Yurt dışında tedavi ve seyahat

Kimler için? (5510 sayılı Kanun md. 66)

Esas olan, tedavinin Türkiye'de yapılmasıdır. Ama tedavinin yurt içinde yapılamadığı tespit edilirse durum değişir. Bu tespit için Sağlık Bakanlığının uygun görüşü gerekir. O zaman genel sağlık sigortalısı yurt dışına gönderilebilir. Kanuna göre bu kişilerin tedavi bedelinin tümü ödenir. Bu hâller dışında yurt dışındaki tedavi giderleri SGK tarafından ödenmez.

Kaynak: 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, md. 66 (mevzuat.gov.tr) · Sağlık Uygulama Tebliği (SUT), md. 2.5.3.A (mevzuat.gov.tr)

Sağlık kurulu raporu (SUT md. 2.5.3.A-1)

İlk adım bir sağlık kurulu raporudur. Rapor, üçüncü basamak bir kamu hastanesinin sağlık kurulunda hazırlanır. Doku ve organ nakli için rapor yalnız SGK'nın yayımladığı listedeki hastanelerden alınır. Kurulda beş öğretim üyesi ya da eğitim görevlisi yer alır. En az biri hastalığın uzmanıdır. Raporda tedavi süresi yazar ve bu süre altı ayı geçemez.

1. Rapor SUT ekindeki EK-2/E-1 biçiminde yazılır.
2. Türkiye ile sosyal güvenlik sözleşmesi olan ülkelere öncelik verilir.
3. Sözleşmesi olmayan bir ülke seçilirse gerekçesi rapora yazılır.

Kaynak: SUT md. 2.5.3.A-1 (RG 10.12.2025 ve 29.08.2026 değişiklikleri işli) (mevzuat.gov.tr) · SGK – Yurt Dışı Tedavileri

Teyit, onay ve başvuru

Rapor tek başına yetmez. SUT'ta adı sayılan birkaç kamu hastanesinden biri raporu teyit eder, yani doğrular. Sonra rapor Sağlık Bakanlığınca onaylanır. Başvuru, bağlı olduğunuz sosyal güvenlik il müdürlüğüne ya da SGK Genel Sağlık Sigortası Genel Müdürlüğüne yapılır. Dışişleri Bakanlığı ile yazışmaları SGK yürütür.

1. Raporun gerekip gerekmediğini hekiminizle konuşabilirsiniz.
2. Sağlık kurulu raporunu alın.
3. Raporu yetkili hastaneye teyit ettirin.
4. Sağlık Bakanlığı onayından sonra SGK'ya başvurun.
5. Onaydan sonra üç ay içinde yola çıkılmazsa rapor yenilenmelidir.

Kaynak: SUT md. 2.5.3.A-1 (3)-(4) ve 2.5.3.A-2 (1) (mevzuat.gov.tr) · SGK – Yurt Dışı Tedavileri

Neler ödenir, neler ödenmez?

SGK'nın o tedavi için sözleşmeli hastanesi varsa hasta oraya gönderilir. Giderlerin tümü ödenir. Hasta kendi isteğiyle başka yere giderse yalnız sözleşmeli yerin tutarı kadar ödenir. Aradaki farkı hasta öder. Rapordaki süre aşılırsa, aşan günlerin giderleri ödenmez. Acil durum ve tedavinin yan sorunları dışında, başka hastalıkların tedavisi de ödenmez.

1. Tedavi uzarsa gerekçe, dış temsilcilik yoluyla SGK'ya iletilir. Süre, altı ayı geçmeyen dönemlerle uzatılabilir.
2. Yurt dışındaki hekim farklı bir tedavi önerirse, o tedavi için de yeni rapor ve onay gerekir.
3. Giderler için SGK avans verebilir.

Kaynak: SUT md. 2.5.3.A-2 (2) ve 2.5.3.A-3 (1), (4), (6), (8) (mevzuat.gov.tr)

Yol, gündelik ve refakatçi

Hastanın yol gideri bilet ya da fatura üzerinden ödenir. Raporda yazıyorsa bir refakatçinin gideri de ödenir. 18 yaşından küçük hastalarda raporda refakatçi yazması şartı aranmaz. Ayakta tedavi günleri için hasta ve refakatçiye gündelik verilir. Yatarak tedavide refakatçiye yemek ve yatak gideri ödenir. Raporda gerekçesi varsa ambulans uçak gideri de karşılanır.

Kaynak: SUT md. 2.5.3.C-1 ve 2.5.3.C-2 (mevzuat.gov.tr) · SGK – Yurt Dışı Tedavileri

Türkiye'de yapılamayan testler

Bazı nadir hastalık testleri Türkiye'de yapılamayabilir. Kanuna göre bu testlerin yurt dışında yapılması sağlanabilir. Çoğu zaman yalnız kan ya da doku örneği gönderilir. Bunun için üniversite ya da eğitim araştırma hastanesinden bir sağlık kurulu raporu gerekir. Raporda testin neden Türkiye'de yapılamadığı yazar. Rapor Sağlık Bakanlığınca onaylanır.

1. Rapor SUT ekindeki EK-2/E-2 biçimindedir.
2. Test bedeli faturaya göre ödenir. SGK avans da verebilir.

Kaynak: 5510 sayılı Kanun md. 66 (ek fıkra: yurt içinde yapılamayan tetkikler) (mevzuat.gov.tr) · SUT md. 2.5.3.B-1 ve 2.5.3.B-2 (mevzuat.gov.tr)

Tedavi sonrası kontroller

Yurt dışında tedavi görenlerin kontrolleri esas olarak Türkiye'de yapılır. İlk dört yıl içinde kontrol için yurt dışına gitmek gerekirse gerekçeli bir kontrol raporu istenir. Bu rapor da yetkili hastanelerden birince teyit edilir. Dört yıl dolduktan sonraki her kontrol için yeni bir sağlık kurulu raporu gerekir.

Kaynak: SUT md. 2.5.3.A-2 (5) (mevzuat.gov.tr)

Yurt dışından ilaç

Türkiye'de olmayan bir ilaç için iki yol vardır. Ayrıntısı Haklar ve destekler rehberinde. Kısaca: Türk Eczacıları Birliği aracılığıyla ya da kendi imkânınızla getirebilirsiniz. Kendiniz getirecekseniz önce TİTCK'den kullanım ve temin onayı gerekir. Ödeme için sonra SGK'ya bağlı İbn-i Sina merkezine başvurulur. İlacın kutusu ve faturası saklanmalıdır.

Kaynak: SGK – Yurt Dışından İlaç Temini

Başka bir hekimin görüşünü isteme hakkı

Hasta Hakları Yönetmeliğine göre hastanın başka hekimlerin görüşünü isteme hakkı vardır. Buna konsültasyon denir. Mevzuattaki usule uymak gerekir. Bir ücret farkı varsa onu hasta öder. Hastanın kendi dosyasını görme ve bir kopyasını alma hakkı da vardır. Bu kopya, ikinci görüş için temel belgedir.

Kaynak: Hasta Hakları Yönetmeliği, md. 9 ve md. 16 (mevzuat.gov.tr)

Dosyanızı hazırlamak

İkinci görüş verecek hekim tüm kayıtları görmelidir. Tıbbi kayıtlar, test sonuçları ve onam belgeleri ona verilmelidir. Hekiminiz bu süreçte size destek olmalıdır. Yurt dışında tedavi görürseniz tüm yazılı bilgileri, test sonuçlarını ve reçeteleri saklayın. Dönüşte bunları Türkiye'deki hekiminize gösterebilirsiniz.

Kaynak: ISSCR – Guide to Stem Cell Treatments (2024), bölüm 4.d · T.C. Dışişleri Bakanlığı – Yurt Dışına Seyahat Edeceklere Konsolosluk Rehberi

Avrupa Referans Ağları (ERN)

Avrupa'da nadir hastalıklar için hastane ağları vardır. Bunlara Avrupa Referans Ağları denir. Ağdaki uzmanlar hasta dosyalarını çevrim içi bir sistemde birlikte tartışır. Hastalar bu ağlara doğrudan başvuramaz. Başvuru, hastanın onayıyla hekim aracılığıyla yapılır. Ağlar AB ülkeleri ve Norveç'teki hastanelerden oluşur.

Kaynak: Avrupa Komisyonu – European Reference Networks

Kanıtlanmış kök hücre tedavisi azdır

Kök hücre tedavilerinin çoğu hâlâ deneyseldir. Etkili ve güvenli olduğu gösterilenler çok azdır. Bunların başında bazı kan kanserleri ve bazı bağışıklık hastalıkları için kan kök hücre nakli gelir. Buna karşın pek çok klinik, kanıtı olmayan tedaviler satıyor. Avrupa İlaç Ajansı da bu konuda uyarı yayımladı.

Kaynak: ISSCR – Guide to Stem Cell Treatments (2024), bölüm 4.a ve sözlük · EMA – EMA warns against using unproven cell-based therapies (28.04.2020)

Uyarı işaretleri

Bazı işaretler dikkat gerektirir. Kanıt yerine hasta hikâyeleri ve videolar sunulur. Aynı hücrelerle çok farklı hastalıklar tedavi edilir. Hücrelerin kaynağı ve uygulama yolu açıkça yazılmaz. Hiç risk olmadığı söylenir. Resmî onaya gerek olmadığı iddia edilir. Ücret yüksektir ya da gizli masraflar vardır.

Kaynak: ISSCR – Guide to Stem Cell Treatments (2024), bölüm 4.b

Bildirilen zararlar

Kanıtsız hücre tedavilerinden sonra ağır, bazen ölümcül yan etkiler bildirilmiştir. Bunlar arasında enfeksiyon, istenmeyen bağışıklık tepkisi ve tümör oluşumu vardır. Görme kaybı ve beyinde kanama da bildirilmiştir. Etkisiz bir tedavi, işe yarayan bir tedavinin gecikmesine de yol açabilir.

Kaynak: EMA – EMA warns against using unproven cell-based therapies (28.04.2020) · FDA – Important Patient and Consumer Information About Regenerative Medicine Therapies

Klinik çalışma ile karıştırmayın

Gerçek bir klinik çalışmada genelde katılım için para ödenmez. Para isteniyorsa bu bir uyarı işaretidir. Bir çalışmanın kayıt sitesinde yer alması, onun onaylı olduğu anlamına gelmez. Yurt dışındaki çalışmalar için Klinik çalışmalara katılmak rehberine bakabilirsiniz.

Kaynak: FDA – Important Patient and Consumer Information About Regenerative Medicine Therapies · ISSCR – Guide to Stem Cell Treatments (2024), bölüm 3 ve 4

Karar vermeden önce sorun

Acele etmeyin. Önerilen tedaviyi hekiminizle konuşun. Hangi resmî kurumun onay verdiğini sorun. Türkiye'de TİTCK'ye de danışabilirsiniz. Bir sorun çıkarsa acil bakımı kimin yapacağını ve kimin ödeyeceğini öğrenin.

1. Bu tedavi bu hastalık için olağan bir tedavi mi?
2. Hangi kurum onay verdi? Bir etik kurul onayı var mı?
3. Beklenen yarar nedir, nasıl ölçülecek?
4. Hücreler nereden geliyor, uygulama nasıl yapılıyor?
5. Bir sorun olursa tedavi ve masraf kimin sorumluluğunda?

Kaynak: ISSCR – Guide to Stem Cell Treatments (2024), bölüm 4.c · EMA – EMA warns against using unproven cell-based therapies (28.04.2020)

Yanınızda olması gereken belgeler

Reçetenizin bir kopyasını yanınızda taşıyın. Tercihen İngilizce çevirisi de olsun. Hekiminizden bir mektup isteyebilirsiniz. Mektupta hastalığınız, ilaçlarınızın etken madde adı ve dozu yazmalıdır. Alerjiler ve kullandığınız cihazlar da eklenebilir. İğne ve enjeksiyonla verilen ilaçlar için böyle bir mektup çoğu zaman gerekir.

Kaynak: CDC Yellow Book – Travelers with Chronic Illnesses · NaTHNaC TravelHealthPro – Medicines and travel · T.C. Dışişleri Bakanlığı – Yurt Dışına Seyahat Edeceklere Konsolosluk Rehberi

Paketleme ve yedek ilaç

İlaçları kendi kutusunda ve etiketiyle taşıyın. İlaçlar uçakta el bagajında olsun. Yolculuk süresine yetecek ilacı ve gecikmeler için fazlasını alın. Son kullanma tarihlerine bakın. Yurt dışında ilaç almak zorunda kalırsanız dikkat edin. Bazı yerlerde sahte ilaç daha sıktır. Aynı adı taşıyan bir ilacın içeriği de farklı olabilir.

Kaynak: CDC Yellow Book – Travelers with Chronic Illnesses · NaTHNaC TravelHealthPro – Medicines and travel · T.C. Dışişleri Bakanlığı – Yurt Dışına Seyahat Edeceklere Konsolosluk Rehberi

Soğukta saklanan ilaçlar

Bazı ilaçlar buzdolabında saklanır. Bu ilaçlar yolda da belli bir ısıda kalmalıdır. Buna soğuk zincir denir. Yola çıkmadan önce ilacın saklama koşullarını öğrenin. Bunu hekiminize ya da eczacınıza sorabilirsiniz. Taşıma kabı ve buz aküsü için havayolunun kurallarına da bakın.

Kaynak: NaTHNaC TravelHealthPro – Medicines and travel · CDC Yellow Book – Travelers with Chronic Illnesses

Gümrük ve ülke kuralları

Bazı ülkeler bazı ilaçların girişini yasaklar ya da izne bağlar. Bu durum özellikle sinir sistemini etkileyen ilaçlarda görülür. Gideceğiniz ve aktarma yapacağınız ülkelerin büyükelçiliğine danışın. TİTCK de bazı ülkeler için duyuru yayımlıyor. Türkiye'ye dönüşte kişisel ilaç için rapor ya da reçete gösterilir. Kalış süresine göre makul miktarda ilaca izin verilir.

Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı – Yolcu Muafiyetleri, Sıkça Sorulan Sorular · TİTCK – Şahsi tedavi amacıyla yanında ilaç bulunduran yolculara duyuru (örnek) · NaTHNaC TravelHealthPro – Medicines and travel

Uçakta oksijen neden azalır?

Uçak kabininde basınç yerdekinden düşüktür. Bu yüzden kandaki oksijen biraz azalır. Sağlıklı kişiler bunu çoğu zaman fark etmez. Akciğer ya da kalp hastalığı olanlar ve ağır kansızlığı olanlar etkilenebilir. Bu kişilerde uçuşta ek oksijen gerekebilir. Bu kararı hekiminizle birlikte verirsiniz.

Kaynak: UK Civil Aviation Authority – Physiology of flight · UK Civil Aviation Authority – Assessing fitness to fly

MEDIF: uçuşa uygunluk formu

Havayolları, özel destek ya da tıbbi onay gereken yolcular için bir form ister. Bu forma MEDIF denir. Formu çoğu zaman hekiminiz doldurur. Uçuşta oksijen gerekiyorsa havayoluna önceden haber vermelisiniz. Bazı havayolları bunun için ücret alır. Yolcuyu taşıyıp taşımamaya son kararı havayolu verir.

Kaynak: IATA – Guidance on Accessible Air Travel (MEDIF tanımı) · UK Civil Aviation Authority – Air travel and your health · UK Civil Aviation Authority – Assessing fitness to fly

Cihazla ve oksijenle yolculuk

Uçakta kullanacağınız cihazlar için havayolunun onayı gerekebilir. Kendi oksijen tüpünüzü uçağa almanız çoğu zaman yasaktır. Bazı havayolları yalnız onaylı taşınabilir oksijen cihazlarını kabul eder. Yerde de oksijen gerekir. Havalimanı, aktarma ve varış için bunu ayrıca planlayın. Cihaz kullandığınızı yazan bir hekim mektubu, güvenlik kontrolünde işe yarar.

Kaynak: CDC Yellow Book – Travelers with Chronic Illnesses · UK Civil Aviation Authority – Air travel and your health

Ne zaman başlamalı?

Hekiminizle yolculuk öncesi görüşmeyi erken yapın. Önerilen süre yola çıkmadan en az dört ile altı hafta öncesidir. Yakın zamanda ameliyat olduysanız ya da bulaşıcı bir hastalığınız varsa uçuş ertelenebilir. Bu süreyi de hekiminize sorun.

Kaynak: CDC Yellow Book – Travelers with Chronic Illnesses · UK Civil Aviation Authority – Air travel and your health

SGK yurt dışında neyi karşılar?

Türkiye'nin sağlık yardımını kapsayan sosyal güvenlik sözleşmesi olan ülkeler vardır. Bu ülkelerde sözleşme kuralları uygulanır. Sözleşme yoksa sağlık giderleri ve yol giderleri ödenmez. Sözleşmeli ülkeye tatile gidenler SGK'dan bir belge alabilir. Bu belgeyle çoğu ülkede yalnız acil hâllerde yardım alınır.

Kaynak: SUT md. 2.5.2 (mevzuat.gov.tr) · SGK – Yurt Dışı Sağlık İşlemleri

Seyahat sağlık sigortası

Dışişleri Bakanlığı özel seyahat sigortası yaptırmayı öneriyor. Sigorta yoksa tüm sağlık masrafını siz ödeyebilirsiniz. Poliçenin süresine ve tüm aileyi kapsayıp kapsamadığına bakın. Var olan hastalıklarınızı sigortaya bildirin. Bildirilmeyen hastalıklar çoğu zaman kapsam dışı kalır. 7/24 destek hattı olan poliçeler önerilir.

Kaynak: T.C. Dışişleri Bakanlığı – Yurt Dışına Seyahat Edeceklere Konsolosluk Rehberi · UK Civil Aviation Authority – Air travel and your health · CDC Yellow Book – Travelers with Chronic Illnesses

Acil numara: AB'de 112

Avrupa Birliği ülkelerinin hepsinde acil numara 112'dir. Arama ücretsizdir. Sabit ve cep telefonundan aranabilir. Ambulans, itfaiye ve polise ulaşırsınız. Başka ülkelerde numara farklı olabilir. Yola çıkmadan önce gideceğiniz ülkenin acil numarasını öğrenin.

Kaynak: Avrupa Komisyonu – 112, Avrupa acil çağrı numarası

Konsolosluk desteği ve acil kart

Dışişleri Bakanlığının Konsolosluk Çağrı Merkezi 7/24 açıktır. Numara +90 312 292 29 29'dur. Konsolosluk sizi yerel hastane ve hekimlere yönlendirebilir. Yakınlarınıza bilgi verebilir. Ama hastane masraflarını karşılamaz. Hastalık sayfasındaki acil durum kartını, İngilizce özetle birlikte yanınızda taşıyabilirsiniz.

Kaynak: T.C. Dışişleri Bakanlığı – Yurt Dışına Seyahat Edeceklere Konsolosluk Rehberi