Światło IPL (intensywne światło pulsacyjne) na przebarwienia i zaczerwienienie: dla kogo i na co zwrócić uwagę?

Czym jest IPL i jak działa?

IPL to skrót angielskiego określenia 'intense pulsed light', po polsku intensywne światło pulsacyjne. Lampa błyskowa wewnątrz urządzenia wytwarza bardzo krótkie impulsy światła o dużym natężeniu. Lasery emitują światło o jednej długości fali, natomiast IPL emituje światło o szerokim paśmie, zawierające jednocześnie wiele długości fal. Filtry zakładane na głowicę decydują o tym, która część tego światła dotrze do skóry.

Światło docierające do skóry jest pochłaniane przez barwne struktury będące celem zabiegu i zamienia się w ciepło. W przypadku przebarwień celem jest melanina, barwnik nadający skórze kolor. W przypadku zaczerwienienia i naczynek celem jest hemoglobina zawarta we krwi. Ogrzany barwnik ulega rozpadowi i w ciągu kilku dni jest usuwany ze skóry; ogrzane drobne naczynko z czasem się zamyka i jest usuwane przez organizm.

Szerokie pasmo światła sprawia, że IPL jest metodą wszechstronną: podczas jednej sesji można działać zarówno na przebarwienia, jak i na zaczerwienienie. Z drugiej strony ta sama cecha oznacza, że światło może być pochłaniane także przez barwnik, który nie jest celem zabiegu. Prace przeglądowe podają, że w odpowiednio dobranych przypadkach IPL może dawać wyniki zbliżone do laserów; badań porównawczych z długą obserwacją jest jednak niewiele. Im ciemniejszy naturalny kolor skóry, tym więcej światła jest pochłaniane i tym większe ryzyko oparzeń i przebarwień. Dlatego filtr, energię i czas trwania impulsu dobiera się osobno dla każdej osoby.

W jakich celach się je stosuje?

• Plamy posłoneczne: wyraźnie odgraniczone brązowe plamy pojawiające się z biegiem lat pod wpływem słońca na twarzy, grzbietach dłoni, dekolcie i ramionach
• Piegi: po ocenie lekarskiej, w połączeniu z ochroną przed słońcem
• Rozlane zaczerwienienie twarzy i drobne naczynka: zwłaszcza utrwalone zaczerwienienie i widoczne naczynka towarzyszące trądzikowi różowatemu

IPL stosuje się także do redukcji owłosienia; ten temat omawia artykuł „Depilacja laserowa”. Niniejszy artykuł dotyczy wyłącznie zastosowań przy przebarwieniach oraz naczynkach i zaczerwienieniu. O rodzajach przebarwień i ich rozpoznawaniu można przeczytać w artykule „Przebarwienia skóry i melasma”, a o przyczynie leżącej u podłoża zaczerwienienia — w artykule „Trądzik różowaty (rozacea)”.

Dla kogo jest odpowiednie?

Największych korzyści z IPL można oczekiwać u osób o jasnej karnacji, nieopalonych, z rozpoznanym problemem przebarwień lub naczynek. Poniższa tabela podsumowuje, jakiej odpowiedzi można się spodziewać w poszczególnych sytuacjach; indywidualne wskazania można ustalić wyłącznie podczas badania.

Dla kogo nie jest odpowiednie i na co zwrócić uwagę?

W poniższych sytuacjach IPL albo się nie wykonuje, albo decyzję podejmuje się dopiero po szczegółowej ocenie lekarskiej:

• Skóra opalona: w skórze ściemniałej pod wpływem słońca, solarium lub samoopalaczy ryzyko oparzeń i przebarwień wyraźnie rośnie; zabieg zwykle się odracza.
• Ciemna karnacja: gdy skóra z natury zawiera więcej melaniny, światło jest silniej pochłaniane na powierzchni. Przy ciemnej karnacji lekarz najczęściej proponuje inną metodę.
• Melasma: ciepło i stan zapalny mogą nasilić melasmę. IPL rozważa się w melasmie wyłącznie u wybranych osób, jako uzupełnienie leczenia kremami i ścisłej ochrony przed słońcem, przy ostrożnie dobranych ustawieniach.
• Plamy i znamiona bez rozpoznania albo zmieniające kształt lub kolor: naświetlanie może zmienić wygląd raka skóry i opóźnić rozpoznanie. Dlatego najpierw trzeba postawić diagnozę.
• Leki zwiększające wrażliwość na światło: leki takie jak niektóre antybiotyki, retinoidy, niektóre leki moczopędne i niektóre leki przeciwbólowe mogą nasilać reakcję skóry na światło. Dotyczy to także preparatów ziołowych.
• Choroby zaostrzające się pod wpływem światła: choroby nasilające się pod wpływem światła słonecznego, takie jak toczeń, oraz wysypki skórne wywoływane przez światło
• Czynna opryszczka, zakażenie, otwarta rana lub zaostrzenie choroby skóry w okolicy zabiegu
• Skłonność do nieprawidłowego bliznowacenia lub do bliznowców, czyli keloidów (wypukłych blizn w miejscu rany)
• Ciąża: ponieważ brakuje wystarczających danych o bezpieczeństwie, a w ciąży skłonność do przebarwień rośnie, zabieg zwykle się odracza.
• Tatuaż w okolicy zabiegu albo makijaż permanentny, na przykład ust lub brwi: barwnik może pochłonąć światło i doprowadzić do oparzenia.

Nie należy samodzielnie odstawiać przyjmowanych leków; o tym, który z nich stanowi problem przy zabiegu i co należy zrobić, decyduje lekarz. Trzeba wiedzieć, że IPL wykonywane u mężczyzn w okolicy zarostu może przerzedzić włosy, a podobny efekt może wystąpić na owłosionej skórze głowy i w okolicy brwi. Informacje dotyczące ciąży i karmienia piersią zawiera artykuł „Medycyna estetyczna w ciąży i podczas karmienia piersią”.

Kto powinien wykonywać zabieg i gdzie?

O wyniku i bezpieczeństwie IPL decydują przede wszystkim prawidłowe rozpoznanie i prawidłowe ustawienia. Odróżnienie, czy dana plama jest plamą posłoneczną, melasmą, czy znamieniem wymagającym zbadania, to ocena medyczna. Dlatego zaleca się, aby rozpoznanie i decyzja o leczeniu należały do lekarza znającego choroby skóry i terapie światłem, a zabieg był prowadzony na odpowiedzialność lekarza.

Ogólne informacje o uprawnieniach zawiera artykuł „Kto może wykonywać zabiegi medycyny estetycznej?”. Domowe urządzenia IPL są przeznaczone do redukcji owłosienia; próby leczenia nimi przebarwień lub naczynek zwiększają ryzyko oparzeń i przebarwień.

Przygotowanie do zabiegu

• Podczas badania ustala się rozpoznanie przebarwienia lub zaczerwienienia; w razie potrzeby lekarz ogląda zmianę przyrządem powiększającym (dermatoskopem).
• W tygodniach poprzedzających zabieg należy chronić się przed słońcem; nie należy korzystać z solarium ani stosować samoopalaczy. Jak długo jest to potrzebne, powie lekarz.
• Należy poinformować o wszystkich przyjmowanych lekach, preparatach ziołowych i produktach nakładanych na skórę. Warto zapytać lekarza, kiedy przerwać stosowanie retinoidów, produktów z kwasami i peelingów.
• Koniecznie trzeba powiedzieć o przebytej opryszczce oraz o przebarwieniach lub oparzeniach, które wystąpiły wcześniej po laserze lub zabiegach światłem.
• Lekarz, zwłaszcza w sytuacjach, które uzna za ryzykowne, może chcieć najpierw wykonać próbny impuls na małym obszarze i ocenić reakcję skóry.
• W dniu zabiegu w okolicy zabiegowej nie powinno być makijażu, perfum ani kremu z filtrem; należy przyjść z czystą skórą.

Dzień zabiegu krok po kroku

• Omawia się wywiad zdrowotny i oczekiwania; pacjent czyta formularz świadomej zgody, uzyskuje odpowiedzi na pytania i podpisuje formularz.
• Skórę się oczyszcza. Oczy pacjenta i wszystkich osób w pomieszczeniu chroni się specjalnymi okularami ochronnymi lub osłonami na oczy.
• Na okolicę zabiegową nakłada się chłodny żel; ułatwia on przenikanie światła i chłodzi powierzchnię skóry.
• Głowicę przykłada się do skóry i podaje impulsy światła. Przy każdym impulsie można odczuć krótkotrwałe ciepło i wrażenie podobne do uderzenia gumką.
• Stopień dyskomfortu jest różny u poszczególnych osób. Jeśli pojawi się trudne do zniesienia pieczenie, należy natychmiast o tym powiedzieć; może to oznaczać, że trzeba zweryfikować ustawienia.
• Żel się usuwa, skórę się chłodzi i zwykle nakłada się krem z filtrem. Pacjent otrzymuje zalecenia pielęgnacyjne i tego samego dnia może wrócić do domu.

Po zabiegu: pierwsze 24 godziny, pierwszy tydzień, pierwszy miesiąc

• Pierwsze 24 godziny: często występują zaczerwienienie przypominające oparzenie słoneczne, uczucie ciepła i niewielki obrzęk. Ulgę może przynieść chłodny okład; lodu nie należy przykładać bezpośrednio do skóry. Należy unikać gorącego prysznica, sauny, łaźni tureckiej i intensywnego wysiłku fizycznego.
• Pierwszy tydzień: plamy objęte zabiegiem mogą w ciągu kilku dni ściemnieć i pokryć się cienkimi strupkami przypominającymi fusy z kawy. Jest to zjawisko spodziewane; strupków nie należy zdrapywać ani pocierać, trzeba poczekać, aż same odpadną.
• Pierwszy tydzień: należy stosować łagodny środek myjący i krem nawilżający. Warto zapytać lekarza, kiedy można wrócić do retinoidów, produktów z kwasami i peelingów.
• Pierwszy miesiąc i później: należy codziennie stosować krem z filtrem o szerokim spektrum oraz pamiętać o kapeluszu i cieniu. Słońce zwiększa ryzyko nowych przebarwień i skraca trwałość uzyskanego efektu.

Ogólne zasady pielęgnacji przedstawia także artykuł „Pielęgnacja po zabiegach medycyny estetycznej”.

Spodziewane skutki uboczne

• Zaczerwienienie i uczucie ciepła: zwykle zmniejszają się w ciągu kilku godzin do kilku dni.
• Niewielki obrzęk: może utrzymywać się kilka dni, zwłaszcza wokół oczu i na policzkach.
• Przejściowe ściemnienie plam i drobne strupki: najczęściej odpadają w ciągu tygodnia lub dwóch.
• Siniaki: czasem pojawiają się po zabiegach ukierunkowanych na naczynka i ustępują w ciągu kilku dni.

Rzadziej mogą wystąpić oparzenie i pęcherze, zmiana zabarwienia skóry w postaci ściemnienia lub rozjaśnienia, zaostrzenie opryszczki, zakażenie i blizny. Zmiany zabarwienia najczęściej ustępują w ciągu miesięcy; u niektórych osób mogą jednak trwać długo lub nie ustąpić. Naświetlenie oka bez osłony może spowodować poważne uszkodzenie oka. Przyczyny tych problemów i postępowanie omawia szczegółowo artykuł „Oparzenia i przebarwienia po laserze i IPL”.

Normalne, skonsultować z lekarzem czy stan nagły?

Kiedy widać efekt i jak długo się utrzymuje?

W przypadku plam posłonecznych pierwszą zmianę zauważa się najczęściej w ciągu tygodnia lub dwóch, gdy ściemniałe plamy się złuszczają. W przypadku zaczerwienienia i naczynek poprawa następuje wolniej i ujawnia się w miarę kolejnych sesji. U większości osób potrzeba kilku sesji w odstępach tygodni; o ich liczbie decydują rodzaj problemu, jego rozległość i odpowiedź skóry.

To, jak długo utrzyma się uzyskany efekt, zależy w dużej mierze od ochrony przed słońcem i od stanu leżącego u podłoża. Nawet jeśli leczona plama posłoneczna zjaśnieje, ekspozycja na słońce prowadzi do powstawania nowych plam. W stanach przewlekłych, takich jak trądzik różowaty, z czasem mogą pojawiać się nowe naczynka i zaczerwienienie; dlatego mogą być potrzebne okresowe sesje powtórkowe. W melasmie skłonność do nawrotu przebarwienia jest duża.

Realistyczne oczekiwania: czego IPL nie potrafi?

• Nie usuwa każdej plamy całkowicie i raz na zawsze; nie zapobiega też powstawaniu nowych.
• Nie likwiduje melasmy; u niektórych osób może ją nasilić.
• Nie leczy trądziku różowatego; może jedynie zmniejszyć objawy, takie jak zaczerwienienie i naczynka. Wykwity przypominające trądzik wymagają leczenia farmakologicznego.
• Przy grubych, głębokich lub niebieskawych naczyniach oraz przy naczynkach na nogach najczęściej nie wystarcza.
• Nie koryguje głębokich zmarszczek ani opadania tkanek. Opisywano wprawdzie pewną poprawę struktury i kolorytu skóry, ale efekt ten jest ograniczony.
• Nie zastępuje ochrony przed słońcem; bez niej efekt jest krótkotrwały.

Alternatywy

Szczegóły dotyczące tych metod zawierają artykuły „Peeling chemiczny” i „Naczynka na twarzy i nogach (pajączki)”. O tym, która metoda jest odpowiednia, należy zdecydować wspólnie z lekarzem, który podczas badania ustali rodzaj przebarwienia lub naczynia. Ten materiał ma charakter informacyjny i nie zastępuje badania lekarskiego.