Gerucht: „Laser maakt de huid dunner” — Wat zegt de wetenschap?

Kort antwoord: over het algemeen niet. Er is geen bewijs dat laser die met een geschikt apparaat, met de juiste instelling en met passende tussenpozen wordt toegepast, de gezonde huid langdurig dunner maakt. De ontharingslaser richt zich op de haarwortel. Weefselonderzoek met lasers voor huidvernieuwing liet een toename van de collageenaanmaak en een geordende genezingsreactie zien. De roodheid en gevoeligheid tijdens het herstel zijn tijdelijk en zijn geen verdunning. De echte risico's zijn brandwonden, verkleuring en littekens; die nemen toe bij een verkeerde of te frequente behandeling.

Waar komt het gerucht vandaan?

Dit gerucht heeft begrijpelijke oorzaken. In de dagen na laser en peeling wordt de huid rood, strak en droog, kan ze vervellen en is ze gevoeliger voor aanraking, zon en cosmetische producten. Wie dat meemaakt, kan denken dat de huid 'dunner is geworden'. De tweede oorzaak is de echte schade die na verkeerde behandelingen wordt gezien: brandwonden, vlekken en littekens. De derde is een verwarring: het is bekend dat sterke corticosteroïdcrèmes de huid bij langdurig gebruik dunner kunnen maken, en die kennis is na verloop van tijd ook aan andere behandelingen van de huid toegeschreven.

Er is ook een taalprobleem. In het dagelijks taalgebruik betekent een 'dunne huid' meestal een huid die snel rood wordt, waarin vaatjes zichtbaar zijn of die snel geïrriteerd raakt. In de geneeskunde betekent verdunning van de huid dat de dikte van de huidlagen meetbaar afneemt. Die twee zijn niet hetzelfde.

Is laser één behandeling?

Nee. Lasers verschillen van elkaar naargelang de structuur in de huid die het licht opneemt. Om het gerucht te beoordelen moet u weten over welke laser het gaat.

Maakt laserontharing de huid dunner?

Het licht dat bij laserontharing wordt gebruikt, wordt opgenomen door het donkere pigment in de haarwortel, en de warmte die ontstaat, werkt in op de haarwortel. Het doel van de behandeling is niet huidlagen af te pellen of te verwijderen. Daarom is niet te verwachten dat laserontharing met de juiste instelling de huid dunner maakt; ook in overzichtsartikelen over het onderwerp en in de patiënteninformatie van dermatologische organisaties wordt verdunning van de huid niet tot de bijwerkingen gerekend.

Dat sommige mensen hun huid na ontharing als 'dunner' of gladder ervaren, heeft meestal te maken met de afname van de haren en van de bultjes rond de haarzakjes. De roodheid, lichte zwelling en gevoeligheid die in de een tot drie dagen na de behandeling worden gezien, zijn tijdelijk. De echte risico's liggen elders: een ongeschikte instelling of een gebruinde huid kan leiden tot brandwonden, blaren, verkleuring en zelden littekens. De details staan in ons artikel “Laserontharing: hoe werkt het, voor wie is het geschikt en waar moet u op letten?”; een andere wijdverbreide zorg is behandeld in ons artikel “Gerucht: Laserontharing veroorzaakt kanker — Wat zegt de wetenschap?”.

Wat liet weefselonderzoek zien bij fractionele en niet-ablatieve lasers?

Deze lasers maken in de huid zuilvormige zones van warmteschade die zo klein zijn dat ze met het blote oog niet te zien zijn, en sparen de gezonde huid ertussen. In een studie die onderzocht wat deze methode in de huid doet, kregen twaalf vrijwilligers één sessie op de onderarm en werden drie maanden lang weefselmonsters onderzocht. De bovenste huidlaag was binnen een dag weer aaneengesloten en na zeven dagen volledig vernieuwd, op de zevende dag werden bevindingen gezien die op een toename van de collageenaanmaak wijzen, en na drie maanden werd in de onderste laag geen littekenweefsel aangetroffen. De onderzoekers interpreteerden dat als een wondgenezingsreactie die in de onderste huidlaag op gang wordt gebracht.

Deze bevindingen moeten met terughoudendheid worden gelezen. De studies zijn klein, meestal uitgevoerd op de huid van de onderarm en met één sessie, de follow-upduur is tot maanden beperkt en ze geven bepaalde apparaatinstellingen weer. Grote studies die het effect van vele sessies over jaren op de huiddikte meten, zijn er niet. De beschikbare gegevens wijzen niet op verdunning, maar op herstel en de aanmaak van nieuw collageen; dat betekent echter niet dat behandeling met elke instelling en elke frequentie onschadelijk is. De details van de methode staan in ons artikel “Fractionele laser: hoe geschikt is het voor acnelittekens, rimpels en huidstructuur?”.

Als een ablatieve laser de bovenste huidlaag verwijdert, is dat dan geen verdunning?

Hier komt het gerucht het dichtst bij de werkelijkheid. Ablatieve lasers verwijderen inderdaad gecontroleerd de bovenste huidlaag en een deel van de onderste laag. Maar dat is geen verlies dat niet terugkomt: de bovenste laag vormt zich opnieuw uit cellen van de haarwortels en van de omliggende gezonde huid, en in de onderste laag komt het herstelproces op gang.

In een studie bij 28 volwassenen bij wie een kooldioxidelaser werd toegepast op door de zon beschadigde huid van de onderarm, stegen de metingen van de aanmaak van nieuw collageen ongeveer drie weken na de behandeling tot enkele malen het uitgangsniveau en bleven ze ten minste zes maanden verhoogd. De onderzoekers beschreven deze veranderingen als een geordende wondgenezingsreactie die uitmondt in een duidelijke structurele verandering in de onderste huidlaag. Wat na voltooid herstel te verwachten is, is dus geen dunnere, maar een opnieuw opgebouwde huid.

De prijs daarvan is de hersteltijd en het risico. Na ablatieve lasers kan het herstel tot ongeveer twee weken duren en is er een klein maar belangrijk risico op complicaties; dat is ook de reden waarom mildere methoden zijn ontwikkeld. Als het herstel moeizaam verloopt, er een infectie ontstaat of de behandeling dieper wordt uitgevoerd dan nodig, kan er een litteken achterblijven. Een ingezonken litteken betekent dat de huid op die plek werkelijk dunner is geworden; dat is niet de gewone uitkomst van laser, maar een complicatie.

Is de gevoeligheid tijdens het herstel een verdunning?

Nee. In de dagen en weken na laser herstelt de huid zich. In die periode is het beschermende oppervlak van de huid nog niet helemaal in de oude toestand terug; de huid verliest gemakkelijker vocht, wordt sneller rood en is gevoeliger voor de zon. Wat iemand omschrijft als 'mijn huid is dunner geworden', is meestal dit.

• Roodheid, een strak gevoel, droogheid en vervelling zijn te verwachten bevindingen tijdens het herstel en duren, afhankelijk van de intensiteit van de behandeling, dagen tot weken.
• Producten die u eerder zonder problemen gebruikte, kunnen in deze periode branden en prikken; gebruik producten met zuren en retinoïden pas weer als uw arts dat aanraadt.
• In deze periode verhoogt de zon het risico op vlekken. Bescherming tegen de zon is een van de belangrijkste onderdelen van het herstel.
• Korstjes lostrekken en over de huid wrijven verhoogt het risico op littekens.
• Neem contact op met uw arts als de roodheid langer duurt dan verwacht, toeneemt of samengaat met pijn, afscheiding en blaren.

Dat deze gevoeligheid tijdelijk is, betekent niet dat ze onbelangrijk is; de verzorging tijdens het herstel beïnvloedt het resultaat rechtstreeks. De algemene principes zijn beschreven in ons artikel “Nazorg na medisch-esthetische behandelingen: algemene principes en waarschuwingssignalen”.

Wat zijn dan de echte risico's?

Laser is niet vrij van risico's; ze liggen alleen niet waar het gerucht ze plaatst. Een actueel overzichtsartikel over ongewenste effecten van lasers en apparaten op basis van energie vermeldt dat de problemen samenhangen met een ongeschikte keuze van het apparaat, een foute instelling, een onvoldoende beoordeling van de patiënt en onervarenheid van de behandelaar, en dat op latere termijn verkleuring, littekens en oogletsel kunnen voorkomen. Ook dermatologische organisaties waarschuwen dat brandwonden, blijvende verkleuring en littekens kunnen voorkomen bij behandelingen door onervaren personen.

• Brandwonden en blaren: hangen meestal samen met een instelling die niet bij het huidtype past of met behandeling van een gebruinde huid.
• Donkerder of lichter worden van de huid: het risico is groter bij een donkere huid en bij wie na de behandeling in de zon komt; een deel gaat mogelijk niet vanzelf over.
• Littekens: kunnen ontstaan na een diepe brandwond, een infectie of een behandeling die intensiever was dan nodig.
• Te frequente behandeling: nieuwe sessies voordat de huid volledig is hersteld, gunnen de huid niet de tijd die voor herstel nodig is en kunnen het risico op irritatie, aanhoudende roodheid en vlekken verhogen. De tussenpoos tussen de sessies bepaalt uw arts.
• Behandeling door onbevoegden: behandelingen zonder onderzoek, buiten een zorginstelling of door personen zonder voldoende opleiding verhogen het risico duidelijk.

De verschijnselen van deze problemen, het voorkomen ervan en wat u moet doen, zijn uitvoerig beschreven in ons artikel “Brandwonden en pigmentvlekken na laser en IPL: donkerder of lichter wordende huid en littekens — voorkomen en wat te doen”; de voorzorgen die specifiek zijn voor een donkere huid staan in ons artikel “Laser, IPL en chemische peeling bij een donkere en getinte huid: risico op vlekken, keuze van het apparaat en veiligheidsmaatregelen”. Voor situaties waarin een litteken ontstaat, kunt u ons artikel “Littekens en keloïd” raadplegen.

Maakt een chemische peeling de huid dunner?

Hetzelfde gerucht doet ook over peeling de ronde, en het antwoord is vergelijkbaar. Een chemische peeling maakt gecontroleerde schade in de bovenste huidlagen; de afgepelde laag wordt door een nieuwe vervangen. Volgens een recent overzichtsartikel over weefselveranderingen na peeling wordt bij oppervlakkige peelings de bovenste laag vernieuwd en zijn de veranderingen in de onderste laag onduidelijk; bij middeldiepe peelings is meestal een toename van de dikte van de onderste laag en van de hoeveelheid collageen gemeld, en bij diepe peelings een langdurige verdikking en collageenaanmaak in de bovenste en onderste laag. Het overzichtsartikel merkt ook op dat de studies klein zijn en onderling verschillen.

Ook hier is het echte risico niet verdunning, maar een ongeschikte diepte, behandeling door niet-artsen, het gebruik van hooggeconcentreerd zuur thuis en de zon tijdens het herstel. De details staan in ons artikel “Chemische peeling: wat is het, voor wie is het geschikt en hoe verloopt het herstel?”. Vergelijkbare vragen over huidvernieuwing met naalden behandelen we in ons artikel “Microneedling”.

Conclusie

Het gerucht dat laser de huid dunner maakt, is een veralgemening van de tijdelijke gevoeligheid tijdens het herstel en van de echte schade die na verkeerde behandelingen wordt gezien. De ontharingslaser richt zich op de haarwortel; weefselonderzoek naar lasers voor huidvernieuwing wijst, hoe beperkt ook, niet op verdunning, maar op herstel en collageenaanmaak. Waar u op moet letten, is het risico op brandwonden, vlekken en littekens; die risico's kunnen worden verkleind met een juiste beoordeling van de patiënt, een geschikt apparaat en een geschikte instelling, voldoende tijd tussen de sessies en bescherming tegen de zon, maar ze kunnen niet tot nul worden teruggebracht.