Z chorobą rzadką w szkole

Rozmowa z nauczycielem i dyrekcją szkoły

Przed rozpoczęciem roku szkolnego lub zaraz po postawieniu diagnozy można spotkać się z wychowawcą klasy, dyrektorem szkoły i pedagogiem szkolnym (rehberlik öğretmeni). W szkole podstawowej i gimnazjum (ilkokul, ortaokul) rodzic od 2026 roku umawia termin rozmowy przez system rezerwacji na stronie internetowej szkoły. Podczas rozmowy warto wyjaśnić, jak choroba wpływa na dzień w szkole. Warto wspólnie omówić, co szkoła powinna wiedzieć i co powinna robić.

1. Umówić termin rozmowy przez system rezerwacji na stronie internetowej szkoły.
2. Zabrać na rozmowę krótką pisemną notatkę informacyjną.
3. Ustalić jasno, kto będzie odpowiedzialny i jak można się z Państwem skontaktować.
4. Aktualizować informacje co najmniej raz w roku lub gdy zmieni się stan zdrowia.

Źródło: MEB Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliği, madde 78/11 (mevzuat.gov.tr)

Pisemna notatka informacyjna (plan zdrowotny)

Nie znaleziono w Turcji oficjalnego formularza, który przekazuje się szkole w przypadku chorób rzadkich. W Wielkiej Brytanii szkoły używają w tym celu „indywidualnego planu opieki zdrowotnej”. W takim planie opisuje się chorobę, objawy i czynniki wywołujące. Są w nim też potrzeby dotyczące leków, jedzenia, odpoczynku, nieobecności i egzaminów. Jasno określa się, co robić w nagłej sytuacji i do kogo dzwonić. Notatkę można przygotować razem z lekarzem.

1. Nazwa choroby i jej krótki opis (jedno–dwa zdania).
2. Objawy, które mogą wystąpić w szkole, i sygnały alarmowe.
3. Potrzeby w ciągu dnia: opieka, jedzenie, woda i toaleta.
4. Co robić w nagłej sytuacji i do kogo dzwonić.
5. Dane kontaktowe lekarza i data sporządzenia notatki.

Źródło: UK Department for Education – Supporting pupils at school with medical conditions (2015, güncelleme 2017)

Kto powinien mieć dostęp do informacji o zdrowiu?

Zgodnie z ustawą dane o zdrowiu i dane genetyczne są „szczególnymi kategoriami danych osobowych”. Można je przetwarzać tylko na warunkach określonych w ustawie; jednym z nich jest wyraźna zgoda. Dyrekcja szkoły również musi przetwarzać dane osobowe ucznia zgodnie z tą ustawą. Dlatego mogą Państwo razem ze szkołą ustalić, komu zostaną przekazane te informacje. Ważne jest, aby znały je osoby, które mają pomóc w nagłej sytuacji.

Źródło: 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu, madde 6 (mevzuat.gov.tr) · MEB Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliği, madde 78/8 (mevzuat.gov.tr)

Leki w szkole: nie znaleziono ogólnej zasady

Nie znaleziono ogólnego dokumentu MEB (tureckie Ministerstwo Edukacji Narodowej), który regulowałby podawanie leków w szkole. W rozporządzeniu jest tylko taka zasada: w szkolnej apteczce pierwszej pomocy nie wolno przechowywać leków poza materiałami do udzielania pierwszej pomocy. Jeśli dziecko musi przyjmować leki w szkole, warto omówić to z lekarzem i z dyrekcją szkoły. Należy spisać, kto, kiedy i w jaki sposób będzie pomagać.

Źródło: MEB Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliği, madde 78/1-d (mevzuat.gov.tr)

Plan na nagłe sytuacje

W niektórych chorobach rzadkich stan dziecka może nagle pogorszyć się w szkole. Na taką sytuację przydaje się krótki i jasny plan postępowania. W planie zapisuje się sygnały alarmowe, pierwsze czynności, to, kiedy dzwonić pod 112, oraz telefony do rodziny. Do planu można też dołączyć kartę na wypadek nagłej sytuacji ze strony danej choroby. Plan powinien obejmować również wycieczki szkolne i zajęcia poza szkołą.

1. Przygotować plan razem z lekarzem, który prowadzi dziecko.
2. Jedna kopia powinna być w klasie, druga w dyrekcji szkoły.
3. Gdy zmieni się nauczyciel, objaśnić plan nowemu nauczycielowi.

Źródło: UK Department for Education – Supporting pupils at school with medical conditions

Kontrola zdrowia przez telefon

W szkole podstawowej i gimnazjum uczniowie z chorobą przewlekłą, która wymaga zdalnego monitorowania, mają ułatwienia. Rozporządzenie podaje jako przykłady takie choroby jak cukrzyca, nadciśnienie, nowotwory i celiakia. Ci uczniowie mogą łatwiej korzystać z telefonu komórkowego, ale wyłącznie w celu kontroli zdrowia. Jeśli dziecko jest monitorowane za pomocą urządzenia, można zgłosić to szkole na piśmie.

Źródło: MEB Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliği, madde 78/1-f (mevzuat.gov.tr)

Przykład: Okulda Diyabet Programı (program „Cukrzyca w szkole”)

MEB (tureckie Ministerstwo Edukacji Narodowej), Sağlık Bakanlığı (turecki Ministerstwo Zdrowia) i jedno ze stowarzyszeń lekarskich prowadzą wspólny program dotyczący cukrzycy typu 1 w szkole. Program ma platformę szkoleniową otwartą dla nauczycieli. Nie znaleziono podobnego programu dla chorób rzadkich. Mimo to ten przykład pokazuje, jak może wyglądać współpraca ze szkołą.

Źródło: MEB – Okulda Diyabet Programı Eğitim Platformu açıldı (2022)

Najpierw ocena w RAM

Prawa opisane w tej części dotyczą uczniów, u których RAM (Rehberlik ve Araştırma Merkezi – poradnia psychologiczno-pedagogiczna) stwierdził specjalne potrzeby edukacyjne. Nie każde dziecko z chorobą rzadką ma specjalne potrzeby edukacyjne. Wniosek do RAM, nauczanie domowe i klasy szpitalne opisano w poradniku „Prawa i wsparcie”. Jeśli w orzeczeniu komisji jest decyzja o nauczaniu integracyjnym, dziecko może uczyć się w tej formie na każdym etapie edukacji.

Źródło: MEB Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği, madde 22 (mevzuat.gov.tr)

Nauczanie integracyjne / włączające

Dziecko może uczyć się przez cały dzień w tej samej klasie co rówieśnicy. Niektóre dzieci uczą się natomiast w niepełnym wymiarze w klasie specjalnej. W pełnym nauczaniu integracyjnym dziecko realizuje zwykły program szkoły. Po ukończeniu liceum otrzymuje to samo świadectwo co rówieśnicy. Do jednego oddziału przydziela się najwyżej 2 uczniów objętych nauczaniem integracyjnym.

Źródło: MEB Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği, madde 22 ve 23 (mevzuat.gov.tr)

BEP (Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı – indywidualny program edukacyjny)

BEP to pisemny plan edukacyjny przygotowany z myślą o konkretnym dziecku. Zawiera cele roczne i krótkoterminowe. Zapisuje się w nim też, jakie wsparcie, jak długo i przez kogo ma być udzielane. W BEP określa się również organizację klasy i metody nauczania. BEP przygotowuje działający w szkole zespół do spraw opracowania BEP. Członkami tego zespołu są także rodzic i uczeń.

1. Poprosić dyrekcję szkoły o termin, aby wziąć udział w spotkaniu w sprawie BEP.
2. Zabrać na spotkanie dostosowania zalecone przez lekarza (odpoczynek, przerwy między lekcjami, miejsce siedzenia).
3. Gdy zmieni się stan zdrowia, poprosić o aktualizację BEP.

Źródło: MEB Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği, madde 4, 20, 47 ve 48 (mevzuat.gov.tr)

Sala wsparcia edukacyjnego

Sala wsparcia edukacyjnego to pomieszczenie, w którym uczeń objęty pełnym nauczaniem integracyjnym otrzymuje dodatkowe wsparcie. Zajęcia są tu najczęściej indywidualne; mogą też odbywać się w grupie liczącej najwyżej 3 osoby. O tym, z jakiego przedmiotu i w jakim tygodniowym wymiarze godzin, decyduje zespół BEP. Czas ten nie może przekraczać 40% tygodniowej liczby godzin lekcyjnych. W razie potrzeby wsparcie może być udzielane także poza godzinami lekcji lub w weekend.

Źródło: MEB Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği, madde 25 (mevzuat.gov.tr)

Dostosowania na sprawdzianach i w zadaniach domowych

Osiągnięcia ucznia objętego nauczaniem integracyjnym ocenia się zgodnie z jego BEP. Na sprawdzianach szkolnych czas, warunki, metodę i pomoce dostosowuje się do dziecka. Uczeń z ograniczoną sprawnością ruchową jest zwalniany z praktycznej części zajęć na pisemny wniosek rodzica. W szkole podstawowej, na wniosek rodzica i decyzją zespołu BEP, dziecko może jeden raz powtarzać klasę.

Źródło: MEB Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği, madde 24 (mevzuat.gov.tr)

Szkoła podstawowa i gimnazjum

Uczęszczanie do szkoły jest obowiązkowe. Usprawiedliwienie lub pisemne oświadczenie rodzica przekazuje się szkole najpóźniej w ciągu 3 dni roboczych od dnia nieobecności. W sytuacjach koniecznych termin ten można przedłużyć do 20 dni roboczych. Przy uzasadnionej przyczynie szkoła może udzielić zwolnienia do 15 dni w roku. W gimnazjum przy nieusprawiedliwionej nieobecności wynoszącej 20 dni lub więcej w roku o promocji do następnej klasy decyduje rada pedagogiczna.

1. Po wizycie kontrolnej w szpitalu przekazać szkole zaświadczenie lub dokument w ciągu 3 dni roboczych.
2. Jeśli nie udało się uzyskać dokumentu, poprosić dyrekcję szkoły o przedłużenie terminu.

Źródło: MEB Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliği, madde 18 ve 31 (mevzuat.gov.tr)

Uczeń szkoły podstawowej lub gimnazjum z chorobą przewlekłą

Dodatkowa zasada dotyczy uczniów z chorobą, która wymaga stałego leczenia z udokumentowanymi kontrolami lub przeszczepienia narządu. Gdy nieusprawiedliwiona nieobecność osiągnie 5, 10 i 15 dni, rodzic jest o tym powiadamiany. W przypadku tych uczniów oficjalne powiadomienie wysyła się także w 30. dniu. Szkoła stara się zapewnić, by uczeń uczęszczał na zajęcia. Uczeń, który z powodów zdrowotnych nie może chodzić do szkoły, ale ma oceny z co najmniej jednego semestru, jest traktowany tak jak uczeń uczęszczający do szkoły.

Źródło: MEB Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliği, madde 18/3-e ve 27/5 (mevzuat.gov.tr)

Liceum: 60 dni przy chorobie przewlekłej

W liceum uczeń, który przekroczy 10 dni nieusprawiedliwionej nieobecności lub łącznie 30 dni nieobecności, nie uzyskuje promocji. Jednak przy chorobie wymagającej stałego leczenia, leczenia szpitalnego lub przeszczepienia narządu łączny limit wynosi 60 dni. Warunkiem jest, aby leczenie z kontrolami było udokumentowane w szpitalu uniwersyteckim, szpitalu szkoleniowo-badawczym lub szpitalu wielospecjalistycznym. Nieusprawiedliwiona nieobecność nadal nie może przekroczyć 10 dni. Usprawiedliwienie przekazuje się szkole najpóźniej w ciągu 5 dni roboczych.

Źródło: MEB Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği, madde 36 (mevzuat.gov.tr)

Nieobecności w liceum u ucznia objętego nauczaniem integracyjnym

U licealisty uczącego się w pełnym nauczaniu integracyjnym limit jest szerszy. Łączna nieobecność może wynosić 70 dni, a nieusprawiedliwiona 20 dni. W przypadku tych uczniów oficjalne powiadomienie wysyła się rodzicowi także w 40. i 55. dniu nieobecności. Jeśli dziecko nie będzie mogło przez dłuższy czas chodzić do szkoły, o możliwości nauczania domowego można przeczytać w poradniku „Prawa i wsparcie”.

Źródło: MEB Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği, madde 36/4 ve 36/5-b (mevzuat.gov.tr)

LGS (turecki egzamin do szkół średnich): uczeń z chorobą przewlekłą

W przewodniku po egzaminie LGS 2026 jest osobny punkt dotyczący „uczniów z chorobą przewlekłą”. Jeśli wymaga tego problem zdrowotny, uczeń pisze egzamin w jednoosobowej sali; dodatkowy czas nie przysługuje. Stan zdrowia zgłasza się do RAM (poradnia psychologiczno-pedagogiczna) za pośrednictwem dyrekcji szkoły. Zasięga się opinii rodzica, a procedurę trzeba zakończyć przed upływem terminu składania wniosków. Urządzenia i leki wskazane w zaświadczeniu lekarskim można wnieść do budynku, w którym odbywa się egzamin.

1. W okresie składania wniosków zgłosić dyrekcji szkoły na piśmie stan zdrowia dziecka.
2. Upewnić się, że szkoła wysłała do RAM formularz „Sınav Tedbir Hizmetleri Bildirim Formu” (zgłoszenie dostosowań egzaminacyjnych).
3. Sprawdzić, czy dostosowanie jest wpisane w dokumencie uprawniającym do przystąpienia do egzaminu.

Źródło: MEB – 2026 LGS Merkezî Sınav Başvuru ve Uygulama Kılavuzu, bölüm 8 ve 8.7 · MEB – 2026 LGS kılavuzu yayımlandı (haber)

LGS: uczeń uczący się w domu lub w szpitalu

Dla ucznia uczącego się w domu lub w szpitalu przewodnik przewiduje „egzamin w domu” i „egzamin w placówce ochrony zdrowia”. Rodzic zgłasza dyrekcji szkoły adres, pod którym ma się odbyć egzamin. Szkoła przekazuje ten adres do RAM. Te czynności również wykonuje się w terminie składania wniosków.

Źródło: MEB – 2026 LGS Merkezî Sınav Başvuru ve Uygulama Kılavuzu, madde 5.11 ve 8.8

YKS (turecki egzamin na studia): kandydat z niepełnosprawnością lub problemem zdrowotnym

W ÖSYM (turecki Ośrodek Pomiaru, Selekcji i Rekrutacji) wnioski przyjmuje się przez Aday İşlemleri Sistemi (AİS – system obsługi kandydatów). Potrzebne jest do tego ważne orzeczenie zarejestrowane w systemie e-rapor (system elektronicznych orzeczeń): ESKR (orzeczenie o niepełnosprawności osoby dorosłej), ÇÖZGER (turecki raport o specjalnych potrzebach dziecka) lub orzeczenie komisji lekarskiej opisujące stan zdrowia. ÖSYM osobno rozpatruje też wnioski w przypadku chorób przewlekłych, których nie ma na liście. Jeśli wniosek zostanie uznany za zasadny, można otrzymać dodatkowy czas, salę jednoosobową, salę na parterze lub zgodę na wniesienie pomocy.

1. Sprawdzić swoje orzeczenie w części „E-Rapor Bilgilerim” (moje dane z e-orzeczeń) w AİS.
2. Jeśli orzeczenia nie ma w systemie lub jest błędne, w terminie składania wniosków dostarczyć do ÖSYM kopię orzeczenia i pismo z wnioskiem.
3. Sprawdzić dozwolone pomoce w dokumencie „Sınava Giriş Belgesi” (dokument uprawniający do przystąpienia do egzaminu).

Źródło: ÖSYM – 2026 YKS Kılavuzu, madde 7.11 ve 7.11.1

YKS: rzeczy dozwolone bez orzeczenia i sytuacje, które pojawią się później

Bez wysyłania orzeczenia można przystąpić do egzaminu z takimi rzeczami jak leki w tabletkach, inhalator na astmę, krople do oczu, kule łokciowe i bandaż. Przechodzą one kontrolę bezpieczeństwa w budynku. Jeśli problem zdrowotny pojawi się po złożeniu wniosku, orzeczenie i pismo należy dostarczyć do ÖSYM do godziny 17.00 w środę w tygodniu egzaminu. W sytuacji przejściowej zezwala się na leki, dodatkowe jedzenie i korzystanie z toalety.

Źródło: ÖSYM – 2026 YKS Kılavuzu, madde 7.11, 7.11.1 ve 7.11.4

Zwolnienie i dostosowania na wychowaniu fizycznym

W liceum uczeń, który nie może brać udziału w niektórych zajęciach, otrzymuje zaświadczenie od lekarza. W zaświadczeniu zapisuje się, w jakich zajęciach nie może uczestniczyć. Określa się też, czy przeciwwskazanie jest czasowe, czy stałe. Uczeń częściowo zwolniony jest oceniany na podstawie wiedzy teoretycznej i odpowiednich dla niego zajęć. Także w szkole podstawowej i gimnazjum, jeśli uczeń na podstawie zaświadczenia nie może wykonywać ćwiczeń praktycznych, ocenia się jego udział w zakresie podstawowych umiejętności. O to, jakie zajęcia są odpowiednie, można zapytać lekarza.

Źródło: MEB Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği, madde 51/5 (mevzuat.gov.tr) · MEB Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliği, madde 27/3-b (mevzuat.gov.tr)

Wycieczki szkolne i zajęcia poza szkołą

Według brytyjskich wytycznych szkoły nie powinny wykluczać z wycieczek dziecka z problemem zdrowotnym. Zamiast tego powinny wprowadzać rozsądne dostosowania. Przed wycieczką zaleca się ocenę ryzyka z udziałem rodziny, ucznia i zespołu medycznego. Nie znaleziono w Turcji szczególnych przepisów zdrowotnych dotyczących wycieczek. Przed wycieczką można omówić z nauczycielem leki, jedzenie, odpoczynek i plan na nagłe sytuacje.

1. Wcześniej poznać program wycieczki, czas jej trwania i miejsce docelowe.
2. Upewnić się, że plan na nagłe sytuacje i leki zostaną zabrane na wycieczkę.
3. W razie potrzeby zapytać lekarza, czy dziecko może pojechać na wycieczkę.

Źródło: UK Department for Education – Supporting pupils at school with medical conditions, madde 24

Jak powiedzieć kolegom z klasy

O tym, co zostanie powiedziane, warto zdecydować razem z dzieckiem. Niektóre dzieci chcą wcześniej przygotować kilka zdań, które powiedzą kolegom. Można przećwiczyć te zdania razem w domu. Warto używać informacji odpowiednich do wieku, jasnych i prawdziwych. Inne dzieci są zwykle wrażliwe na potrzeby chorego kolegi.

Źródło: Evelina London (NHS) – Returning to school after illness · UK Department for Education – Supporting pupils at school with medical conditions

Przemoc rówieśnicza i obowiązki szkoły

Chore dzieci czasem wstydzą się swojej choroby. Niektóre doświadczają też przemocy rówieśniczej. Zgodnie z rozporządzeniem dotyczącym liceów szkoła chroni ucznia przed przemocą, zaczepkami i przezywaniem. W liceum za przemoc rówieśniczą grozi kara dyscyplinarna. Także w szkole podstawowej i gimnazjum przewidziane są konsekwencje dla ucznia, który uporczywie zachowuje się w sposób niszczący relacje koleżeńskie.

1. Jeśli dziecko o tym opowie, spokojnie wysłuchać i zapisać zdarzenia wraz z datami.
2. Porozmawiać z wychowawcą klasy i pedagogiem szkolnym.
3. Jeśli problem się utrzymuje, złożyć pisemne zgłoszenie do dyrektora szkoły.

Źródło: MEB Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği, madde 158 ve 164 (mevzuat.gov.tr) · MEB Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliği, madde 55 (mevzuat.gov.tr) · UK Department for Education – Supporting pupils at school with medical conditions

Powrót do szkoły po długiej przerwie

Dziecko, które długo przebywało w szpitalu lub w domu, może odczuwać niepokój przed powrotem do szkoły. To bardzo naturalne uczucie. Niektórym dzieciom pomaga stopniowy powrót do szkoły. Można spróbować najpierw krótkiej wizyty, potem jednej lekcji, a potem pół dnia. Można to omówić ze szkołą i z zespołem medycznym dziecka.

Źródło: Evelina London (NHS) – Returning to school after illness