczywiste ryzyko?

Laser nie jest pozbawiony zagrożeń; leżą one tylko gdzie indziej, niż głosi mit. Aktualny przegląd dotyczący niepożądanych skutków laserów i urządzeń opartych na energii podaje, że problemy wiążą się z niewłaściwym doborem urządzenia, błędnymi ustawieniami, niedostateczną oceną pacjenta i brakiem doświadczenia osoby wykonującej zabieg, a w późniejszym okresie mogą wystąpić zmiany zabarwienia, blizny i uraz oka. Także organizacje dermatologiczne ostrzegają, że oparzenia, nieodwracalne zmiany zabarwienia i blizny mogą występować po zabiegach wykonywanych przez osoby niedoświadczone.

• Oparzenie i pęcherze: wiążą się przeważnie z ustawieniami niedostosowanymi do typu skóry albo z zabiegiem na opalonej skórze.
• Ściemnienie lub rozjaśnienie skóry: ryzyko jest wyższe przy ciemnej karnacji i u osób wychodzących na słońce po zabiegu; część zmian może nie ustąpić samoistnie.
• Blizny: mogą powstać po głębokim oparzeniu, zakażeniu albo zabiegu wykonanym intensywniej, niż należy.
• Zbyt częste zabiegi: kolejne sesje wykonywane, zanim skóra zakończy gojenie, nie zostawiają czasu potrzebnego na naprawę i mogą zwiększać ryzyko podrażnienia, przedłużającego się zaczerwienienia i przebarwień. Odstęp między sesjami ustala lekarz.
• Zabiegi wykonywane przez osoby nieuprawnione: zabiegi bez badania, poza placówką ochrony zdrowia lub wykonywane przez osoby bez wystarczającego wykształcenia wyraźnie zwiększają ryzyko.

Objawy tych problemów, zapobieganie im i postępowanie opisuje szczegółowo nasz artykuł „Oparzenia i przebarwienia po laserze i IPL: ściemnienie, rozjaśnienie skóry i blizny — zapobieganie i postępowanie”, a środki ostrożności swoiste dla ciemnej karnacji — artykuł „Ciemna karnacja a laser, IPL i peeling chemiczny”. O sytuacjach, w których powstaje blizna, piszemy w artykule „Blizny i bliznowce”.

Czy peeling chemiczny ścieńcza skórę?

Ten sam mit krąży o peelingu i odpowiedź jest podobna. Peeling chemiczny wywołuje kontrolowane uszkodzenie wierzchnich warstw skóry; w miejsce złuszczonej warstwy powstaje nowa. Według niedawnego przeglądu dotyczącego zmian tkankowych po peelingu przy peelingach powierzchownych odnawia się warstwa wierzchnia, a zmiany w warstwie głębszej są niepewne; po peelingach średnio głębokich opisywano przeważnie zwiększenie grubości warstwy głębszej i ilości kolagenu, a po głębokich — długotrwałe pogrubienie warstwy wierzchniej i głębszej oraz wytwarzanie kolagenu. Przegląd odnotowuje też, że badania są małe i różnią się między sobą.

Także tutaj rzeczywistym ryzykiem nie jest ścieńczenie, lecz nieodpowiednia głębokość, zabieg wykonywany przez osobę niebędącą lekarzem, stosowanie w domu kwasów o wysokim stężeniu i słońce w okresie gojenia. Szczegóły zawiera nasz artykuł „Peeling chemiczny: czym jest, dla kogo jest odpowiedni i jak przebiega gojenie”. Podobne pytania dotyczące odnowy skóry z użyciem igieł omawiamy w artykule „Mikronakłuwanie”.

Podsumowanie

Mit, że laser ścieńcza skórę, jest uogólnieniem przejściowej wrażliwości w okresie gojenia i rzeczywistych uszkodzeń obserwowanych po nieprawidłowych zabiegach. Laser do depilacji jest ukierunkowany na mieszek włosowy; badania tkankowe dotyczące laserów do odnowy skóry, choć ograniczone, wskazują nie na ścieńczenie, lecz na naprawę i wytwarzanie kolagenu. Uwagi wymaga ryzyko oparzeń, przebarwień i blizn; można je zmniejszyć dzięki właściwej ocenie pacjenta, odpowiedniemu urządzeniu i ustawieniom, wystarczającym odstępom między sesjami i ochronie przed słońcem, ale nie da się go sprowadzić do zera.