Leczenie za granicą i podróże

Dla kogo? (ustawa nr 5510, art. 66)

Zasadą jest leczenie w Turcji. Sytuacja zmienia się jednak, jeśli zostanie stwierdzone, że leczenia nie można przeprowadzić w kraju. Do takiego stwierdzenia potrzebna jest pozytywna opinia tureckiego Ministerstwa Zdrowia. Wtedy osoba objęta powszechnym ubezpieczeniem zdrowotnym może zostać skierowana za granicę. Zgodnie z ustawą koszt leczenia tych osób jest pokrywany w całości. Poza tymi przypadkami SGK (turecki Zakład Ubezpieczeń Społecznych) nie pokrywa kosztów leczenia za granicą.

Źródło: 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, md. 66 (mevzuat.gov.tr) · Sağlık Uygulama Tebliği (SUT), md. 2.5.3.A (mevzuat.gov.tr)

Orzeczenie komisji lekarskiej (SUT, pkt 2.5.3.A-1)

Pierwszym krokiem jest orzeczenie komisji lekarskiej (sağlık kurulu raporu). Orzeczenie sporządza komisja lekarska publicznego szpitala trzeciego stopnia referencyjności. W przypadku przeszczepienia tkanek i narządów orzeczenie wydają wyłącznie szpitale z listy publikowanej przez SGK (turecki Zakład Ubezpieczeń Społecznych). W komisji zasiada pięciu nauczycieli akademickich lub wykładowców szpitala klinicznego. Co najmniej jeden z nich jest specjalistą w zakresie danej choroby. W orzeczeniu podaje się czas trwania leczenia, który nie może przekraczać sześciu miesięcy.

1. Orzeczenie sporządza się według wzoru EK-2/E-1 z załącznika do SUT (turecki wykaz zasad refundacji).
2. Pierwszeństwo mają kraje, z którymi Turcja ma umowę o zabezpieczeniu społecznym.
3. Jeśli wybrano kraj bez takiej umowy, uzasadnienie wpisuje się do orzeczenia.

Źródło: SUT md. 2.5.3.A-1 (RG 10.12.2025 ve 29.08.2026 değişiklikleri işli) (mevzuat.gov.tr) · SGK – Yurt Dışı Tedavileri

Potwierdzenie, zatwierdzenie i wniosek

Samo orzeczenie nie wystarczy. Jeden z kilku szpitali publicznych wymienionych z nazwy w SUT (turecki wykaz zasad refundacji) potwierdza orzeczenie, czyli sprawdza jego zasadność. Następnie orzeczenie zatwierdza tureckie Ministerstwo Zdrowia. Wniosek składa się we właściwej wojewódzkiej dyrekcji ubezpieczeń społecznych albo w Generalnej Dyrekcji Powszechnego Ubezpieczenia Zdrowotnego SGK (Genel Sağlık Sigortası Genel Müdürlüğü). Korespondencję z tureckim Ministerstwem Spraw Zagranicznych prowadzi SGK.

1. O tym, czy orzeczenie jest potrzebne, można porozmawiać z lekarzem.
2. Proszę uzyskać orzeczenie komisji lekarskiej.
3. Proszę uzyskać potwierdzenie orzeczenia w upoważnionym szpitalu.
4. Po zatwierdzeniu przez tureckie Ministerstwo Zdrowia proszę złożyć wniosek w SGK.
5. Jeśli wyjazd nie nastąpi w ciągu trzech miesięcy od zatwierdzenia, orzeczenie trzeba odnowić.

Źródło: SUT md. 2.5.3.A-1 (3)-(4) ve 2.5.3.A-2 (1) (mevzuat.gov.tr) · SGK – Yurt Dışı Tedavileri

Co jest pokrywane, a co nie?

Jeśli SGK (turecki Zakład Ubezpieczeń Społecznych) ma szpital, z którym zawarło umowę na dane leczenie, pacjent jest kierowany właśnie tam. Wszystkie koszty są pokrywane. Jeśli pacjent na własne życzenie wybierze inne miejsce, pokrywana jest tylko kwota, jaką kosztowałoby leczenie w placówce umownej. Różnicę pokrywa pacjent. Jeśli okres podany w orzeczeniu zostanie przekroczony, koszty za dodatkowe dni nie są pokrywane. Nie jest też pokrywane leczenie innych chorób, z wyjątkiem nagłych sytuacji i powikłań leczenia.

1. Jeśli leczenie się przedłuża, uzasadnienie przekazuje się do SGK za pośrednictwem przedstawicielstwa zagranicznego. Okres można przedłużać o okresy nieprzekraczające sześciu miesięcy.
2. Jeśli lekarz za granicą zaproponuje inne leczenie, także na nie potrzebne jest nowe orzeczenie i zatwierdzenie.
3. Na pokrycie kosztów SGK może wypłacić zaliczkę.

Źródło: SUT md. 2.5.3.A-2 (2) ve 2.5.3.A-3 (1), (4), (6), (8) (mevzuat.gov.tr)

Podróż, dieta dzienna i opiekun

Koszt podróży pacjenta jest zwracany na podstawie biletu lub faktury. Jeśli jest to wpisane w orzeczeniu, zwracany jest też koszt jednego opiekuna. U pacjentów poniżej 18 roku życia nie wymaga się, aby opiekun był wpisany w orzeczeniu. Za dni leczenia ambulatoryjnego pacjent i opiekun otrzymują dietę dzienną. Przy leczeniu szpitalnym opiekunowi zwraca się koszty wyżywienia i noclegu. Jeśli w orzeczeniu jest uzasadnienie, pokrywany jest też koszt transportu samolotem sanitarnym.

Źródło: SUT md. 2.5.3.C-1 ve 2.5.3.C-2 (mevzuat.gov.tr) · SGK – Yurt Dışı Tedavileri

Badania niewykonywane w Turcji

Niektórych badań w kierunku chorób rzadkich może nie dać się wykonać w Turcji. Zgodnie z ustawą można zapewnić ich wykonanie za granicą. Często wysyła się tylko próbkę krwi lub tkanki. Potrzebne jest do tego orzeczenie komisji lekarskiej ze szpitala uniwersyteckiego lub szpitala szkoleniowo-badawczego. W orzeczeniu podaje się, dlaczego badania nie można wykonać w Turcji. Orzeczenie zatwierdza tureckie Ministerstwo Zdrowia.

1. Orzeczenie ma wzór EK-2/E-2 z załącznika do SUT (turecki wykaz zasad refundacji).
2. Koszt badania zwracany jest na podstawie faktury. SGK może też wypłacić zaliczkę.

Źródło: 5510 sayılı Kanun md. 66 (ek fıkra: yurt içinde yapılamayan tetkikler) (mevzuat.gov.tr) · SUT md. 2.5.3.B-1 ve 2.5.3.B-2 (mevzuat.gov.tr)

Wizyty kontrolne po leczeniu

Wizyty kontrolne osób leczonych za granicą odbywają się zasadniczo w Turcji. Jeśli w ciągu pierwszych czterech lat trzeba wyjechać za granicę na kontrolę, wymagane jest orzeczenie kontrolne z uzasadnieniem. To orzeczenie także potwierdza jeden z upoważnionych szpitali. Po upływie czterech lat na każdą kontrolę potrzebne jest nowe orzeczenie komisji lekarskiej.

Źródło: SUT md. 2.5.3.A-2 (5) (mevzuat.gov.tr)

Leki z zagranicy

W przypadku leku niedostępnego w Turcji są dwie drogi. Szczegóły w przewodniku „Prawa i wsparcie”. W skrócie: lek można sprowadzić za pośrednictwem Türk Eczacıları Birliği (Turecka Izba Aptekarska) lub we własnym zakresie. Przy samodzielnym sprowadzeniu najpierw potrzebna jest zgoda TİTCK (Turecka Agencja Leków i Wyrobów Medycznych) na stosowanie i sprowadzenie leku. Następnie w sprawie zwrotu kosztów zwraca się do podległego SGK (turecki Zakład Ubezpieczeń Społecznych) centrum İbn-i Sina. Opakowanie leku i fakturę trzeba zachować.

Źródło: SGK – Yurt Dışından İlaç Temini

Prawo do opinii innego lekarza

Zgodnie z tureckim rozporządzeniem o prawach pacjenta (Hasta Hakları Yönetmeliği) pacjent ma prawo zażądać opinii innych lekarzy. Nazywa się to konsultacją. Trzeba przestrzegać trybu przewidzianego w przepisach. Ewentualną dopłatę ponosi pacjent. Pacjent ma też prawo wglądu we własną dokumentację i otrzymania jej kopii. Ta kopia jest podstawowym dokumentem przy drugiej opinii.

Źródło: Hasta Hakları Yönetmeliği, md. 9 ve md. 16 (mevzuat.gov.tr)

Przygotowanie dokumentacji

Lekarz wydający drugą opinię powinien zobaczyć całą dokumentację. Należy mu przekazać dokumentację medyczną, wyniki badań i formularze zgody. Lekarz prowadzący powinien w tym procesie pomagać. Jeśli leczą się Państwo za granicą, proszę zachować wszystkie pisemne informacje, wyniki badań i recepty. Po powrocie można je pokazać lekarzowi w Turcji.

Źródło: ISSCR – Guide to Stem Cell Treatments (2024), bölüm 4.d · T.C. Dışişleri Bakanlığı – Yurt Dışına Seyahat Edeceklere Konsolosluk Rehberi

Europejskie Sieci Referencyjne (ERN)

W Europie działają sieci szpitali zajmujących się chorobami rzadkimi. Nazywa się je Europejskimi Sieciami Referencyjnymi. Specjaliści z sieci wspólnie omawiają dokumentację pacjentów w systemie internetowym. Pacjenci nie mogą zgłaszać się do tych sieci bezpośrednio. Zgłoszenia dokonuje lekarz, za zgodą pacjenta. Sieci tworzą szpitale z krajów UE i Norwegii.

Źródło: Avrupa Komisyonu – European Reference Networks

Terapii komórkami macierzystymi o udowodnionej skuteczności jest niewiele

Większość terapii komórkami macierzystymi jest wciąż eksperymentalna. Bardzo niewiele z nich ma wykazaną skuteczność i bezpieczeństwo. Na czele tej grupy jest przeszczepienie krwiotwórczych komórek macierzystych w niektórych nowotworach krwi i niektórych chorobach układu odpornościowego. Mimo to wiele klinik sprzedaje terapie bez dowodów skuteczności. Europejska Agencja Leków również wydała w tej sprawie ostrzeżenie.

Źródło: ISSCR – Guide to Stem Cell Treatments (2024), bölüm 4.a ve sözlük · EMA – EMA warns against using unproven cell-based therapies (28.04.2020)

Sygnały ostrzegawcze

Niektóre sygnały wymagają ostrożności. Zamiast dowodów przedstawia się historie pacjentów i filmy. Tymi samymi komórkami leczy się bardzo różne choroby. Nie podaje się jasno źródła komórek ani sposobu ich podania. Twierdzi się, że nie ma żadnego ryzyka. Twierdzi się, że oficjalna zgoda nie jest potrzebna. Cena jest wysoka albo są ukryte koszty.

Źródło: ISSCR – Guide to Stem Cell Treatments (2024), bölüm 4.b

Zgłoszone szkody

Po terapiach komórkowych bez dowodów skuteczności zgłaszano ciężkie, czasem śmiertelne działania niepożądane. Należą do nich zakażenia, niepożądana reakcja układu odpornościowego i powstawanie guzów. Zgłaszano też utratę wzroku i krwawienie w mózgu. Nieskuteczna terapia może też opóźnić leczenie, które działa.

Źródło: EMA – EMA warns against using unproven cell-based therapies (28.04.2020) · FDA – Important Patient and Consumer Information About Regenerative Medicine Therapies

Proszę nie mylić z badaniem klinicznym

W prawdziwym badaniu klinicznym zazwyczaj nie płaci się za udział. Jeśli żąda się pieniędzy, to sygnał ostrzegawczy. To, że badanie figuruje w rejestrze badań, nie oznacza, że jest zatwierdzone. Informacje o badaniach za granicą zawiera przewodnik „Udział w badaniach klinicznych”.

Źródło: FDA – Important Patient and Consumer Information About Regenerative Medicine Therapies · ISSCR – Guide to Stem Cell Treatments (2024), bölüm 3 ve 4

Przed podjęciem decyzji proszę zapytać

Proszę się nie spieszyć. Proszę omówić proponowaną terapię z lekarzem. Proszę zapytać, która oficjalna instytucja wydała zgodę. W Turcji można też zasięgnąć opinii TİTCK (Turecka Agencja Leków i Wyrobów Medycznych). Proszę ustalić, kto zapewni pilną opiekę i kto za nią zapłaci, jeśli pojawi się problem.

1. Czy jest to zwykłe leczenie tej choroby?
2. Która instytucja wydała zgodę? Czy jest zgoda komisji etycznej?
3. Jakiej korzyści się oczekuje i jak będzie ona mierzona?
4. Skąd pochodzą komórki i jak są podawane?
5. Kto odpowiada za leczenie i koszty, jeśli pojawi się problem?

Źródło: ISSCR – Guide to Stem Cell Treatments (2024), bölüm 4.c · EMA – EMA warns against using unproven cell-based therapies (28.04.2020)

Dokumenty, które trzeba mieć przy sobie

Proszę mieć przy sobie kopię recepty. Najlepiej także z tłumaczeniem na język angielski. Można poprosić lekarza o list. W liście powinna być podana choroba, nazwy substancji czynnych leków i ich dawki. Można też dopisać alergie i używane urządzenia. Przy lekach podawanych w zastrzykach i iniekcjach taki list jest często wymagany.

Źródło: CDC Yellow Book – Travelers with Chronic Illnesses · NaTHNaC TravelHealthPro – Medicines and travel · T.C. Dışişleri Bakanlığı – Yurt Dışına Seyahat Edeceklere Konsolosluk Rehberi

Pakowanie i zapas leków

Leki proszę przewozić w oryginalnych opakowaniach z etykietami. W samolocie leki powinny być w bagażu podręcznym. Proszę zabrać leki na cały czas podróży i dodatkowy zapas na wypadek opóźnień. Proszę sprawdzić daty ważności. Jeśli trzeba kupić lek za granicą, należy zachować ostrożność. W niektórych miejscach podrabiane leki są częstsze. Lek o tej samej nazwie może też mieć inny skład.

Źródło: CDC Yellow Book – Travelers with Chronic Illnesses · NaTHNaC TravelHealthPro – Medicines and travel · T.C. Dışişleri Bakanlığı – Yurt Dışına Seyahat Edeceklere Konsolosluk Rehberi

Leki przechowywane w chłodzie

Niektóre leki przechowuje się w lodówce. W podróży również muszą pozostawać w określonej temperaturze. Nazywa się to łańcuchem chłodniczym. Przed wyjazdem proszę poznać warunki przechowywania leku. Można o nie zapytać lekarza lub farmaceutę. Proszę też sprawdzić przepisy linii lotniczej dotyczące pojemnika transportowego i wkładów chłodzących.

Źródło: NaTHNaC TravelHealthPro – Medicines and travel · CDC Yellow Book – Travelers with Chronic Illnesses

Przepisy celne i krajowe

Niektóre kraje zakazują wwozu niektórych leków albo wymagają na niego zezwolenia. Dotyczy to zwłaszcza leków działających na układ nerwowy. Proszę skontaktować się z ambasadami krajów docelowych i tranzytowych. TİTCK (Turecka Agencja Leków i Wyrobów Medycznych) również publikuje komunikaty dotyczące niektórych krajów. Przy powrocie do Turcji na leki na własny użytek okazuje się orzeczenie lub receptę. Dopuszczalna jest rozsądna ilość leków, odpowiednia do długości pobytu.

Źródło: T.C. Ticaret Bakanlığı – Yolcu Muafiyetleri, Sıkça Sorulan Sorular · TİTCK – Şahsi tedavi amacıyla yanında ilaç bulunduran yolculara duyuru (örnek) · NaTHNaC TravelHealthPro – Medicines and travel

Dlaczego w samolocie spada poziom tlenu?

Ciśnienie w kabinie samolotu jest niższe niż na ziemi. Dlatego ilość tlenu we krwi nieco się zmniejsza. Osoby zdrowe zwykle tego nie zauważają. Może to jednak wpłynąć na osoby z chorobą płuc lub serca oraz z ciężką niedokrwistością. U tych osób w czasie lotu może być potrzebny dodatkowy tlen. Tę decyzję podejmuje się razem z lekarzem.

Źródło: UK Civil Aviation Authority – Physiology of flight · UK Civil Aviation Authority – Assessing fitness to fly

MEDIF: formularz zdolności do lotu

Linie lotnicze wymagają formularza od pasażerów, którzy potrzebują szczególnej pomocy lub zgody medycznej. Formularz ten nazywa się MEDIF. Zwykle wypełnia go lekarz. Jeśli w czasie lotu potrzebny jest tlen, trzeba z wyprzedzeniem powiadomić linię lotniczą. Niektóre linie pobierają za to opłatę. Ostateczną decyzję o przewiezieniu pasażera podejmuje linia lotnicza.

Źródło: IATA – Guidance on Accessible Air Travel (MEDIF tanımı) · UK Civil Aviation Authority – Air travel and your health · UK Civil Aviation Authority – Assessing fitness to fly

Podróż z urządzeniem i tlenem

Na urządzenia używane w samolocie może być potrzebna zgoda linii lotniczej. Wnoszenie na pokład własnej butli tlenowej jest zwykle zabronione. Niektóre linie akceptują wyłącznie zatwierdzone przenośne koncentratory tlenu. Tlen jest potrzebny także na ziemi. Należy to osobno zaplanować na lotnisku, podczas przesiadki i po przylocie. List od lekarza stwierdzający, że używa się urządzenia, przydaje się podczas kontroli bezpieczeństwa.

Źródło: CDC Yellow Book – Travelers with Chronic Illnesses · UK Civil Aviation Authority – Air travel and your health

Kiedy zacząć?

Rozmowę z lekarzem przed podróżą proszę odbyć wcześnie. Zalecany termin to co najmniej cztery do sześciu tygodni przed wyjazdem. Po niedawnej operacji lub w przypadku choroby zakaźnej lot może zostać odłożony. O ten czas także proszę zapytać lekarza.

Źródło: CDC Yellow Book – Travelers with Chronic Illnesses · UK Civil Aviation Authority – Air travel and your health

Co SGK pokrywa za granicą?

Są kraje, z którymi Turcja ma umowy o zabezpieczeniu społecznym obejmujące świadczenia zdrowotne. W tych krajach obowiązują zasady umowy. Jeśli umowy nie ma, koszty leczenia i podróży nie są pokrywane. Osoby wyjeżdżające na urlop do kraju objętego umową mogą otrzymać dokument z SGK (turecki Zakład Ubezpieczeń Społecznych). Z tym dokumentem w większości krajów pomoc otrzymuje się tylko w nagłych przypadkach.

Źródło: SUT md. 2.5.2 (mevzuat.gov.tr) · SGK – Yurt Dışı Sağlık İşlemleri

Ubezpieczenie zdrowotne na podróż

Tureckie Ministerstwo Spraw Zagranicznych zaleca wykupienie prywatnego ubezpieczenia podróżnego. Bez ubezpieczenia może być konieczne pokrycie wszystkich kosztów leczenia samodzielnie. Proszę sprawdzić okres obowiązywania polisy i to, czy obejmuje całą rodzinę. Proszę zgłosić ubezpieczycielowi istniejące choroby. Choroby niezgłoszone często nie są objęte ochroną. Zalecane są polisy z infolinią dostępną 7/24.

Źródło: T.C. Dışişleri Bakanlığı – Yurt Dışına Seyahat Edeceklere Konsolosluk Rehberi · UK Civil Aviation Authority – Air travel and your health · CDC Yellow Book – Travelers with Chronic Illnesses

Numer alarmowy: 112 w UE

We wszystkich krajach Unii Europejskiej numer alarmowy to 112. Połączenie jest bezpłatne. Można dzwonić z telefonu stacjonarnego i komórkowego. Łączy z pogotowiem ratunkowym, strażą pożarną i policją. W innych krajach numer może być inny. Przed wyjazdem proszę sprawdzić numer alarmowy kraju docelowego.

Źródło: Avrupa Komisyonu – 112, Avrupa acil çağrı numarası

Pomoc konsularna i karta na wypadek nagłej sytuacji

Konsularne Centrum Telefoniczne tureckiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych działa 7/24. Numer to +90 312 292 29 29. Konsulat może wskazać miejscowe szpitale i lekarzy. Może przekazać informacje bliskim. Nie pokrywa jednak kosztów szpitala. Kartę na wypadek nagłej sytuacji ze strony danej choroby można nosić przy sobie razem z podsumowaniem w języku angielskim.

Źródło: T.C. Dışişleri Bakanlığı – Yurt Dışına Seyahat Edeceklere Konsolosluk Rehberi